«Όλοι το εγνωρίσατε το σχολείον φυλακήν και το σχολείον υπνωτήριον, το σχολείον των λόγων, των γραμματικών τύπων και των κενών φράσεων, το σχολείον το σκοτεινόν εσωτερικώς και εξωτερικώς, το σχολείον του ευρώτος και του ψυχικού αποπνιγμού, το σχολείον οδοστρωτήρα και προκρούστην των ψυχών, το σχολείον το αφρονημάτιστον, το σχολείον που δίδει «χαρτιά» και τίποτε άλλο, το σχολείον το περιφρονούμενον από μαθητάς, από γονείς, από κοινωνίαν και πολιτείαν. Ολοι εγνωρίσατε το περιφρονητικόν μειδίαμα και την προσωνυμίαν «δάσκαλος» σημαίνουσαν τον φορέα πάσης πνευματικής μικρότητος, κοινωνικής πενιχρότητος και ατέλειας».

Δημήτρης Γληνός

Στις 13 Μαΐου, η ΑΔΕΔΥ μας καλούσε να απεργήσουμε με ένα από τα 11 κεντρικά αιτήματα να είναι «Κατάργηση αντεργατικών νόμων και του νέου πειθαρχικού δικαίου». Στην 95^η ΓΣ της ΔΟΕ, η πλειοψηφία του Δ.Σ. της ΔΟΕ (ΔΑΚΕ-ΔΗΣΥ-ΔΙΚΤΥΟ) εισηγείται την «Άρση όλων των διατάξεων αυστηροποίησης και μεγέθυνσης των πειθαρχικών ποινών τόσο ως προς το εύρος των περιπτώσεων όσο και ως προς το ύψος τους, που επέφερε ο ν. 5225/2025» καθώς και «Ουσιαστικό διάλογο κυβέρνησης και Ομοσπονδιών στην κατεύθυνση της άμεσης τροποποίησης των προβλέψεων του ν.5225/2025». Δηλαδή, ενώ το τριτοβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο έχει θέση για κατάργηση ενός νόμου που θεσπίστηκε κατά πρωθυπουργική παραγγελία, ειδικά για να προβλέπει την απόλυση απεργών από την αξιολόγηση, η ΔΟΕ, η Ομοσπονδία με χιλιάδες πειθαρχικές διώξεις για συμμετοχή στην απεργία-αποχή από την αξιολόγηση, επιχειρείται να πραγματοποιήσει μια εντυπωσιακή κυβίστηση σε μια εξευτελιστική θέση που θα μιλάει για «άρση των διατάξεων αυστηροποίησης για διάλογο και τροποποίηση των προβλέψεων του ν.5225/2025»!

Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι:

1. Τον Απρίλιο του 2025, ο Μητσοτάκης δηλώνει ότι «Συζητήσαμε την πορεία της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και νομίζω ότι εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς ότι είναι μια καινούργια διαδικασία, η οποία ακόμα δεν έχει φέρει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Και εδώ θέλω να είμαι πολύ σαφής, ειδικά για την κατηγορία εκείνων των εκπαιδευτικών που αρνούνται επί της αρχής να αξιολογηθούν. Η θέση μας εδώ είναι ξεκάθαρη και η κατεύθυνση που έχω δώσει στο Υπουργείο πολύ σαφής: Αν κάποιος αρνείται επί της αρχής να αξιολογηθεί, δεν πρέπει να έχει θέση στο δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης».
2. Από τα μέσα Μαΐου 2025, διαρρέουν στη δημοσιότητα τα κύρια σημεία του νέου πειθαρχικού, με κεντρικότερο σημείο την απόλυση όσων δεν αξιολογούνται και την ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής και πολιτικής δράσης των δημοσίων υπαλλήλων με βαρύτατες ποινές.
3. Μια σειρά από Σύλλογοι, ανάμεσά τους και ο Α΄ Σύλλογος Αθηνών, ζητούν να συμπεριληφθεί στην Οριστική Διάταξη της 94^ης Γ.Σ. της ΔΟΕ ως θέμα το νέο πειθαρχικό «δίκαιο».Στην 94η Γενική Συνέλευση της ΔΟΕ, τόσο οι Παρεμβάσεις, όσο και οι αντιπρόσωποι του Α΄ Συλλόγου Αθηνών θέσαμε το θέμα της ένταξης του θέματος για το νέο πειθαρχικό «δίκαιο». Είχε άλλωστε δημοσιευτεί επίσημα από τις 19/6/2025 το τελικό σχέδιο νόμου. Αίτημα που στήριξαν οι Παρεμβάσεις, η ΑΣΕ και η Πρωτοβουλία καθώς και μεμονωμένοι αντιπρόσωποι. Αίτημα που πολέμησαν με επιμονή οι ΔΑΚΕ-ΔΗΣΥ-ΔΙΚΤΥΟ με αποτέλεσμα να μην συζητηθεί στην προηγούμενη Γ.Σ. το φλέγον θέμα του πειθαρχικού, όταν ήταν στο παρά πέντε να ψηφιστεί.
4. Φέτος, αφού ψηφίστηκε ο νόμος ν.5225/2025 και άρχισαν ήδη να συγκροτούνται και τα νέα συμβούλια και αφού ήδη το νέο πειθαρχικό από 1/1/2026 είναι σε ισχύ και αποτελεί το κύριο όπλο του αξιολογικού μηχανισμού στη μάχη της αξιολόγησης, αφού ήδη συνάδελφοι σύρονται σε πειθαρχικά για τη συνδικαλιστική τους δράση με το νέο θεσμικό πλαίσιο, εκ των υστέρων, το Δ.Σ. της ΔΟΕ με εισήγηση της πλειοψηφίας του (ΔΑΚΕ-ΔΗΣΥ-ΔΙΚΤΥΟ) συμπεριλαμβάνει στην προσωρινή και οριστική ημερήσια διάταξη το νέο πειθαρχικό δίκαιο.

Ας δούμε τώρα τι περιλαμβάνει η συγκεκριμένη εισήγηση. Αφού περιγράφει με τα μελανότερα χρώματα τις διατάξεις του νέου πειθαρχικού «δικαίου», καταλήγει στον σκοπό του νέου πειθαρχικού που είναι ένας και μοναδικός: ο αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης από τα προβλήματά της: «Είναι σαφές ότι  η στοχοποίηση των δημοσίων υπαλλήλων στην οποία έχει επιδοθεί η κυβέρνηση (και με την πρόταση για αναθεώρηση των διατάξεων του Συντάγματος σχετικά με τη μονιμότητα) ως μέρος της συστηματικής προσπάθειας χειραγώγησης της κοινής γνώμης αναφορικά με την αξιολόγησή τους (στην εκπαίδευση η κατάσταση έχει φτάσει σε εκρηκτικό σημείο), με μοναδικό σκοπό, να αποπροσανατολιστεί η Κοινωνία και οι εργαζόμενοι από τα πραγματικά, προβλήματα της ακρίβειας, της φτωχοποίησης αλλά και της εμπλοκής κυβερνητικών στελεχών που ελέγχονται στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, αποτελούν, σε συνδυασμό με την ξεκάθαρη επιχείρηση καταστολής της συνδικαλιστικής δράσης,  το ουσιαστικό περιεχόμενο των νέων πειθαρχικών διατάξεων». Δευτερευόντως, όπως μπορεί να διαπιστώσει ο προσεκτικός αναγνώστης, περιλαμβάνεται και ο στόχος καταστολής της συνδικαλιστικής δράσης. Από όλα τα παραπάνω, απουσιάζει τόσο η σχέση αίτιου και αιτιατού, δηλαδή η συσχέτιση της πρωθυπουργικής δήλωσης που αποτελούσε προαναγγελία του πειθαρχικού, η σύνδεση της μάχης της αξιολόγησης με την ανάγκη μιας στριμωγμένης κυβέρνησης να συγκροτήσει θεσμικές διατάξεις κράτους έκτακτης ανάγκης για να αντιμετωπίσει το εκπαιδευτικό κίνημα. Ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι διαφωνούμε με την προφανέστατη διαπίστωση, ότι ο πρωθυπουργός εξήγγειλε και παρήγγειλε το νέο πειθαρχικό για να αντιμετωπίσει τον αγώνα μας ενάντια στην αξιολόγηση, εδώ απουσιάζει η σαφής και άμεση αναφορά στην περίφημη διάταξη του πειθαρχικού που προβλέπει ότι αν ο υπάλληλος παραλείπει κατ’ επανάληψη για δύο (2) συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους την εκπλήρωση των υπηρεσιακών καθηκόντων του, τότε το παράπτωμα μπορεί να τιμωρηθεί με την πειθαρχική ποινή της οριστικής παύσης της υπαλληλικής ιδιότητας! Μα, αν δεν είναι αυτή η διάταξη ο σκληρός πυρήνας του νέου πειθαρχικού τότε ποιά είναι;

Το βασικότερο όλων όμως είναι τα αιτήματα διεκδίκησης, όπως ήδη αναφέραμε από την αρχή. Το ζήτημα δεν έχει να κάνει κυρίως με την επιχείρηση να υπονομευτεί η θέση του τριτοβάθμιου οργάνου για κατάργηση του νόμου. Ακόμα και εάν η ΑΔΕΔΥ είχε διαφορετική θέση, η ΔΟΕ οφείλει, ως η Ομοσπονδία με τη συντριπτική πλειοψηφία διωκόμενων, να αγωνιστεί και να διεκδικεί την κατάργησή του. Τα αιτήματα που θέτει η εισήγηση της πλειοψηφίας ΔΑΚΕ-ΔΗΣΥ-ΔΙΚΤΥΟ εκτός από μερικά είναι και ασαφή, επομένως, θα κληθεί το επόμενο ΔΣ της ΔΟΕ να τα ερμηνεύσει. Συγκεκριμένα, τι σημαίνει «Ουσιαστικό διάλογο κυβέρνησης και Ομοσπονδιών στην κατεύθυνση της άμεσης τροποποίησης των προβλέψεων του ν.5225/2025»; Ποιων ακριβώς προβλέψεων; Αυτών που θα μας υπαγορεύσουν τα κυβερνητικά/κομματικά επιτελεία;

Εδώ όμως, τίθεται και ένα ακόμα τεράστιο ζήτημα. Με μια σειρά εγκυκλίους, σταδιακά και μεθοδικά χτίζεται το σχολείο του φόβου, το σχολείο-φυλακή όπου κάθε πειθαρχικό παράπτωμα, ακόμα και το πιο αμελητέο, συγχέεται και αντιμετωπίζεται ως ποινικό αδίκημα και κάθε συμπεριφορά εκπαιδευτικού προς εκπαιδευόμενο, είτε έχει όντως συμβεί είτε ίπταται στη σφαίρα του φαντασιακού κάποιου υπερπροστατευτικού γονέως αποτελεί έγκλημα καθοσιώσεως. Διευθύντριες συλλαμβάνονται στον χώρο εργασίας τους μετά από μηνύσεις, διευθυντές καλούνται σε αστυνομικά τμήματα για παροχή εξηγήσεων για «πλημμελή επιτήρηση ανηλίκων», δηλαδή για θέματα εφημερίας, οδηγίες για περίπτωση ατυχήματος παιδιού που προβλέπουν κλήση στο 112, όπου μαζί με το ασθενοφόρο έρχεται και περιπολικό και οι αστυνομικοί ρωτούν, που, πότε, γιατί συνέβη το ατύχημα και ποιος εκπαιδευτικός ήταν παρών και είχε την ευθύνη. Άλλες πάλι διευθύντριες λογοκρίνουν σχολικές γιορτές κι άλλες σχολικές γιορτές στοχοποιούνται από την ακροδεξιά. Μισή κουβέντα παραπάνω στην τάξη, μια χειρονομία, ένα νεύμα, μια σχολική γιορτή, μια παιδική ζωγραφιά, ένα τραγούδι μπορεί να σε οδηγήσουν στο στόχαστρο καταγγελίας κάθε υπερβολικού, υπερσυντηρητικού, αυταρχικού γονέως ή ακόμα και «φανταστικού» γονέως (ανώνυμη καταγγελία), να γίνεις πρωτοσέλιδο, να διασυρθείς (μήπως ξεχάσαμε το πρωτοσέλιδο με τη «δασκάλα με τα αγόρια στο ντους» που στο τέλος δικαιώθηκε πανηγυρικά αλλά στο μεταξύ η συνάδελφος εγκατέλειψε την εκπαίδευση;). Η περίφημη πλατφόρμα bullying, όπως ήταν αναμενόμενο, έχει μετατραπεί σε εργαλείο εκφοβισμού, εκβιασμών και βομβαρδισμού αναφορών εναντίον εκπαιδευτικών, ενώ συχνά πυκνά, ακούμε περιπτώσεις γονέων να απειλούν με αναφορές στην εν λόγω πλατφόρμα μόνο και μόνο γιατί δεν έγιναν αποδεκτά τα χατίρια που ζητούσαν, από αλλαγή θέσης στην τάξη μέχρι αλλαγή τμήματος. Όλα τα παραπάνω σημαίνουν ότι δεν υπάρχουν παθογένειες; Βεβαίως και υπάρχουν, όμως έλα ντε που αυτές ακριβώς κρύβονται κάτω από το χαλί! Κι αυτές τις ξέρουμε όλες και όλοι στο μικρό χωριό της εκπαιδευτικής κοινότητας κάθε περιοχής. Όλα τα παραπάνω, αποτελούν βασικό παράγοντα απαξίωσης του κύρους και της αξιοπρέπειας του εκπαιδευτικού, δημιουργούν αδιανόητες παθογένειες, διαμορφώνουν ένα υπερσυντηρητικό αυταρχικό κλίμα και οδηγούν χιλιάδες εκπαιδευτικούς, τον ανθό του κλάδου, εκτός επαγγέλματος. Όλα τα παραπάνω, συμπληρώνουν το πειθαρχικό «δίκαιο» και δε μπορεί να μιλάμε για αυτό το θέμα αγνοώντας όλες τις παραμέτρους που έχουν σκεπάσει με το γκρίζο χρώμα του αυταρχισμού και του φόβου τα σχολεία μας. Όχι στη σιωπή λοιπόν, απόφαση για όλα αυτά τώρα. Όχι στο σχολείο-φυλακή, στο σχολείο-κολαστήριο όπου αυτοκτονούν εκπαιδευτικοί και παιδιά, στο σχολείο του φόβου, στο σχολείο της αγοράς, στο σχολείο των Διευθυντών με το Δ κεφαλαίο. Ναι στο σχολείο της παιδαγωγικής ελευθερίας, των δημοκρατικών συλλογικών διαδικασιών, στο σχολείο το δημόσιο, δωρεάν, το σχολείο ανοιχτό για όλα τα παιδιά, το σχολείο της φαντασίας, της μόρφωσης, το σχολείο του σεβασμού και της ενσυναίσθησης, το σχολείο της Δασκάλας και του Δάσκαλου με Δ κεφαλαίο. Ένα σχολείο που θα δίνει τον χώρο για να ανθίσει η κριτική παιδαγωγική, για να απλώσουν τα όνειρά τους οι νέοι/ες συνάδελφοι.

Προϋπόθεση λοιπόν για μια αξιοπρεπή απόφαση της 95^ης Γενικής Συνέλευσης της ΔΟΕ είναι η ψήφιση της κατάργησης του νέου πειθαρχικού «δικαίου» και όχι τα μισόλογα.

Συμπληρωματικά με όσα άλλα μπορούμε να προσθέσουμε εδώ, αλλά απαραίτητα είναι η  κατάργηση της πλατφόρμας καταγγελιών εναντίον εκπαιδευτικών, η απόλυτη διάκριση ποινικών αδικημάτων και πειθαρχικών παραπτωμάτων με την αστυνομία να καθορίζεται απολύτως αναρμόδια για τα δεύτερα.

Κάθε αντιπρόσωπος, ανεξάρτητα με το ψηφοδέλτιο με το οποίο εκλέχτηκε, έχει προσωπικό χρέος και ευθύνη για το παρόν και το μέλλον του σχολείου. Οφείλει να λογοδοτήσει στον Σύλλογό του για ότι έπραξε ή δεν έπραξε στη Γενική Συνέλευση του Κλάδου. Αν όρθωσε ανάστημα απέναντι στο πειθαρχικό-οδοστρωτήρα ή αν συμβιβάστηκε με μισόλογα.

Απέναντι στην εξουσία του πλούτου, των διεφθαρμένων, της «απορρόφησης» κονδυλίων, απέναντι στους φυγόδικους εγκληματίες των Τεμπών και μαφιόζους του ΟΠΕΚΕΠΕ καθώς και κάθε μεγάλου σκανδάλου να ορθώσουμε το δίκιο και την αξιοπρέπεια των εκπαιδευτικών και των εργαζόμενων. Μέσα και έξω από τις τάξεις μας. Εκεί, στα θρανία μιας σχολικής τάξης που ανθίζουν τα παιδικά χαμόγελα, εκεί γεννιέται το μέλλον που ονειρευόμαστε!

The post Απαράδεκτη η εισήγηση της ΔΟΕ για το νέο πειθαρχικό «δίκαιο» first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Σήμερα έκλεισα πίσω μου για τελευταία φορά την πόρτα του Σχολείου μετά από τριάντα οχτώ χρόνια.

Χρόνια γεμάτα με όλη την ποικιλία των εντυπώσεων, των αισθημάτων, της γνώσης και της εμπειρίας που μπορεί να σου χαρίσει το δασκαλίκι.

Χρόνια γεμάτα με πολλαπλές μοναδικές στιγμές όπως όταν τα μικράκια σου διαβαίνουν το κατώφλι του αλφαβητισμού κι ανοιγοκλείνουν τα στοματάκια τους δίνοντας φωνή, για πρώτη φορά στη ζωή τους, στις μαύρες μουτζουρίτσες στο βιβλίο·

τη μυσταγωγική συνθήκη και τη λάμψη στα μάτια τους όταν μαθαίνουν κάτι καινούργιο κι ενδιαφέρον·

το απορημένο βλέμμα τους όταν το καινούργιο είναι απροσπέλαστο·

την αναστάτωση που χαώνει την τάξη στραγγίζοντάς σε αλλά και την εύτακτη κι αποτελεσματική προσήλωση στο στόχο·

το μισάνοιχτο στόμα όταν παραδίνονται στις διαδρομές μιας αφήγησης·

τη σκασίλα όταν τα «σκασμένα» έχουν κατεβάσει κεπέγκια και τα συμφωνημένα δεν τηρούνται για πολλοστή φορά·

τις μαγικές στιγμές που εσύ κι αυτά γίνεστε ένα αξεδιάλυτο ΕΝΑ και τη βαρεμάρα τους όταν το «κήρυγμα» πέφτει βαρύ·

τα αναψοκοκκινισμένα πρόσωπα, τα διψασμένα στόματα, τα μούτρα και τις αγκαλιές μετά το διάλειμμα·

το γάργαρο γέλιο που ξεχειλίζει από τα παράθυρα·

την αφέλεια, την αυθορμησία, την πονηριά, τις ενστικτώδεις αντιδράσεις, τους μικρομεγαλισμούς, το καλούπωμα από το σπίτι, τα αθώα ψέματα, τις ένοχες αλήθειες, τις αστραπιαίες αλλαγές διάθεσης·

τα έζησα όλα αυτά (κι άλλα πόσα;) που γεννάει η διαρκής, επαναλαμβανόμενη κι ανεπανάληπτη τριβή με τα παιδιά. Η ζωή με τα παιδιά.

Έζησα την αναγνώριση, την αποδοχή, το σεβασμό αλλά και την επιφυλακτικότητα, την άρνηση και την απόρριψη των γονιών.

Μου σφίξανε πολλές φορές το χέρι με εγκαρδιότητα κι ευγνωμοσύνη, όμως ήταν πολλές και οι φορές που μ’ έτρωγε η αγωνία κι η προσπάθεια να διαχειριστώ κατάλληλα κλειστά αφτιά και στενά μυαλά για να κρατηθούν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας και γέφυρες συνεργασίας για το καλό του παιδιού.

Στα χρόνια που πέρασαν μοιράστηκα την καθημερινότητά μου με συναδέλφους και συναδέλφισσες που, άλλοι κι άλλες περισσότερο – άλλοι κι άλλες λιγότερο, είχαν επίγνωση της κοινωνικής σημασίας και της κοινωνικής ευθύνης της δουλειάς τους. Συναδέλφισσες και συναδέλφους που τιμούσαν τον ρόλο τους με την επιστημοσύνη τους, την υπεθυνότητά τους, την εργατικότητά τους, το νοιάξιμο για τα παιδιά.

Για τριάντα οχτώ χρόνια προσπάθησα, όσο το μπορούσα, να βάλω κι εγώ, μαζί με πολλούς και πολλές άλλους και άλλες συναδέλφους και συναδέλφισσες, ένα λιθαράκι για να γίνει το σχολείο καλύτερο για τα παιδιά, τους/τις εκπαιδευτικούς, την κοινωνία.

Παλέψαμε για ένα σχολείο στο οποίο περισσότερα παιδιά θα μαθαίνουν καλύτερα γράμματα με ελκυστικό κι αποτελεσματικό για τα ίδια τρόπο.

Για ένα σχολείο που θα σέβεται την επιστημονική υπόσταση, θα διασφαλίζει τη δημοκρατία στην εργασιακή συνθήκη και θα εγγυάται την αξιοπρέπεια στους όρους διαβίωσης των εκπαιδευτικών.

Τριάντα οχτώ χρόνια μετά δεν αφήνω το σχολείο σε καλύτερη κατάσταση απ’ ότι το βρήκα και το εγγύς μέλλον, αυτή τη στιγμή, μοιάζει δυσοίωνο.

Όμως παρά τον σκεπτικισμό δεν αποχωρώ με την αίσθηση της ματαιότητας.

Γιατί σ’ αυτά τα τριάντα οχτώ χρόνια, αντάμα με συντρόφους και συντρόφισσες συναδέλφους, δώσαμε ένα μεγαλειώδη, και δυσανάλογο για το μέγεθός μας, αγώνα, που στις στιγμές της κορύφωσής του κατάφερε, όχι μόνο ν’ αγκαλιάσει και να γίνει κοινός για το σύνολο των εκπαιδευτικών, αλλά και να καθυστερήσει για τέσσερις σχεδόν δεκαετίες την εκπαιδευτική δυστοπία που στις μέρες μας αρχίζει να σκεπάζει τα σχολειά και την κοινωνία.

Σ’ αυτές τις συντρόφισσες – συναδέλφισσες και τους συντρόφους – συναδέλφους, χρωστώ ένα μεγάλο «ευχαριστώ» για τις στιγμές της συντροφικότητας, του αγώνα, της αλληλεγγύης, της διαφωνίας, της γκρίνιας, της ανάτασης, της ήττας που δημιουργήσαμε και μοιραστήκαμε μαζί.

Η εμπειρία μιας τέτοιας προσπάθειας και οι σχέσεις ζωής που σφυρηλατήθηκαν με πολλούς και πολλές απ’ αυτές είναι η μία δεξαμενή καυσίμων που τροφοδότησε τη μέχρι τώρα πορεία μου και θα την τροφοδοτεί εσαεί.

Η άλλη δεξαμενή είναι ο μπαγασάκος της φωτογραφίας.

Αυτή τη λάμψη στα μάτια και το χαμόγελο στα χείλη τα έχω δει, τα έχω γευτεί πολλές φορές.

Και γι΄αυτό υπήρξα ευτυχής….

The post Μέχρι εδώ λοιπόν… first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Παρέμβαση του Βασίλη Μακρή στον ραδιοφωνικό σταθμό “ΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ” 105,5^fm

Βασίλης Μακρής, Σάββατο 6 Ιουνίου, παρέμβαση στην εκπομπή του Διονύση Ελευθεράτου “Με καφέ διπλό και μάτι ανοιχτό” του ραδιοφωνικού σταθμού “Στο Κόκκινο” 105,5^fm

The post Συνέντευξη του Βασίλη Μακρή για την μείωση αιτήσεων εκπαιδευτικών: Επαγγελματική εγκατάλειψη; first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Εταιρεία Σύγχρονης Ιστορίας

Η Εταιρεία Σύγχρονης Ιστορίας διοργανώνει το Σάββατο 6 Ιουνίου, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (αίθουσα Σάκη Καράγιωργα), από τις 14:00 έως τις 20:00, ημερίδα με θέμα Ο στρατός Κατοχής, τα “αντίποινα” και η Αντίσταση στην Ελλάδα και την Ευρώπη στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εισηγητές (κατά σειρά παρουσίασης): Σάμιος Παναγιώτης, Μαριόλης Δημήτρης, Μόσχος Βασίλης, Λυμπεράτου Κατερίνα, Μιχαηλίδης Γιώργος, Κόφφα Δόμνα, Σαράφη Λη, Σπηλιωτοπούλου Μαρία, Λάζου Βασιλική, Μαργαρίτης Γιώργος, Παπαστράτης Προκόπης, Λυμπεράτος Μιχάλης, Παπαθανασίου Μαρία.

Αναλυτικά η αφίσα και το πρόγραμμα της ημερίδας παρακάτω

The post Ημερίδα: Ο στρατός Κατοχής, τα “αντίποινα” και η Αντίσταση στην Ελλάδα και την Ευρώπη στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Σύμφωνα με τον δημοσιευμένο στρατηγικό σχεδιασμό του Υπουργείου Παιδείας για τα έτη 2025-2029, με στοιχεία ως τον Μάρτιο του 2025, υπάρχει αντίσταση κατά την εφαρμογή της αξιολόγησης, καθώς καταγράφτηκαν 3.554 εκπαιδευτικοί για τους οποίους αναρτήθηκε μονομερές πρακτικό και δεν αξιολογήθηκαν (ΥΠΑΙΘΑ, 2026, σ. 93, 102). Το υπουργείο, βέβαια, αποσιωπά το γεγονός ότι οι εκπαιδευτικοί αυτοί συμμετείχαν στην απεργία-αποχή που προκήρυξαν τα συνδικαλιστικά τους όργανα. Ακόμα όμως και αυτές οι παραδοχές που περιλαμβάνονται στον στρατηγικό σχεδιασμό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η κυβέρνηση κατέφυγε σε μαζικές πειθαρχικές διαδικασίες και σε φωτογραφική αλλαγή του πειθαρχικού δικαίου προκειμένου να προχωρήσει την αξιολόγηση, δείχνουν ότι οι εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται ότι η προωθούμενη αξιολόγηση κάθε άλλο παρά ωφέλιμη είναι για τους ίδιους και την εκπαίδευση συνολικά. Το κείμενο αυτό εξετάζει κάποιους από τους λόγους για τους οποίους οι εκπαιδευτικοί διαφωνούν με την αξιολόγησή τους, όπως προωθείται από το υπουργείο. [1]

Ο στόχος της βελτίωσης

Ο πρώτος λόγος είναι ότι με την αξιολόγηση αυτή δεν αναμένεται να βελτιωθεί η παρεχόμενη εκπαίδευση. Είναι προφανές ότι πρόκειται για μια θεατρινίστικη αξιολόγηση, όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές καλούνται να παίξουν σε μια παράσταση. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η αξιολόγηση δεν παρέχει σταθερή στήριξη και δεν αντιμετωπίζει τους παράγοντες που δρουν ανασταλτικά στο έργο του εκπαιδευτικού. Αν ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζει στεγαστικό πρόβλημα εκεί όπου εργάζεται και αυτό τον επηρεάζει στη δουλειά του, η αξιολόγηση δεν θα λύσει το στεγαστικό πρόβλημα. Αν η εκπαιδευτική πολιτική προωθεί τμήματα 25 μαθητών, στους οποίους περιλαμβάνονται και μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες και πολλοί μαθητές που έχουν άλλη μητρική γλώσσα, ή αν για λόγους οικονομίας δημιουργούνται πολυπληθή τμήματα συνδιδασκαλίας διαφορετικών τάξεων, η αξιολόγηση δεν αίρει τις δυσχέρειες που προκύπτουν στο εκπαιδευτικό έργο. Αν, επίσης, στο σχολείο δεν υπάρχουν καλή βιβλιοθήκη, χειραπτικά υλικά Μαθηματικών, εργαστήριο Φυσικής και υλικά για πειράματα κατά ομάδες μαθητών, υπολογιστές λειτουργικοί με βάση τις εκπαιδευτικές ανάγκες, μουσικά όργανα, κλειστό γυμναστήριο ή ακόμα και αθλητικό υλικό, προφανώς η αξιολόγηση δεν θα επιφέρει κάποια βελτίωση: οι εκπαιδευτικοί θα συνεχίσουν να μην έχουν διαθέσιμα αυτά που χρειάζονται για να κάνουν το μάθημα όπως θα ήθελαν και όπως σπούδασαν. Μάλιστα, ενώ όλες οι παραπάνω καίριες παιδαγωγικές ανάγκες αντιμετωπίζονται ως κόστος, την ίδια ώρα δαπανώνται πολύ μεγάλα ποσά για μισθούς, επιδόματα θέσης ευθύνης και οδοιπορικά εκατοντάδων συμβούλων και εποπτών ποιότητας (βλ. Κάτσικας, 2026), οι οποίοι, κατά κοινή ομολογία, διαθέτουν σχεδόν όλο τον χρόνο τους στην αξιολόγηση.

Πλήγμα στη δημοκρατική λειτουργία του σχολείου

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η αξιολόγηση αποτελεί κομβικό σημείο μέσα σε ένα πλέγμα αλλαγών στη δομή και λειτουργία του σχολείου. Πρέπει να γίνει κατανοητή στην κοινωνία η ιδιαιτερότητα του επαγγέλματός μας ότι για να λειτουργεί το σχολείο σωστά και προς όφελος των μαθητών, πρέπει να λειτουργεί σωστά ο σύλλογος διδασκόντων. Κάθε εκπαιδευτικός έχει διαφορετικές σπουδές, γνώσεις, εμπειρίες και ιδέες και ο καθένας, με βάση τον ρόλο του, βλέπει και αντιλαμβάνεται μία μόνο όψη του μαθητή. Επομένως, χρειάζεται συζήτηση, συνεργασία και συναπόφαση. Η σωστή λειτουργία του συλλόγου διδασκόντων προϋποθέτει θεσμοθετημένο χρόνο συνεδρίασης, θεσμοθετημένες διαδικασίες και, κυρίως, ισοτιμία μεταξύ των μελών του και ελευθερία σκέψης και έκφρασης.

Το πρώτο εμπόδιο εδώ, όπως έχει διατυπωθεί σε επιστημονική εκδήλωση της ΔΟΕ, είναι ότι «λείπει ο θεσμικά προσδιορισμένος χρόνος για τη συστηματική συνεργασία και τον διάλογο μεταξύ των εκπαιδευτικών» (Αυγητίδου, 2021, σ. 42). Με την ραγδαία αύξηση, μάλιστα, της γραφειοκρατίας (και σ’ αυτό ευθύνεται πολύ η αξιολόγηση), οι σύλλογοι διδασκόντων καταλήγουν συχνά να αναλώνονται σε παιδαγωγικά ανούσια ζητήματα.

Το δεύτερο εμπόδιο αφορά την ισοτιμία μεταξύ των μελών. Με μια σειρά διατάξεων τα τελευταία χρόνια, με την καθοδήγηση του ΟΟΣΑ, έχει αποδυναμωθεί ο σύλλογος διδασκόντων και έχει ισχυροποιηθεί ο ρόλος του διευθυντή, ενώ έχει προαναγγελθεί και περαιτέρω ισχυροποίησή του, με τη γνωστή φράση του τότε Υπουργού Παιδείας: «Διευθυντής με δέλτα κεφαλαίο» (βλ. Μαριόλης, 2025). Ένα παράδειγμα που αξίζει να κρατήσουμε για το μέλλον είναι η θεσμοθέτηση των μεντόρων και ενδοσχολικών συντονιστών, που, σύμφωνα με τον νόμο, ορίζονται από τον διευθυντή και αναφέρονται μόνο σε αυτόν, χωρίς πουθενά να εμπλέκεται ο σύλλογος διδασκόντων. Δηλαδή, θεσμοθετείται μια ιεραρχική πυραμίδα μέσα στο σχολείο. Το γεγονός αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς στην τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ προτείνεται η εμπλοκή των μεντόρων και ενδοσχολικών συντονιστών στην αξιολόγηση.

Το τρίτο εμπόδιο στη λειτουργία του συλλόγου διδασκόντων είναι ο τρόπος που επιδρά η αξιολόγηση στην ελευθερία σκέψης και έκφρασης. Εφόσον ο διευθυντής αποκτά επιπλέον τον ρόλο του αξιολογητή και όσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά σταδιακά η αξιολόγηση στη ζωή του εκπαιδευτικού, τόσο περισσότερο θα υπάρχουν διευθυντές που θα χρησιμοποιούν αυτό τον ρόλο για να επιβάλλουν τις απόψεις τους και τόσο περισσότερο, επίσης, θα υπάρχουν εκπαιδευτικοί που θα διστάζουν να υποστηρίξουν διαφορετική άποψη και, πολύ περισσότερο, να αναφερθούν σε προβλήματα στη λειτουργία του σχολείου. Είναι σημαντικό εδώ ότι με τις ελλείψεις που υπάρχουν στα σχολεία, οι σύλλογοι διδασκόντων έχουν και την παιδαγωγική ευθύνη να αναδεικνύουν αυτά τα προβλήματα και να επιδιώκουν την επίλυσή τους. Όμως, όσο προχωρά η αξιολόγηση, τόσο περισσότερο αναμένεται να έχουμε συλλόγους διδασκόντων που θα απέχουν από αυτό τον ρόλο και θα προτιμούν να σιωπούν.

Ευνοιοκρατία και κατάχρηση εξουσίας

Ένας άλλος λόγος αντίθεσης στην αξιολόγηση είναι η ευνοιοκρατία. Ο κόσμος ακούει για αξιολόγηση και τη συνδέει με άλλες εύηχες λέξεις, όπως αξιοκρατία και αριστεία. Όμως, όταν θεωρείται καθήκον των βουλευτών να μεσολαβούν παρασκηνιακά για ψηφοφόρους τους, όταν τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί ραγδαία ο αριθμός των μετακλητών υπαλλήλων, όταν έρχονται στη δημοσιότητα περιστατικά για την παράτυπη τοποθέτηση προσώπων, όπως του κ. Λαζαρίδη, σε δημόσιες θέσεις, όταν, παρά τα αιτήματα των εκπαιδευτικών ομοσπονδιών, οι αποσπάσεις σε φορείς που εποπτεύονται από το Υπουργείο Παιδείας εξακολουθούν να γίνονται χωρίς σαφώς μοριοδοτούμενα κριτήρια, όταν πρόσφατα είχαμε και ψήφιση διάταξης για την επιλεκτική μετάταξη όσων συμπλήρωσαν 5ετία απόσπασης σε τέτοιους φορείς, τότε είναι εύλογο να υπάρχει ανησυχία ότι η αξιολόγηση θα λειτουργήσει ως ένα νέο εργαλείο ενίσχυσης των πελατειακών σχέσεων. Η άμεση παρέμβαση για μια ευνοϊκή αξιολόγηση, η ανάληψη μιας καλύτερης τάξης, ώστε να είναι ευκολότερη η καλή αξιολόγηση, η μετακίνηση σε ένα σχολείο όπου ο αξιολογητής είναι πιο ευνοϊκός, αλλά και το πολιτικό φιλτράρισμα υποψήφιων διευθυντών μέσω της αξιολόγησης, όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι τα νέα πεδία μεσολάβησης. Και όσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά σταδιακά η αξιολόγηση για τη ζωή του εκπαιδευτικού, τόσο εντονότερο αναμένεται να είναι αυτό το φαινόμενο.

Συγχρόνως, η αξιολόγηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την εκδικητική μεταχείριση εκπαιδευτικών. Ενδεικτική είναι η επιστολή εκπαιδευτικού (Alfavita, 2025), που υπηρετούσε για 15 έτη σε Πειραματικό σχολείο, όπου, ως γνωστόν, αρνητική αξιολόγηση οδηγεί σε αποπομπή από το σχολείο. Η εκπαιδευτικός υποστήριξε ότι η αξιολογική έκθεση για τη διδασκαλία της ήταν αναληθής και ότι «Τίποτα δεν προστατεύει τον εκπαιδευτικό κατά την διάρκεια της παρακολούθησης μίας διδασκαλίας» (παρ. 21). Συνέδεσε μάλιστα την αρνητική αξιολόγηση με αναφορές που είχε υποβάλει δυο χρόνια νωρίτερα στη Διοικούσα Επιτροπή των Προτύπων και Πειραματικών, όπου κατήγγειλε εργασιακό μπούλιγκ στο σχολείο. Σύμφωνα με την καταγγέλλουσα, οι αναφορές αυτές αντιμετωπίστηκαν με αδιαφορία, ενώ και οι ενστάσεις που κατέθεσε για την αξιολόγηση δεν είχαν θετικό αποτέλεσμα. Τελικά, η εκπαιδευτικός έχασε τη θέση της στο σχολείο.

Στο σημείο αυτό είναι χρήσιμο να δούμε μια έρευνα προερχόμενη από τις ΗΠΑ, όπου ακόμα και τα δημόσια σχολεία καλούνται να λειτουργήσουν με όρους ιδιωτικής επιχείρησης και η αξιολόγηση έχει καθοριστικό ρόλο για τη ζωή του εκπαιδευτικού. Στην έρευνα (Blase, 1988) ζητήθηκε από 902 εκπαιδευτικούς να απαντήσουν σε ανοιχτές ερωτήσεις, αναφέροντας και αναλύοντας ένα φαινόμενο πολιτικής μέσα στο σχολείο. Με αυτό τον όρο, ο ερευνητής εννοούσε τις σχέσεις εξουσίας, ισχύος και επιρροής μέσα σε έναν οργανισμό. Οι 348 ανέφεραν αυθόρμητα την ευνοιοκρατία, που προκαλείται κυρίως από τους διευθυντές σχολείων, τη σχολική επιτροπή (school board) και τον ανώτερο επόπτη σε επίπεδο περιοχής (superintendent) και η οποία παρατηρείται, μεταξύ άλλων, στην αξιολόγηση, την προαγωγή, την πρόσληψη και την απόλυση εκπαιδευτικών. Χαρακτηριστικά, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι γίνονται συνεντεύξεις για πρόσληψη, ενώ οι αποφάσεις είναι ειλημμένες από πριν και ότι γίνονται εξαιρετικά ευνοϊκές αξιολογήσεις όσων είναι προσκείμενοι στον διευθυντή, σε αντίθεση με άλλους που αξιολογούνται πολύ αρνητικά. Ως προς τα κίνητρα, αναφέρεται η επιθυμία των διευθυντών όχι απλώς να ευνοήσουν φίλους, αλλά και για λόγους ατομικού τους συμφέροντος να ικανοποιήσουν επιθυμίες και άδικες απαιτήσεις είτε ανωτέρων τους είτε γονέων με ισχύ και επιρροή. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες στην έρευνα ανέφεραν ως εμπλεκόμενους στην ευνοιοκρατία και συναδέλφους τους εκπαιδευτικούς. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται ότι πολλοί διευθυντές απαιτούν αδιαμφισβήτητη υπακοή και οι εκπαιδευτικοί όχι μόνο δεν τολμούν να εκφράσουν διαφωνίες, αλλά υποστηρίζουν κιόλας τον διευθυντή, ώστε να γίνουν αρεστοί. Ως προς τα κίνητρα, αναφέρεται η επιθυμία αυτών των εκπαιδευτικών να έχουν, μεταξύ άλλων, καλή αξιολόγηση, προαγωγή και εργασιακή ασφάλεια, δηλαδή να μην απολυθούν. Και προφανώς, η αξιολόγηση είναι αυτή που επηρεάζει σημαντικά και τα υπόλοιπα.

Από άλλες έρευνες σχετικά με την κατάχρηση εξουσίας εις βάρος εκπαιδευτικών (Blase & Blase, 2003· Blase, Blase, & Du, 2008), προκύπτει ότι η ευνοϊκή μεταχείριση, συμπεριλαμβανομένης της ευνοϊκής αξιολόγησης ημετέρων, και η κατάφωρα άδικη αρνητική αξιολόγηση αποτελούν συχνές και με σημαντικές επιπτώσεις μορφές κατάχρησης εξουσίας. Προέκυψε, ακόμα, ότι οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι δεν μπορούν να βρουν το δίκιο τους ή, αν αντιδράσουν, θα λειτουργήσει εις βάρος τους.

Η συνολική πολιτική αξιολόγησης και ιδιωτικοποίησης

Πηγή ανησυχιών ως προς την αξιολόγηση είναι και το γεγονός ότι εντάσσεται σε ένα ευρύτερο αξιολογικό πλαίσιο, που αναπτύσσεται σταδιακά και συνδέεται διεθνώς με μια ατζέντα που προωθεί την άμεση και έμμεση ιδιωτικοποίηση του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος. Όπως έχει πει η Άννα Τραϊανού, κατά τη συζήτηση σε εκδήλωση της ΔΟΕ (2021): «η αξιολόγηση είναι ένα κομμάτι του πακέτου που οδηγεί στις ιδιωτικοποιήσεις, στη σχολική αυτονομία, στην αποσύνθεση της δημόσιας και δημοκρατικής εκπαίδευσης» (σ. 91). Για την Ελλάδα, συνδυαστικά, οι εκθέσεις του ΟΟΣΑ του 2011 και του 2018 προτείνουν τρεις πυλώνες αξιολόγησης, στενά συνδεδεμένους μεταξύ τους, και αρμοδιότητα στους διευθυντές σχολείων για την επιλογή, πρόσληψη, αξιολόγηση ή ακόμα και απόλυση του προσωπικού, σημειώνοντας ότι η ΑΔΙΠΠΔΕ και το ΙΕΠ προωθούν μια βήμα προς βήμα πολιτική για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των εκπαιδευτικών, πριν εφαρμόσουν ένα πιο εξελιγμένο σύστημα αξιολόγησης (Αναστασιάδης, 2025). Το 2021, με τον νόμο 4823, θεσμοθετήθηκαν οι τρεις πυλώνες αξιολόγησης: η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου κάθε σχολείου και η ατομική αξιολόγηση εκάστου εκπαιδευτικού. Οι κυβερνητικές εξαγγελίες του τελευταίου χρόνου προετοιμάζουν την εργαλειοποίηση της αξιολόγησης για την άρση της μονιμότητας.  

Η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού συστήματος γίνεται με τις λεγόμενες «Εθνικές εξετάσεις διαγνωστικού χαρακτήρα», που η ίδια η τότε υπουργός και η υφυπουργός βάφτισαν «ελληνική Pisa» (Αναστασιάδης, 2025). Παρότι κάθε χρόνο αποφασίζεται η πραγματοποίηση των εξετάσεων δειγματοληπτικά, οι διατυπώσεις του νόμου και οι δηλώσεις του τέως υπουργού, Κ. Πιερρακάκη, για σταδιακή εξαγωγή συμπερασμάτων σε επίπεδο σχολικής μονάδας (Alfavita, 2024) δείχνουν ότι πρόθεση είναι να χρησιμοποιούνται μελλοντικά οι εξετάσεις για την αξιολόγηση του σχολείου. Όπως τεκμηριώνεται αναλυτικά σε δύο άρθρα (Αναστασιάδης, 2025, 2026), η αποκαλούμενη «ελληνική Pisa» είναι, από επιστημονικής άποψης, ένα σαθρό οικοδόμημα. Δεν χρειάζεται να μπω εδώ σε λεπτομέρειες για τα σοβαρότατα μεθοδολογικά σφάλματα και τα αυθαίρετα συμπεράσματα που εξάγονται από τους αρμόδιους. Αρκεί να κρατήσουμε δύο στοιχεία: το ένα, ότι είναι από μόνος του προβληματικός ο στόχος να αξιολογηθεί η επίτευξη ενός ολόκληρου προγράμματος σπουδών και να διαγνωστούν σε βάθος οι δυσκολίες των μαθητών με μία εξέταση. Και το άλλο, ότι η αλλαγή των συμμετεχόντων σχολείων την ημέρα των εξετάσεων, η μεταφορά των εξετάσεων από σχολείο σε σχολείο και ο εξαναγκασμός των μαθητών να συμμετάσχουν, ακόμα και κλαίγοντας, όπως καταγγέλλεται, όλα αυτά δεν είναι πρακτικές συμβατές με τον χαρακτηρισμό «έγκυρη επιστημονική έρευνα», τον οποίο αυτάρεσκα χρησιμοποιούν οι αρμόδιοι. Σε κάθε περίπτωση, η κριτική μελέτη των τελικών εκθέσεων για τις εξετάσεις αποκαλύπτει την υποκρισία της αξιολόγησης: ενώ υποτίθεται ότι αξιολογούν ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα, οι αρμόδιοι, που μάλιστα είναι στελέχη της ΑΔΙΠΠΔΕ και του ΙΕΠ, δεν φαίνεται να έχουν την παραμικρή διάθεση να αξιολογήσουν με ειλικρίνεια το έργο τους, διαπιστώνοντας τα σοβαρότητα σφάλματα και προβλήματα στην όλη διαδικασία, από το σχεδιασμό ως την υλοποίηση. Και τελικά, μπορούμε να αναρωτηθούμε: είδε κανείς γονιός, μαθητής ή εκπαιδευτικός την παραμικρή βελτίωση στην παρεχόμενη εκπαίδευση χάρη σε αυτές τις εξετάσεις, για τις οποίες μάλιστα δαπανώνται κατά μέσο όρο περίπου 120.000 ευρώ τον χρόνο;

Όσον αφορά τον άλλο πυλώνα, αυτόν της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου, όπως εφαρμόζεται, οδηγεί σε ανταγωνισμό μεταξύ των σχολείων και σε αύξηση της γραφειοκρατίας, η οποία στερεί χρόνο από τις ουσιώδεις ανάγκες. Η παιδαγωγική συχνά εκφυλίζεται σε υλοποίηση αποσπασματικών δράσεων, ενώ οι εκπαιδευτικοί μετατρέπονται σε κυνηγούς τεκμηρίων, σε φωτογράφους, για χάρη της αξιολόγησης. Δεν προβλέπεται η καταγραφή των ελλείψεων σε προσωπικό, εξοπλισμό και υποδομές με σκοπό την κάλυψή τους από το κράτος, ενώ τα σχολεία συχνά εξωθούνται στην αναζήτηση δωρητών και χορηγών. Πού θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε; Στην περιοχή μου ένα σχολείο υλοποίησε μια δράση, η οποία πράγματι είχε καλό κοινωνικό σκοπό. Όμως, είχε και λειτουργικά έξοδα, που καλύφθηκαν με χορηγία. Χορηγός ήταν ένα φιλολογικό φροντιστήριο μέσης εκπαίδευσης. Μάλιστα, κυκλοφόρησε αφίσα, που περιλαμβάνει και την κάρτα του φροντιστηρίου, ως διαφήμιση για τη χορηγία. Δηλαδή, σε μια δράση δημόσιου σχολείου διαφημίζεται μια ιδιωτική δομή εκπαίδευσης.

Ένα άλλο σχολείο ανήρτησε στον ιστότοπό του την έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου. [2] Σε αυτήν αναφέρεται ότι «Η αποτελεσματική διοίκηση είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία των σχολείων. (…) Σε οργανισμούς που εστιάζουν στην εξυπηρέτηση πελατών, η καλή διοίκηση διασφαλίζει ότι οι πελάτες λαμβάνουν ποιοτικές υπηρεσίες και προϊόντα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.». Παρακάτω, επισημαίνεται ότι υπάρχει «επένδυση στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών (…) ενισχύοντας τη φήμη του σχολείου και προσελκύοντας μαθητές και γονείς.». Και παρακάτω ότι «η συμμετοχή των εκπαιδευτικών σε εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα προσφέρει πλήθος οφελών», όπως ότι «μπορεί να βελτιώσει την εικόνα του σχολείου στην τοπική κοινότητα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο» και να «προσελκύσει νέους μαθητές και εκπαιδευτικούς». Στο τέλος, η διευθύντρια γράφει σε Α΄ πρόσωπο: «αν η κουλτούρα του σχολείου υιοθετούνταν από όλους τους συμμετέχοντες, θεωρώ πως θα υπήρχαν θετικότερα αποτελέσματα». Είναι προφανές ότι η κουλτούρα αυτή είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ σχολείων για την προσέλκυση αφενός εκπαιδευτικών και αφετέρου γονέων και μαθητών, οι οποίοι γίνονται αντιληπτοί ως πελάτες που πρέπει να μένουν ικανοποιημένοι. Οι πρακτικές αυτές ξεκάθαρα εντάσσονται σε αυτό που αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία ως κρυφή ιδιωτικοποίηση της δημόσιας εκπαίδευσης (Ball & Youdell, 2008). Ο κίνδυνος για τη δημόσια εκπαίδευση, αν ενσταλαχτεί στους εκπαιδευτικούς αυτή η κουλτούρα, είναι υπαρκτός, ιδίως μάλιστα αν ληφθεί υπόψη ότι στον στρατηγικό σχεδιασμό του υπουργείου (ΥΠΑΙΘΑ, 2026) περιλαμβάνεται ο στόχος η αξιολόγηση να «στηρίζεται στη συγκριτική ανάλυση των σχολικών μονάδων» (σ. 159).

Σημειώσεις

[1] Το κείμενο βασίστηκε σε ομιλία μου σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Σύλλογος Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κεφαλονιάς και Ιθάκης στις 25/4/2026, με θέμα «Αξιολόγηση: Παραδοχές, αντιπαραθέσεις, στοχεύσεις – Η εκπαιδευτική πραγματικότητα» και ομιλητές επίσης τους Περικλή Παυλίδη, καθηγητή στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, και Δημήτρη Μαριόλη, δάσκαλο, Δρ. Παντείου Πανεπιστημίου και συγγραφέα του βιβλίου «Ο ιέραξ είναι εδώ».

[2] Προτιμήθηκε εδώ να μην αναφερθούν τα στοιχεία των σχολείων. Τα τεκμήρια είναι διαθέσιμα για κάθε ενδιαφερόμενο κατόπιν αιτήματος.

Αναφορές

Alfavita. (2024, Μάιος 22). Πιερρακάκης για ελληνική PISA: “Έχει ανοίξει ο δρόμος για μεγάλες αλλαγές. Οι λίγοι δεν θα εμποδίσουν τους πολλούς”. https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/447816_pierrakakis-gia-elliniki-pisa-ehei-anoixei-o-dromos-gia-megales-allages-oi-ligoi

Alfavita. (2025, Μάιος 5). Αξιολόγηση εκπαιδευτικών στην πράξη: Οι χειρότερες προβλέψεις… επαληθεύτηκαν! https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/476720_axiologisi-ekpaideytikon-stin-praxi-oi-heiroteres-problepseis-epalitheytikan

Αναστασιάδης, Μ. (2025). Μια κριτική αποτίμηση των πρώτων Εθνικών Εξετάσεων Διαγνωστικού Χαρακτήρα για τη ΣΤ΄ Δημοτικού. Κριτική Εκπαίδευση, 6, 6–55.

Αναστασιάδης, Μ. (2026). Εξετάσεις Διαγνωστικού Χαρακτήρα στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο: ένας επιστημονικά διάτρητος θεσμός [άρθρο που υποβλήθηκε προς δημοσίευση].

Αυγητίδου, Σ. (2021, Νοέμβριος 8). Αξιολόγηση και βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου: μια αυτονόητη σχέση; [Απομαγνητοφώνηση ομιλίας]. Εκπαιδευτικό έργο και επιχειρούμενη αξιολόγηση: επιστημονικές προσεγγίσεις. Διαδικτυακή επιστημονική εκδήλωση της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας. https://doe.gr/άξονας-1-δημοτικά/

Ball, S. & Youdell, D. (2008). Hidden privatisation in public education. Brussels: Education International.

Blase, J. (1988). The politics of favoritism: a qualitative analysis of the teachers’ perspective. Educational Administration Quarterly, 24(2), 152–177.

Blase, J. & Blase, J. (2003). The phenomenology of principal mistreatment: teachers’ perspectives. Journal of Educational Administration, 41(4), 367–422.

Blase, J., Blase, J., & Du, F. (2008). The mistreated teacher: a national study. Journal of Educational Administration, 46(3), 263–301.

ΔΟΕ. (2021, Νοέμβριος 8). Εκπαιδευτικό έργο και επιχειρούμενη αξιολόγηση: επιστημονικές προσεγγίσεις [Απομαγνητοφώνηση συζήτησης]. https://doe.gr/άξονας-1-δημοτικά/

Κάτσικας, Χ. (2026, Απρίλιος 30). Αξιολόγηση με κόστος: τα οδοιπορικά των επιθεωρητών και τα ερωτήματα για την εκπαίδευση. https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/514806_axiologisi-me-kostos-ta-odoiporika-ton-epitheoriton-kai-ta-erotimata-gia-tin

Μαριόλης, Δ. (2025, Ιανουάριος 11). Διευθυντές με δ μικρό ή Δ κεφαλαίο; https://www.e-lesxi.gr/διευθυντές-με-δ-μικρό-ή-δ-κεφαλαίο/

ΥΠΑΙΘΑ. (2026). Στρατηγικό σχέδιο Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για το 2025-2029. https://www.minedu.gov.gr/ypapegan/anakoinoseis/64699-08-04-26-stratigikos-sxediasmos-tomea-paideias

The post Αξιολόγηση: γιατί διαφωνούν οι εκπαιδευτικοί; first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Για κάποια σαν εμένα που δεν θυμάται τι έφαγε χθες, το να θυμάμαι μια σειρά που είδα πριν από 10 χρόνια, σημαίνει ότι μου είπε κάτι σημαντικό, κάτι που ίσως το έβλεπα να ρχεται, χωρίς τότε να μπορώ να του δώσω σχήμα και μορφή.
Ήταν λοιπόν μια γαλλική σειρά, αναφερόταν σε κάποιο κοντινό μέλλον και μια πόλη/πρωτεύουσα- πιθανόν το Παρίσι, ήταν χωρισμένη στα δυο με τείχος. Κάτι σαν αυτό που χωρίζει το Ισραήλ με τη λωρίδα της Γάζας.
Απ’ τη μια μεριά κατοικούσαν πάμπλουτοι, που ζούσαν με πολυτέλειες και σούπερ βιοτικό επίπεδο, όπως καθαρό νερό- τόσο που να γεμίζουν και τις πισίνες τους, ποιοτική τροφή, ακριβά σχολεία, ακριβά και κομψά ρούχα, διασκέδαση και ευρύχωρα, καινούρια, πολυτελή σπίτια. Σ’ όλο αυτό υπήρχε και μια ιδέα αποστείρωσης.
Απ’ την άλλη πλευρά του τείχους ζούσε η πλέμπα. Κατοικούσε σε χρέπια, δεν υπήρχε ούτε ένα πράσινο φύλλο πουθενά, ντυνόταν με κουρέλια, δεν υπήρχε παρά λιγοστή τροφή και το σπουδαιότερο, δεν είχε πρόσβαση στο νερό.
Οι φτωχοί δεν μπορούσαν να περάσουν το τείχος, παρά μόνο για να εργαστούν σε χαμαλοδουλειές, ως υπηρέτες των πλουσίων κι αυτό με ειδικά καρτελάκια, ελέγχους και σκανάρισμα και να επιστρέψουν το βράδυ στο γκέτο.
Η αλήθεια είναι ότι έχω ταξιδέψει σε τέτοιες χώρες και έχω δει με τα μάτια μου τέτοιες ακραίες καταστάσεις, να βουλιάζει η ψυχή σου από τη λύπη και να μην μπορείς να ευχαριστηθείς ένα ταξίδι ζωής ίσως…
Ο Ριβιέρα τάουερ, είναι μόνο ένας από σειρά 6 συνολικά τέτοιων πύργων που σχεδιάζονται για το παραλιακό μέτωπο. Ύψους 200 μέτρων έκαστος.
Η πρόσβαση όλων ημών θα επιτρέπεται μόνο σε ένα μήκος 900 μέτρων παραλίας, το οποίο κουτσουρεύεται κι αυτό σιγά σιγά.
Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με την επάρκεια του νερού, της ενέργειας που θα καταναλώνεται, την Ψυττάλεια που είναι οριακά στα λύματα, το κυκλοφοριακό. Μάλιστα, σκοπεύουν να υπογειοποιήσουν ένα μέρος της Ποσειδώνος, για να μην ενοχλούνται οι πλούσιοι απ’ το θόρυβο.
Πέρα απ’ την ύβρι, το περιβαλλοντικό αίσχος, την ιδιοποίηση δημόσιας έκτασης και τον αποκλεισμό μας, αυτή η κοινωνία στην οποία εξελισσόμαστε απ’ τα μνημόνια κι εδώ, μου ανακατεύει το στομάχι.
Αλήθεια, αν μας άρπαξαν με τόση ευκολία τόσες παραλίες, τόσα στρέμματα γης (Ελληνικό, Αγ. Κοσμάς, Λαγονήσι), μιλώντας για την πανέμορφη Αττική, με το θαυμάσιο κλίμα, που ήδη την έκαναν θεματικό πάρκο και σαν τα μούτρα τους, όταν θα έρθει το θέμα στην τροφή, στην επάρκεια του νερού, στη ρύθμιση του κυκλοφοριακού, ποιος θα έχει προτεραιότητα;
Ποιες περιοχές θεωρείτε θα πλημμυρίζουν από τα λύματα; πού θα κόβεται το νερό;
Δεν αναγνωρίζω τη χώρα που γεννήθηκα και μεγάλωσα, γιατί η άλωση είναι πρωτοφανής και με αστραπιαία ταχύτητα. Κατέστρεψαν το λεκανοπέδιο, τα βουνά, τα δάση, ρήμαξαν την πρωτογενή παραγωγή, ξεπουλάνε σε όποιον να ‘ναι και δεν υπάρχει κανένα όριο και καμία κόκκινη γραμμή.
Στο αίσχος του Ελληνικού έχουν συμπράξει ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό είναι ανατριχιαστικό. Η μεγαλύτερη πληγή σ’ αυτή τη χώρα είναι το πολιτικό της προσωπικό.
Πόσο δρόμο λέτε να έχει ακόμα ώστε να είμαστε ξένοι και ανεπιθύμητοι στον τόπο μας, χρήσιμοι μόνο για υπηρέτες τους; 

The post Πύργος στο Ελληνικό: Η Αττική στα νύχια των επενδυτών first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Δεν ψηφίζουμε για διαχείριση — ψηφίζουμε για αγώνα

Η δύναμη βρίσκεται στη βάση: Συμμετέχουμε, αγωνιζόμαστε, διεκδικούμε

Η συμμετοχή στις εκλογές αντιπροσώπων για την 95^η ΓΣ της  Διδασκαλικής Ομοσπονδία; Ελλάδας είναι υπόθεση αγώνα και συλλογικής αξιοπρέπειας.

Σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε πεδίο πειθάρχησης, αξιολόγησης, κατηγοριοποίησης και εμπορευματοποίησης της παιδείας, η συμμετοχή των εκπαιδευτικών στις εκλογές αντιπροσώπων για τη ΔΟΕ δεν αποτελεί μια τυπική εκλογική διαδικασία. Είναι πολιτική και παιδαγωγική πράξη. Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι στη λογική της ανάθεσης, της σιωπής και της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας.

Για εμάς, ο συνδικαλισμός δεν είναι μηχανισμός εκλογικής επιβίωσης ούτε χώρος διαχείρισης ή προσωπικής ανέλιξης. Δεν μετράμε τη δράση μας με όρους πρόσκαιρου εκλογικού οφέλους. Άλλωστε, οι συναδέλφισσες και οι συνάδελφοι αναγνωρίζουν ότι βρισκόμαστε σταθερά στην πρώτη γραμμή του αγώνα: μέσα στις απεργίες, στις συλλογικές διαδικασίες, στις κινητοποιήσεις, στις συγκρούσεις με την αντιεκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης της ΝΔ και με όλες τις προηγούμενες.

Αυτό που υπηρετούμε είναι ένας συνδικαλισμός βάσης. Ένας συνδικαλισμός που δεν αποφασίζει πίσω από κλειστές πόρτες, ούτε περιορίζεται σε συμβολικές διαμαρτυρίες χωρίς συνέχεια και προοπτική. Πιστεύουμε βαθιά ότι οι ίδιες οι γενικές συνελεύσεις, οι διαδικασίες βάσης, οι αντιιεραρχικές δομές οφείλουν να καθορίζουν τόσο τις μορφές πάλης όσο και τα αιτήματα κάθε περιόδου. Εκεί χτυπά η καρδιά του συλλογικού αγώνα: στη συμμετοχή, στη δημοκρατία, στη συνδιαμόρφωση.

Δεν έχουμε ανάγκη από ένα συνδικάτο που θα αρκείται σε ανακοινώσεις καταγγελίας και εθιμοτυπικές κινητοποιήσεις. Έχουμε ανάγκη από ένα μαχητικό σωματείο, ικανό να οργανώνει ανυποχώρητους αγώνες· αγώνες που δεν διαχειρίζονται την ήττα αλλά διεκδικούν αυτό που αρχικά φαντάζει αδύνατο. Γιατί όλες οι μεγάλες κοινωνικές και εργασιακές κατακτήσεις κάποτε χαρακτηρίζονταν “ανέφικτες”.

Η παιδαγωγική ελευθερία στο σχολείο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς συλλογικούς αγώνες. Δεν μπορεί να υπάρξει όταν ο εκπαιδευτικός φοβάται, αξιολογείται αυταρχικά, μετατρέπεται σε εκτελεστή εντολών και αριθμών. Το σχολείο που οραματιζόμαστε δεν είναι σχολείο ανταγωνισμού, ταξικών φραγμών και πειθαρχίας. Είναι ένα δημόσιο, δημοκρατικό σχολείο χειραφέτησης, κριτικής σκέψης, ισότητας και δημιουργίας.

Γι’ αυτό η συμμετοχή στις εκλογές για τη ΔΟΕ έχει σημασία. Όχι ως μια στενή εκλογική μάχη συσχετισμών, αλλά ως επιλογή για το ποιο συνδικαλιστικό και παιδαγωγικό όραμα θα δυναμώσει την επόμενη μέρα. Η αποχή δεν τιμωρεί τους μηχανισμούς· αντίθετα, τους διευκολύνει. Η ενεργή συμμετοχή είναι αυτή που μπορεί να δώσει δύναμη σε συλλογικότητες αγώνα, σε φωνές που επιμένουν να συγκρούονται, να διεκδικούν, να ανοίγουν δρόμους.

Συνεχίζουμε, λοιπόν, όχι ως επαγγελματίες συνδικαλιστές αλλά ως μάχιμοι εκπαιδευτικοί της τάξης και της πράξης που πιστεύουμε ότι το σχολείο και η κοινωνία μπορούν να αλλάξουν μόνο μέσα από συλλογικούς, ανυποχώρητους και δημοκρατικούς αγώνες. Με εμπιστοσύνη στη δύναμη της βάσης. Με πίστη ότι η εκπαίδευση δεν είναι πεδίο υποταγής αλλά πεδίο ελευθερίας.

Η συμμετοχή είναι δύναμη: Για ένα μαχητικό εκπαιδευτικό κίνημα

Η παιδαγωγική ελευθερία κατακτιέται συλλογικά

Για μια ΔΟΕ των αγώνων και όχι της σιωπής

​

The post Οι εκλογές για τη ΔΟΕ δεν είναι κάλπη· είναι επιλογή αγώνα first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Λίγα λόγια για το βιβλίο αυτό, με μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία του αγγλικού εκπαιδευτικού συστήματος, γιατί ο συγγραφέας ήταν Άγγλος και έγραφε για την Αγγλία, οπότε πρέπει να μπούμε στο μυαλό του και στην κοινωνία του.

Με μορφή ολιγόν κόμικς για να είναι πιο εύληπτο…

Με τον σύνδεσμο που είναι μέσα στην παρακάτω εικόνα κατεβαίνει ή αν πατήσετε απευθείας εδώ:

The post Βιβλιοπαρουσίαση: Michael D. Young, «Η άνοδος της αξιοκρατίας», μτφ. Χ. Ποζίδης first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

-Καλημέρα, δάσκαλε

-Καλημέρα, Βασίλη. Τι νέα;

-Πες μου εσύ κανένα καλό νέο, γιατί τα κανάλια κοντεύουν να μας τρελάνουν!

-Κι εγώ έχω μείνει άφωνος. Ακόμα κι όταν κάποιος πάει να μιλήσει, πέφτουν πάνω του!

-Είναι μεγάλα τα συμφέροντα, δάσκαλε. Τι έχεις στο μυαλό σου;

-Αυτά τα παιδιά, που θέλησαν να πάνε στην Παλαιστίνη να εκφράσουν τη συμπαράσταση τους στους ανθρώπους, που βασανίζονται και απειλούνται με θάνατο κάθε μέρα…

-Και τι κατάφεραν;-Φάνηκε ότι “ο βασιλιάς είναι γυμνός”. Αν οι πολιτισμένοι υποστηρίζουμε ένα κράτος, που φυλακίζει, ξυλοκοπεί κι εξευτελίζει όποιον αντιδρά, τι είδους πολιτισμός είναι αυτός;

-Για το Ισραήλ λες… Δεν υπάρχει λογικός άνθρωπος που να συμφωνεί μ’ αυτές τις πράξεις.

-Να χαιρόσαστε τους συμμάχους μας λοιπόν!

-Κατά τ’ άλλα πώς πάει το σχολείο;

-Στα Λύκεια έχουν μπει σε ρυθμό εξετάσεων. Εμείς, στα Γυμνάσια αγκομαχάμε να τελειώσουμε τα μαθήματα.

-Και γιατί αγκομαχάτε;

-Γιατί τα παιδιά είναι πολύ ατίθασα. Μετά το Πάσχα έχουμε δεινοπαθήσει. Το μόνο που επιδιώκουν είναι να μη γίνει μάθημα.

-Παιδιά είναι, δάσκαλε. Είναι κι άνοιξη… μην το ξεχνάς.

-Έτσι φαίνεται…έχουν επηρεασθεί. Αλλά από την άλλη να τους λες: “καθίστε να σας πω τα πιο σημαντικά κεφάλαια για τις εξετάσεις ” κι αυτά να κάνουν φασαρία, αυτό με ξεπερνάει.

-Και ποιος σου είπε ότι τα νοιάζουν οι εξετάσεις;

-Δηλαδή;

-Έχουν ουσία οι εξετάσεις, δάσκαλε; Νομίζεις ότι τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν;

-Τι να πω; Κάποια αντιδρούν έτσι στην τυραννία των εξετάσεων; Μπορεί…

-Μεγάλη σημασία δεν έχουμε δώσει στις εξετάσεις, δάσκαλε; Είδες τα δύο κορίτσια, που αυτοκτόνησαν;

-Τα έχουν πιέσει πολύ τα παιδιά, Βασίλη. Αυτός ο μύθος ότι όλα κρίνονται στις Πανελλήνιες είναι καταστροφικός.

-Όλοι φταίμε. Πρώτα απ’ όλα οι κυβερνήσεις, που με τα συστήματα τους απαγορεύουν στα νέα παιδιά να ζήσουν την εφηβεία τους. Και που, με την έλλειψη επαγγελματικού προσανατολισμού και την αύξηση της ανεργίας, οδηγούν τα παιδιά σε αδιέξοδο.

-Σωστά. Είναι απαράδεκτη η πολιτική που ασκείται στην Παιδεία.

-Ποιοι είναι αυτοί που λένε στα παιδιά ότι αν δεν πετύχουν στις Πανελλήνιες, θα αποτύχουν στη ζωή τους; Και ποια είναι η τύχη όσων πετυχαίνουν;

-Ποια είναι, Βασίλη; Σε μας στην εκπαίδευση οι επιτυχόντες είναι στην καλύτερη περίπτωση με μια βαλίτσα στο χέρι και τρέχουν σ’ όλη τη χώρα να καλύψουν τα κενά ως αναπληρωτές με μισθό κάτω από 1000 ευρώ.

-Και οι άλλοι;

-Οι άλλοι π.χ. οι γιατροί λόγω και της απουσίας σοβαρής πολιτικής υποστήριξης της δημόσιας υγείας, συνήθως προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε νοσοκομεία στην Ευρώπη κι αλλού.

-Και γι’ αυτό αγχώνουμε τα παιδιά μας; Για να καταντήσουν περιφερόμενοι ή μετανάστες;

-Ακριβώς. Και φταίνε σ’ αυτό και οι οικογένειες, Βασίλη.

-Και τι να κάνουμε, δάσκαλε, αφού αυτό είναι το σύστημα;

-Να αντιδράσετε, Βασίλη. Προέχει η ψυχική υγεία των παιδιών κι όχι μια πρόσκαιρη επιτυχία.

-Δίκιο έχεις. ..

-Και να ψάξουμε να βρούμε τα πραγματικά ενδιαφέροντα των παιδιών και τις κλίσεις τους κι όχι να τα πιέζουμε κυβέρνηση-γονείς-καθηγητές απλά να πετύχουν στις Πανελλήνιες.

-Και το υπουργείο τι λέει για όλα αυτά;

-Λέει ότι δεν είναι αξιόπιστο το σύστημα, γιατί είναι λίγες αυτές οι εξετάσεις και θέλει να τις επεκτείνει σε όλο το Λύκειο!

-Για να μπαίνουν σίγουρα οι καλύτεροι στις σχολές…

-Αν επιβιώσουν σ’ αυτόν το μαραθώνιο… Μια ολόκληρη τριετία θα δίνουν σημασία μόνο σε ό,τι σχετίζεται με τις εξετάσεις.

-Είναι κακό αυτό, δάσκαλε;

-Φυσικά. Παιδεία δεν είναι να κυνηγάς τα θέματα, αλλά να μαθαίνεις πράγματα απ’ όλες τις επιστήμες. Και επιπλέον να διδαχτείς και να γίνεις άνθρωπος με αγάπη στο διπλανό και ενσυναίσθηση…

-Άρα, δε βοηθούν οι πολλές εξετάσεις…

-Ακριβώς.

-Άρα, να μην πιέζω κι εγώ το γιο μου.

-Να μην τον πιέζεις με το βλέμμα στις εξετάσεις. Να του λες όμως να προσπαθεί στο σχολείο και να εκτιμά μαθητές και καθηγητές.

-Τίποτα άλλο σπουδαίο, δάσκαλε;-Να έρθετε μαζί μας…Θέλουμε να δουλεύουμε με αξιοπρέπεια- να μη νιώθουμε φτωχοί- και να μας δώσουν κάποια εμπιστοσύνη.

-Σε τι;

-Δε γίνεται να σέρνονται 2.500 συνάδελφοί στα Πειθαρχικά. Με τι ηθικό και τι κουράγιο θα κάνουν τη δουλειά τους;

-Και δεν υπάρχουν άλλοι τρόποι; Δε συζητούν μαζί σας τα θέματα της Παιδείας;

-Γιατί με τους εκπροσώπους των Γονέων συζητούν;

-Δεν το βλέπω

-Άρα, θέλει αγώνα, Βασίλη… κι όχι ο καθένας μόνος του.

-Για να δούμε, βρε δάσκαλε. Με σένα συμφωνώ. Πολλές φορές οι συνάδελφοι σου μας τα χαλάνε.

-Κι άλλες φορές κάποιοι γονείς, αντί να μας καταλάβουν, δημιουργούν εμπόδια στη δουλειά μας.

-Όλοι φταίμε λοιπόν.

-Ναι, αλλά κάποιοι πρέπει να καλλιεργήσουμε την ιδέα της ενότητας δασκάλων και γονιών.

-Εμείς οι δύο σίγουρα…

-Αλλιώς είμαστε χαμένοι…

-Δυστυχώς

-Αλλά αυτοί που θα χάσουν σίγουρα είναι τα ίδια τα παιδιά.

-Συμφωνώ, δάσκαλε.

-Όλοι και όλες μαζί για ένα δημόσιο δωρεάν σχολείο για όλα τα παιδιά χωρίς διακρίσεις.

-Γειά σου, δάσκαλε.

-Γειά σου, Βασίλη.

The post Διάλογος μ’ ένα γονιό (Μπροστά στις εξετάσεις) first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Για να αξιοποιηθεί η υπαρκτή τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο, πρέπει πρώτα να το φέρει στα πεπερασμένα μέτρα της.

Η παγκόσμια συζήτηση για την «αξιοποίηση» της τεχνητής νοημοσύνης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση συνεχίζεται αμείωτη. Όπως έχουμε ξαναγράψει, η μαζική χρήση των εμπορικών εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία είναι κεντρική στρατηγική των μεγάλων πολυεθνικών που ελέγχουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα στη Δύση.

Πρόσφατα, είχα την χαρά να συμμετάσχω σε μία πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος για την τεχνητή νοημοσύνη και ομολογώ ότι εντυπωσιάστηκα από το βάθος των ερωτημάτων που τέθηκαν αλλά και της της συζήτησης που έγινε. Θα ήθελα όμως, έστω και εκ των υστέρων, να βάλω στο τραπέζι και μερικές πολύ χρήσιμες και κατατοπιστικές σκέψεις που εντόπισα διαβάζοντας το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Γιάννη Περπερίδη «Η Τεχνητή «Νοημοσύνη» ενώπιον του εαυτού της. Μία φιλοσοφική απομάγευση» (εκδόσεις Τόπος).

Ο Γιάννης Περπερίδης διακρίνει μία σειρά από μακροπρόθεσμα σημαντικούς κινδύνους για την εκπαίδευση, την τέχνη, τη φιλοσοφία και το περιβάλλον, όπως αυτοί προκύπτουν από την έννοια της «περιτύλιξης» του κόσμου μας γύρω από την τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για μία έννοια – κλειδί που έχει αναπτύξει ο περίφημος Luciano Floridi. Η έννοια της περιτύλιξης περιγράφει μια διαδικασία κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη δεν προσαρμόζεται στον κόσμο, αλλά αντιθέτως ο κόσμος προσαρμόζεται σταδιακά στη λογική της. Δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη που «καταλαβαίνει» τον κόσμο, είναι ο κόσμος που αναδιαμορφώνεται ώστε να γίνει «κατανοητός» από αυτήν.

Ένα απλό παράδειγμα: ένα smartwatch δεν μετράει τη «γενική ευεξία» ενός ανθρώπου, μετράει παλμούς, βήματα, ώρες ύπνου. Έτσι η ευεξία ορίζεται εκ νέου ως αυτό που μπορεί να μετρηθεί και να ψηφιοποιηθεί. Ο κόσμος έχει αρχίσει να τυλίγεται γύρω από εκείνο που η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διαβάσει και να επεξεργαστεί. Και ό,τι μένει έξω από αυτή την αναγνωσιμότητα, αρχίζει να θεωρείται αόρατο, ή και ανύπαρκτο.

Η τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο αναμόρφωσης

Ο Περπερίδης μετασχηματίζει αυτή την έννοια σε εργαλείο ανάλυσης και την «τρέχει» πάνω σε πεδία της ζωής που μας αφορούν άμεσα: την εκπαίδευση, την τέχνη, τη φιλοσοφία και το περιβάλλον. Σε κάθε ένα από αυτά, η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται ως μία δύναμη που δεν «χρησιμοποιείται» απλώς, αλλά αναδιατάσσει, εκτοπίζει και αντικαθιστά. Με αυτή την οπτική, ο κίνδυνος δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει «έξυπνη» και θα μας ξεπεράσει. Ο κίνδυνος είναι πολύ πιο γήινος και πολύ πιο πιεστικός: ότι θα περιορίσουμε εμείς τους εαυτούς μας, περιορίζοντας τις ανθρώπινες λειτουργίες σε ότι χωράει στα καλούπια που βάζουν οι μηχανές.

Ένας από τους μεγάλους περιορισμούς των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων είναι ότι είναι αποκλειστικά γλωσσικά και δεν μπορούν να συμπεριλάβουν καμία άλλη εκδοχή της ανθρώπινης νοημοσύνης, της οποίας η γλώσσα είναι ένα μόνο μέρος. Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί αποκλειστικά σε επίπεδο συντακτικού: επεξεργάζεται σύμβολα σύμφωνα με κανόνες, χωρίς να «καταλαβαίνει» το νόημα αυτών των συμβόλων. Το πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι οι μηχανές δεν κατανοούν τον κόσμο. Αυτό που είναι βαθιά ανησυχητικό είναι η μεγάλη πίεση που υπάρχει έτσι ώστε, σταδιακά, ο κόσμος να αναδιαμορφώνεται και οι ανθρώπινες λειτουργίες να υποβιβάζονται – περιορίζονται σε αυτές του συντακτικού επιπέδου. Αυτή είναι η πλέον απαραίτητη προϋπόθεση που θα επιτρέπει στη τεχνητή νοημοσύνη να «προσομοιώσει» επιτυχώς τις συνήθεις ανθρώπινες διαδικασίες. Οι μεγάλοι έμποροι της τεχνητής νοημοσύνης θέλουν να κατακτήσουν και να αποικιοποιήσουν όλο τον κόσμο εντός των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, όχι «ανεβάζοντας» τις μηχανές στο επίπεδο των ανθρώπων, αλλά «κατεβάζοντας» τους ανθρώπους στο επίπεδο της μηχανής.

Ποια είναι λοιπόν η ακριβής διαδικασία της περιτύλιξης της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, με άλλα λόγια πως επιδιώκεται να αλλάξει η εκπαίδευση για να μπορούν να εφαρμοστούν τα εμπορικά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα;

Τα τελευταία χρόνια, ένα ερώτημα επανέρχεται όλο και πιο επιτακτικά στους εκπαιδευτικούς κύκλους: μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να διδάξει και να υποκαταστήσει, έστω και μερικά, την ανθρώπινη διδασκαλία; Η συνήθης βιαστική απάντηση είναι «ναι». Ακούμε συνέχεια για εξατομικευμένη μάθηση, για αλγόριθμους που «προσαρμόζονται στον ρυθμό κάθε μαθητή», για παιδαγωγικά chatbots που δεν κουράζονται, δεν απογοητεύονται, δεν χάνουν την υπομονή τους. Βεβαίως, όταν αυτές οι απαντήσεις δίνονται από τις ίδιες τις εταιρείες που προωθούν τα εμπορικά τους προϊόντα στα σχολεία, κάθε άλλο παρά ανιδιοτελείς ή ουδέτερες είναι.

Νομίζω όμως, ότι σε αντίθεση με την ευκολία του «ναι» το βιβλίο του Περπερίδη βάζει τα πράγματα στη σωστή τους θέση. Η εκπαίδευση δεν είναι μια διαδικασία μεταφοράς πληροφοριών από έναν πομπό (δάσκαλο/βιβλίο) σε έναν δέκτη (μαθητή). Είναι μια σχέση (σωματική, κοινωνική, βιωματική) η οποία απαιτεί παρουσία, αμφιβολία, αντίσταση, συναίσθημα, αποτυχία και επανεκκίνηση. Κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν μπορεί να ψηφιοποιηθεί χωρίς να χαθεί κάτι ουσιαστικό.

Η μεταφορά πληροφοριών δεν είναι εκπαίδευση

Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αξιολογήσει τις γραπτές απαντήσεις ενός μαθητή, να εντοπίσει ορθογραφικά λάθη, να μετρήσει τη σωστή απάντηση. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει (και εδώ βρίσκεται το κομβικό σημείο) είναι να αντιληφθεί γιατί ένας μαθητής έκανε αυτό το λάθος, τι αγωνία κρύβεται πίσω από τη σιωπή του, ποια σωστή η λάθος αναζήτηση βρίσκεται πίσω από μια «λανθασμένη» απάντηση.

Το βιβλίο αξιοποιεί την παιδαγωγική σκέψη δύο στοχαστών που αξίζει να θυμηθούμε: τον Paulo Freire και τον Ivan Illich. Ο Freire είχε δείξει ότι η εκπαίδευση που αντιμετωπίζει τον μαθητή ως παθητικό δέκτη πληροφοριών (αυτό που αποκαλούσε «τραπεζική εκπαίδευση») δεν εκπαιδεύει αλλά μάλλον αφυδατώνει την κριτική σκέψη. Οι μαθητές δεν είναι αποθήκες γνώσεων για να τους γεμίσουμε όπως γεμίζουμε έναν άδειο χώρο. Η γνώση κατακτάται μέσα από δράση, κριτική, κατανόηση του κόσμου και μετασχηματισμό του εαυτού. Ο Illich, από την πλευρά του, είχε επισημάνει τον κίνδυνο του «πιστοποιητισμού», δηλαδή τη μετατροπή της εκπαίδευσης σε πιστοποιητικό, σε τυπική διαδικασία που αποσυνδέεται από την πραγματική μάθηση και γίνεται απλώς γρανάζι της οικονομικής μηχανής.

Ωστόσο ακριβώς αυτό δεν είναι που υπόσχεται η ΤΝ στην εκπαίδευση; Μια εκπαίδευση που βελτιστοποιεί μετρήσιμα αποτελέσματα, που αξιολογεί «επιδόσεις», που παρέχει «εξατομικευμένο περιεχόμενο» βάσει αναλυτικών δεδομένων (learning analytics); Είναι ακριβώς η «τραπεζική εκπαίδευση» του Freire σε ψηφιακή έκδοση, με την επιπλέον αυταπάτη ότι αφού ο αλγόριθμος «προσαρμόζεται», τάχα σέβεται τον μαθητή. Είναι άραγε σεβασμός του μαθητή να μετράς την ταχύτητα απόκρισής του και να βελτιστοποιείς, αλγοριθμικά, τα ποσοστά «σωστών απαντήσεων» του;

Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι τεχνικό αλλά οντολογικό. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει στην εκπαίδευση μόνο αν η εκπαίδευση επαναπροσδιοριστεί με τους όρους που η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κατανοήσει. Αυτό σημαίνει να «αποξηράνουμε» τη μάθηση ως μεταφορά ποσοτικοποιήσιμης πληροφορίας, και το μαθητή ως επεξεργαστή δεδομένων. Αυτή είναι η «περιτύλιξη» εφαρμοσμένη στην εκπαίδευση: το σχολείο αναδιαμορφώνεται όχι για να χρησιμοποιήσει καλύτερα τον άνθρωπο, αλλά για να γίνει διαχειρίσιμο από τη μηχανή. Και αυτό δεν είναι υποθετικό σενάριο, συμβαίνει ήδη σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα που αξιολογείται με τυποποιημένα τεστ, στρέφεται στα «μετρήσιμα αποτελέσματα» και αντιμετωπίζει τον δάσκαλο ως «πάροχο γνώσης» που αξιολογείται από τα αποτελέσματα της τάξης του.

Η σχέση δασκάλου-μαθητή δεν είναι διαδικασία μεταφοράς πληροφοριών, είναι ενσώματο βίωμα σε κοινούς χωροχρόνους. Ο δάσκαλος δεν «εξηγεί» απλώς, είναι παρόν με το σώμα του, με την εμπειρία του, με τις επιτυχίες και αποτυχίες του. Είναι μοντέλο όχι τόσο σωστής απάντησης, αλλά κυρίως σωστής και κριτικής αναζήτησης. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει τη μεταφορά πληροφοριών, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή τη σχέση. Και αν η εκπαίδευση επαναπροσδιοριστεί ως «αποτελεσματική μεταφορά πληροφοριών», τότε ο δάσκαλος γίνεται περιττός. Όχι γιατί η τεχνητή νοημοσύνη είναι ανώτερη, αλλά γιατί εμείς θα έχουμε αποδεχθεί έναν χωρίς χυμούς, «αποξηραμένο» ορισμό της διδασκαλίας που είναι ο μόνος που χωράει στον αλγόριθμο.

Ο κίνδυνος τελικά δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα «καταστρέψει» την εκπαίδευση. Είναι ότι η εκπαίδευση θα καταστρέψει τον εαυτό της, αποδεχόμενη έναν ορισμό της μάθησης που ταιριάζει στη μηχανή αλλά αφαιρεί από τον άνθρωπο ό,τι τον κάνει να μαθαίνει πραγματικά: την αβεβαιότητα, τη σχέση, την ανατροπή, την ανακάλυψη, την αποτυχία που διδάσκει περισσότερο από κάθε σωστή απάντηση. Και εδώ εντοπίζεται μια ακόμη βαθιά αντίφαση: η τεχνητή ενδεχομένως βελτιώνει κάποιες μετρήσιμες επιδόσεις, αλλά ακριβώς επειδή αναπαράγει τα ήδη μετρούμενα, δεν μπορεί ποτέ να μεταδώσει αυτό που δεν μετριέται: κριτική σκέψη, φρόνηση, ήθος.

*Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας.

The post Η εκπαίδευση στον ιστό της τεχνητής νοημοσύνης first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.