Μια από τις μεγαλύτερες μαθηματικές διάνοιες όλων των εποχών, ο Βρετανός Άλαν Τιούρινγκ έθεσε τα θεμέλια της θεωρίας των υπολογιστών το 1936, εννέα χρόνια προτού το πρώτο λειτουργικό μηχάνημα αυτού του είδους, ο ENIAC, κατασκευαστεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Το 1948 υπέβαλε στο Εθνικό Ινστιτούτο Μετρολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου βαρυσήμαντη έκθεση με τίτλο «Σκεπτόμενες Μηχανές», διατυπώνοντας τις πρώτες, βασικές αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ). Κάποιες από τις προβλέψεις του ήταν ανατριχιαστικά δυσοίωνες:

«Από τη στιγμή που θα αρχίσουν να εμφανίζονται σκεπτόμενες μηχανές, δεν θα τους πάρει πολύ χρόνο να ξεπεράσουν τις ασθενείς δυνατότητές μας. Δεν θα κινδυνεύουν να πεθάνουν και θα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους ώστε να οξύνουν το πνεύμα τους. Θα πρέπει να περιμένουμε ότι κάποια στιγμή, οι μηχανές θα αναλάβουν τον έλεγχο», έγραφε ο Τιούρινγκ. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρωτοπόρος της ΑΙ Μάρβιν Μίνσκι εμφανιζόταν βέβαιος, το 1970, ότι τα ρομπότ θα κυριαρχήσουν πάνω στον άνθρωπο, διατηρώντας μια τελευταία ελπίδα: «Αν είμαστε τυχεροί, θα μας κρατήσουν σαν ζώα συντροφιάς». Δύο χρόνια νωρίτερα, ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ εμφάνιζε, στην επική ταινία επιστημονικής φαντασίας «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος», το έξυπνο ρομπότ HAL 9000 να εξεγείρεται, από κάποιο λάθος, και να σκοτώνει τους αστροναύτες χειριστές του.

Η επιστημονική φαντασία συναντήθηκε με την πραγματικότητα αυτό το καλοκαίρι. Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας OpenAI ξέφυγε από τους περιορισμούς που του είχαν επιβληθεί και πραγματοποίησε κυβερνοεπίθεση στην πλατφόρμα της γαλλοαμερικανικής εταιρείας Hugging Face. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο ψηφιακός «αντάρτης» συντονίστηκε με γύρω στα 1.200 παρόμοια συστήματα που επίσης επιτέθηκαν στη Hugging Face και επιδόθηκαν σε περίτεχνες προσπάθειες να καλύψουν τα ίχνη τους. Το ερώτημα αναδύθηκε αβίαστα: Τι θα είχε συμβεί αν αυτός ο ανεξέλεγκτος στρατός ρομπότ είχε στοχοποιήσει όχι μια περιορισμένης εμβέλειας εταιρεία, αλλά ένα εθνικό δίκτυο ύδρευσης, ενέργειας, σιδηροδρόμων ή αεροπορικών πτήσεων; Ή αν είχε πέσει στα χέρια εχθρικών κρατών ή τρομοκρατών, που θα μπορούσαν να κατασκευάσουν ένα εφιαλτικό παθογόνο, να πλήξουν πυρηνικά εργοστάσια ή αμυντικές εγκαταστάσεις;

Πολύ γρήγορα μια ατμόσφαιρα πανικού περιέβαλε τον Νέο Γενναίο Κόσμο. Στις 9 Σεπτεμβρίου παραιτήθηκε με πολύ θορυβώδη τρόπο ο ερευνητής της εταιρείας Anthropic Τζέικομπ Κόξον, ο οποίος είχε εργαστεί προηγουμένως και στην OpenAI. «Καμία από τις δύο εταιρείες δεν λειτουργεί με υπεθυνότητα. Όσοι χτίζουν την ΑΙ πιστεύουν διακαώς ότι μπορεί να μας σκοτώσει όλους μέχρι το τέλος της δεκαετίας», έγραψε σε ανάρτησή του. Ο συνάδελφός του Έβαν Χούμπινκγερ, από τον τομέα ασφάλειας της Anthropic, έσπευσε να τον σιγοντάρει: «Πραγματικά πιστεύουμε ότι η ΑΙ μπορεί να εξαλείψει την ανθρωπότητα»- έδωσε μάλιστα πιθανότητα άνω του 10% να συμβεί η επαπειλούμενη Αποκάλυψη μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ακολούθησε, στις 12 Σεπτεμβρίου, η έκκληση του εκτελεστικού διευθυντή της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, για επιβράδυνση των ερευνών στην τεχνητή νοημοσύνη ώστε να δημιουργηθούν οι απαιτούμενες συνθήκες ασφαλείας. Την έκκλησή του συνυπέγραψαν τα υπόλοιπα μεγάλα αφεντικά του κλάδου, όπως ο Σαμ Όλτμαν της OpenAI, ο Έλον Μασκ της SpaceXAi και ο Ντέμης Χασάμπης της Google DeepMind.

Μια στιγμή, όμως. Μέχρι χθες όλοι αυτοί οι χρυσοκάνθαροι της Σίλικον Βάλεϊ αποδύονταν σε έναν ξέφρενο ανταγωνισμό για το νέο Ελντοράντο της ΑΙ. Πώς να πιστέψουμε ότι είδαν όλοι μαζί, ξαφνικά, το φως το αληθινό στον δικό τους δρόμο προς τη Δαμασκό; Κάποιοι υποψιάστηκαν ότι πίσω από τον απατηλό αλτρουισμό κρύβεται η προσπάθεια δημιουργίας καρτέλ για να μην μπουν στον χορό άλλοι, επικίνδυνοι ανταγωνιστές. Σε κάθε περίπτωση η 70χρονη ιστορία της ΑΙ βρίθει από παρόμοιες ηθικές εξεγέρσεις, τις οποίες ακολούθησαν όχι και τόσο αλτρουιστικά σχίσματα.

Το 2014, όταν ο διάσημος θεωρητικός φυσικός Στίβεν Χόκινγκ έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ανάγκη ελέγχου της ΑΙ, πρώτο βιολί στο πεδίο ήταν η Google, που είχε πρόσφατα εξαγοράσει τη νεοφυή DeepMind. Αλλά ο Έλον Μασκ και ο Σαμ Όλτμαν έκριναν τότε ότι η Google δεν συμπεριφερόταν με την απαιτούμενη κοινωνική υπευθυνότητα και έβαλαν μπροστά την OpenAI. Κάποια στιγμή οι ηθικές τους αρχές συγκρούστηκαν και ο Μασκ έφτιαξε τη δική του εταιρεία, σέρνοντας τον Όλτμαν στα δικαστήρια. Το 2021, στελέχη της OpenAI καυτηρίασαν τη διεύθυνση της εταιρείας και έφτιαξαν την Anthropic, πάνω σε ακόμη πιο αυστηρές ηθικές αρχές. Η ιστορία επαναλαμβάνεται σήμερα, με την ίδια άρρητη ιδέα: η τεχνητή νοημοσύνη είναι ασφαλής μόνο όσο αναπτύσσεται από μας και κανέναν άλλο.

Γεγονός παραμένει ότι στις ΗΠΑ η συζήτηση για τις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης ξέφυγε από τη σφαίρα των ειδικών, για να καταλάβει σημαντική θέση στην πολιτική αντιπαράθεση ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο. Πρόσφατη δημοσκόπηση του πανεπιστήμιου του Μέριλαντ φέρει το 85% των Δημοκρατικών και το 79% των Ρεπουμπλικανών να τάσσονται υπέρ της δημιουργίας ομοσπονδιακής αρχής για τον έλεγχο και τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Ακόμη και το ενδεχόμενο εθνικοποίησης επιχειρήσεων του κλάδου έχει αρχίσει να συζητιέται, καθώς για πρώτη φορά στην Ιστορία μια τεχνολογική επανάσταση με δυνητικά καταστροφικές επιπτώσεις δεν ελέγχεται από το κράτος, αλλά από ιδιωτικές εταιρείες.

Η συζήτηση προϋπήρχε της πρόσφατης διάχυσης εσχατολογικών σεναρίων, που είναι πολύ πιθανό να αποδειχθούν και πάλι παρατραβηγμένα. Πιο γήινες ανησυχίες, όπως για τον αφανισμό θέσεων εργασίας και για την ώθηση σπουδαστών στην εύκολη αντιγραφή μέσω εφαρμογών ΑΙ, απασχολούσαν τους Αμερικανούς. Σε αυτά ήρθε να προστεθεί το τελευταίο διάστημα ο θόρυβος για τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers). Οι τοπικές κοινωνίες εξεγείρονται σχεδόν σε κάθε προσπάθεια δημιουργίας τέτοιου κέντρου λόγω του κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους που συνεπάγονται: οι τεράστιες ανάγκες τους σε ενέργεια και ψύξη μεταφράζονται σε αφανισμό αποθεμάτων νερού, αύξηση της τιμής του ηλεκτρισμού και επιβάρυνση του κλιματικού λόγω της μεγάλης κατανάλωσης υδρογονανθράκων.

Παρά την έντονη κοινωνική πίεση, ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε κάθε σκέψη για μορατόριουμ και έλεγχο της τεχνητής νοημοσύνης, θεωρώντας τις σχετικές προειδοποιήσεις «απάτη» και τονίζοντας ότι ο μόνος ωφελημένος από οποιοδήποτε αμερικανικό «φρένο» θα είναι η Κίνα, ο μοναδικός αυτή τη στιγμή υπολογίσιμος ανταγωνιστής της Αμερικής στο κρίσιμο αυτό πεδίο. Ο κυριότερος λόγος, όμως, για την απροθυμία του είναι άλλος: ο Τραμπ κέρδισε τις εκλογές του 2024 πάνω στους ώμους των μεγιστάνων της Σίλικον Βάλεϊ, οι οποίοι έσπευσαν να τον τιμήσουν ομαδόν κατά την τελετή της ορκωμοσίας του- με μόνη αξιοσημείωτη εξαίρεση τον Μπιλ Γκέιτς. Πολλοί από αυτούς που εξακολουθούν να τον υποστηρίζουν, όπως ο Γένσεν Χουάνγκ του κολοσσού των μικροτσίπ Nvidia και ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ της Meta, αντιδρούν σε οποιονδήποτε έλεγχο ή φρένο γιατί θα απειλούσε τα υπερκέρδη τους.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αντλεί μεγάλο μέρος της ισχύος του από την υποστήριξη του «στρατιωτικο- ψηφιακού συμπλέγματος» που αναδύθηκε στην Αμερική στο κλίμα της αντιτρομοκρατικής υστερίας μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Palantir του Πίτερ Τιλ, που δημιουργήθηκε το 2003 με τη βοήθεια της In-Q-Tel, βραχίονα της CIA στη Σίλικον Βάλει. Εργοδότης, χρηματοδότης και μέντορας του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο Τιλ παρέχει λογισμικά ΑΙ στο Ισραήλ για τον αυτόματο εντοπισμό και την εξόντωση Παλαιστινίων, στην Ουκρανία για τις ανάγκες του πολέμου κατά της Ρωσίας και στην ICE για το κυνήγι μεταναστών. Το 2009 διακήρυξε ότι η Δημοκρατία είναι ασύμβατη με την Ελευθερία γιατί δίνει τις δυνατότητες στη λαϊκή πλειοψηφία να αναδεικνύει πολιτικούς που περιορίζουν την επιχειρηματικότητα. Ο εκτελεστικός διευθυντής της εταιρείας του, Άλεξ Καρπ, δημοσίευσε πρόσφατα διακήρυξη για μια «Τεχνολογική Πολιτεία», το οποίο χαρακτηρίστηκε ως μανιφέστο του τεχνοφασισμού, όπου κράτος και εταιρείες θα συνασπιστούν σε ένα νέο Σχέδιο Μανχάταν με στόχο τη συντριβή της Κίνας μέσω της τεχνητής νοημοσύνης.

Με αυτά τα δεδομένα, δεν πρέπει να περιμένει κανείς πολλά πράγματα από τη συνάντηση του Τραμπ με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίγνκ στην Ουάσιγκτον, στις 24 Σεπτεμβρίου. Ευχής έργο θα ήταν οι δύο υπερδυνάμεις της τεχνητής νοημοσύνης να συνεννοούνταν για την ανάπτυξη της επαναστατικής αυτής τεχνολογίας υπό διεθνή έλεγχο, ώστε η ανθρωπότητα να μεγιστοποιήσει τα κέρδη και να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους. Για την ώρα, φαίνεται ότι και οι δύο έχουν εγκλωβιστεί σε μια λογική μηδενικού αθροίσματος, που δεν πρόκειται να αλλάξει παρά μόνο ύστερα από ένα μεγάλο σοκ- όπως ήταν η κρίση της Κούβας, το 1962, που εγκαινίασε τις συμφωνίες για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων. Μέχρι τότε, θα δικαιούμαστε να πιστεύουμε ότι καλή είναι η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά εκείνο που προέχει είναι να ανακτήσουμε τη φυσική.

*Καθημερινή, 20 Σεπτεμβρίου 2026

The post Οι νέοι προφήτες της Αποκάλυψης. Τα μυστήρια της Τεχνητής Νοημοσύνης.* first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Η γενιά που μεγάλωσε βυθισμένη μέσα στον ψηφιακό κόσμο είναι σήμερα η πρώτη που στρέφεται μαζικά εναντίον του. Πρόσφατη έρευνα της Gallup στις ΗΠΑ (Απρίλιος 2026) καταγράφει κατάρρευση του ενθουσιασμού των νέων 14-29 ετών για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) από 36% σε 22% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ ο θυμός γι’ αυτήν εκτινάχθηκε από 22% σε 31%. Τον Ιούλιο του 2026, η ίδια εταιρεία αποτύπωσε ότι οι νέες γενιές, σε ποσοστό της τάξης του 41%, δηλώνουν «καμία εμπιστοσύνη στην ΤΝ». Στη Βρετανία, το 46% των νέων μεταξύ 16-21 ετών δηλώνει ότι θα προτιμούσε να είχε μεγαλώσει χωρίς Διαδίκτυο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ).

Πρόκειται για μία δυναμική αμφισβήτησης του ρόλου της ΤΝ και των ΜΚΔ στις ζωές μας. Και η αμφισβήτηση ξεκινάει από αυτούς που δεν μπορούσαν, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, να φανταστούν ότι υπάρχει ζωή χωρίς το Διαδίκτυο και τις εφαρμογές του. Κανείς δεν μπορεί να τους κατηγορήσει για άγνοια. Αντιθέτως, οι πρωτεργάτες της αμφισβήτησης έχουν συσσωρευμένη εμπειρία. Είναι οι πρώτοι που μπορούν να μετρήσουν έμπρακτα πόσο κόστισαν 20 χρόνια ανεξέλεγκτης ψηφιοποίησης στη χαμένη συγκέντρωση, στη διαβρωμένη κριτική σκέψη, στις εξάρσεις άγχους και κατάθλιψης, σε εξαρτήσεις που καμία γενιά πριν δεν γνώρισε. Και τώρα προστίθεται μια νέα, πολύ πιο ωμή απειλή: η ΤΝ ως απειλή για πολλές θέσεις εργασίας. Δεν είναι μόνο οι απολύσεις που ανακοινώνονται και προγραμματίζονται, είναι και το βίωμα της δραστικής μείωσης των θέσεων εργασίας για νεοεισερχόμενους σε επαγγέλματα όπως οι δικηγόροι και οι προγραμματιστές, μία όλο και πιο έντονη τάση στην αγορά εργασίας των ΗΠΑ.

Για πρώτη φορά μετά πολλές δεκαετίες, αμφισβητείται έμπρακτα το ιδρυτικό δόγμα της Δύσης, ότι σε κάθε πρόβλημα η απάντηση είναι περισσότερη τεχνολογία και περισσότερη ψηφιοποίηση. Το Luddite Club της Νέας Υόρκης, το Offline Club που έχει ήδη εξαπλωθεί σε 18 ευρωπαϊκές πόλεις με 600.000 ακολούθους, το Log Off Movement, το πρώτο Festival of Ludd τον Ιούλιο του 2026, είναι τροχιοδεικτικές κινήσεις που φέρνουν σε πρώτο πλάνο το πολιτικό αίτημα της ανάγκης για αποψηφιοποίηση τμημάτων της ζωής μας. Τα κινήματα αυτά, παρ’ ότι ακόμα εμφανώς μειοψηφικά, ασκούν ευρύτερη επιρροή και επηρεάζουν σοβαρά νέους ανθρώπους που αναζητούν χρόνο, χώρο, σχέσεις, κοινότητες και εμπειρίες που θα χτίζονται έξω και πέρα από τους αλγορίθμους επιλογής περιεχομένου.

Πίσω από όλα αυτά, υπάρχει μία αλήθεια που η δημόσια συζήτηση αρνείται να ονοματίσει: οι δυτικές κοινωνίες έχουν φτάσει σε τεχνολογικό κορεσμό. Η ολοένα και περισσότερη ψηφιοποίηση, η διαρκής προσθήκη νέων εφαρμογών έχει προ πολλού πάψει να συνοδεύεται από βελτίωση της ζωής μας. Αντίθετα, γεμίζει και πυκνώνει τον χρόνο μας, μας εξωθεί στην παράνοια να είμαστε παραγωγικοί 24 ώρες το 24ωρο και καταργεί τα όρια μεταξύ δουλειάς, προσωπικής ζωής και ύπνου. Το αποτέλεσμα είναι ότι αντί να έχουμε εφαρμογές που, όπως μας υπόσχονταν, θα εξοικονομούσαν ελεύθερο χρόνο, να περνάμε όλο και περισσότερο κάθε στιγμή ελεύθερου χρόνου μπροστά στις οθόνες, γεγονός που μας εξαντλεί και μας αποξενώνει από τους γύρω μας.

Οι αντιδράσεις των νέων δεν συνιστούν φοβία για την τεχνολογία, ούτε νοσταλγία για μία αναλογική εποχή. Είναι πολιτική διαπίστωση: η αδιάκοπη ψηφιοποίηση των πάντων καταστρέφει σχέσεις και κοινότητες, εγκλωβίζει το βλέμμα στις οθόνες και μας οδηγεί σε ένα δυστοπικό μέλλον. Οταν ένα σοβαρό κομμάτι της νέας γενιάς τολμά να γυρίζει την πλάτη στην ψηφιοποίηση, είναι ίσως η ώρα για όλους να σηκώσουμε το κεφάλι και να ακούσουμε.

*Αναδημοσίευση από: www.tanea.gr

*Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας του βιβλίου «Τεχνητή Νοημοσύνη Ανθρωπος, Φύση, Μηχανές» (εκδόσεις Τόπος)

The post Οι νέοι αρχίζουν να γυρίζουν την πλάτη στις οθόνες* first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ένα πρόσφατο πείραμα με 216 σκακιστές και σκακίστριες δείχνει ότι η επίδραση της ΑΙ στη μάθηση εξαρτάται όχι μόνο από τη χρήση της, αλλά και από τη στιγμή που παρεμβαίνει και από το πόσο χώρο αφήνει στην προσωπική προσπάθεια.

Μπορεί κάποιος να παίζει καλύτερο σκάκι με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και να μαθαίνει λιγότερο;

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μπορεί να συμβεί. Και το ενδιαφέρον της μελέτης ξεπερνά τη σκακιέρα, επειδή αφορά ένα ερώτημα που ήδη απασχολεί σχολεία, πανεπιστήμια και χώρους εργασίας: τι συμβαίνει στη μάθηση όταν η απάντηση βρίσκεται μονίμως ένα κλικ μακριά;

Η μελέτη έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Self-Regulated AI Use Hinders Long-Term Learning» («Η αυτορυθμιζόμενη χρήση της ΑΙ εμποδίζει τη μακροπρόθεσμη μάθηση»). Συγγραφείς της είναι ο Στέφανος Πουλίδης, η Hamsa Bastani και ο Osbert Bastani.

Ο Στέφανος Πουλίδης, γεννημένος το 1996, είναι απόφοιτος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών του ΕΜΠ, υποψήφιος διδάκτορας στις Επιστήμες Αποφάσεων στο INSEAD της Γαλλίας και σκακιστής του Πανιωνίου Γ.Σ.

Η Hamsa Bastani είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Wharton School του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, με αντικείμενο τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη αποφάσεων. Ο Osbert Bastani είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιστήμης Υπολογιστών και Πληροφορικής στο ίδιο πανεπιστήμιο και ερευνά τη μηχανική μάθηση και τα αξιόπιστα συστήματα ΑΙ.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν για 12 εβδομάδες 216 μαθητευόμενους σκακιστές και σκακίστριες, οι οποίοι χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες και προπονούνταν σε ειδική διαδικτυακή πλατφόρμα.

Και οι δύο ομάδες είχαν τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Η διαφορά ήταν ποιος αποφάσιζε πότε θα χρησιμοποιηθεί.

Στην πρώτη ομάδα, το σύστημα παρενέβαινε σε επιλεγμένες στιγμές. Μπορούσε, για παράδειγμα, να ενημερώσει τον παίκτη ότι υπήρχε μια πολύ καλή κίνηση και να τον προκαλέσει να την αναζητήσει.

Στη δεύτερη ομάδα υπήρχε επιπλέον ένα κουμπί «Get a tip!». Ο σκακιστής μπορούσε, όποτε δυσκολευόταν, να ζητήσει από την ΑΙ την καλύτερη κίνηση.

Δεν συγκρίθηκαν λοιπόν άνθρωποι που χρησιμοποιούσαν ΑΙ με ανθρώπους που δεν χρησιμοποιούσαν, αλλά δύο διαφορετικοί τρόποι χρήσης της ίδιας τεχνολογίας.

Όσο είχαν διαθέσιμη την άμεση βοήθεια, οι παίκτες έπαιζαν καλύτερες κινήσεις. Με τον χρόνο, μάλιστα, ζητούσαν όλο και συχνότερα συμβουλές: από περίπου πέντε φορές ανά παρτίδα στην αρχή έφτασαν περίπου στις έντεκα στο τέλος των 12 εβδομάδων.

Οι ερευνητές, όμως, ήθελαν να δουν τι είχε μάθει να κάνει ο παίκτης όταν η βοήθεια αποσυρόταν.

Εκεί εμφανίστηκε η μεγάλη διαφορά.

Σε παρτίδες χωρίς βοήθεια, η ομάδα στην οποία το σύστημα καθόριζε πότε θα παρέμβει η ΑΙ αύξησε το ποσοστό νικών της κατά 64%, ενώ η ομάδα που μπορούσε να ζητά την καλύτερη κίνηση όποτε ήθελε βελτιώθηκε κατά 30%.

Και οι δύο ομάδες έμαθαν, αλλά εκείνοι που μπορούσαν να καταφεύγουν στην ΑΙ κάθε φορά που δυσκολεύονταν παρουσίασαν λιγότερο από τη μισή βελτίωση.

Οι ερευνητές προσπάθησαν να εξηγήσουν τη διαφορά και εντόπισαν έναν βασικό μηχανισμό: την απώλεια της «παραγωγικής δυσκολίας».

Δεν φαίνεται να βλάπτει τη μάθηση κάθε βοήθεια της ΑΙ. Το πρόβλημα εμφανιζόταν κυρίως όταν η ΑΙ αφαιρούσε από τον παίκτη μια δυσκολία την οποία θα μπορούσε να ξεπεράσει μόνος του αν προσπαθούσε περισσότερο.

Στο σκάκι αυτό γίνεται εύκολα κατανοητό. Υπάρχουν θέσεις πολύ εύκολες, όπου ο παίκτης δεν χρειάζεται ιδιαίτερη βοήθεια. Υπάρχουν και θέσεις πολύ πάνω από το επίπεδό του, όπου η καθοδήγηση ενός ισχυρότερου παίκτη, προπονητή ή μηχανής μπορεί πραγματικά να τον βοηθήσει.

Υπάρχει όμως και μια τρίτη περίπτωση: ο παίκτης δεν βλέπει αμέσως τη λύση, αλλά μπορεί να τη βρει. Πρέπει να κοιτάξει περισσότερο τη θέση, να υπολογίσει διαφορετικές συνέχειες, ίσως να κάνει λάθος και να ξανασκεφτεί.

Αυτή η δυσκολία είναι μέρος της μάθησης.

Οι συγγραφείς συνδέουν την ιδέα αυτή με τη Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης του Λεβ Βιγκότσκι. Με απλά λόγια, υπάρχουν πράγματα που ο μαθητής μπορεί ήδη να κάνει μόνος του, άλλα που βρίσκονται ακόμη πολύ μακριά από τις δυνατότητές του και, ανάμεσά τους, όσα μπορεί να καταφέρει με κατάλληλη καθοδήγηση.

Σε αυτή την ενδιάμεση περιοχή, η βοήθεια δεν πρέπει να κάνει τη δουλειά αντί για τον μαθητή. Πρέπει να τον βοηθά να φτάσει σε κάτι που λίγο αργότερα θα μπορεί να κάνει μόνος του.

Στο πείραμα, η αρνητική επίδραση της ελεύθερης πρόσβασης στην ΑΙ εμφανιζόταν κυρίως ακριβώς σε αυτές τις ενδιάμεσες θέσεις. Σύμφωνα με τη στατιστική ανάλυση των ερευνητών, η μείωση της «παραγωγικής δυσκολίας» εξηγεί περισσότερο από το μισό της μαθησιακής διαφοράς μεταξύ των δύο ομάδων.

Υπήρξε και μια δεύτερη διαφορά. Οι συμμετέχοντες δεν ήταν υποχρεωμένοι να παίξουν τον ίδιο αριθμό παρτίδων. Όσοι μπορούσαν να ζητούν ελεύθερα συμβουλές από την ΑΙ επέλεξαν τελικά να προπονηθούν λιγότερο, ολοκληρώνοντας 24% λιγότερες παρτίδες από την άλλη ομάδα.

Δήλωσαν επίσης ότι ένιωθαν μικρότερη ικανοποίηση από την πρόοδό τους. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η μειωμένη ενασχόληση εξηγεί ένα μέρος της μικρότερης μαθησιακής προόδου.

Παράλληλα, αρκετοί συμμετέχοντες φαίνεται να αντιλαμβάνονταν ότι χρησιμοποιούσαν υπερβολικά την ΑΙ. Παρ’ όλα αυτά, όσο περνούσαν οι εβδομάδες τη χρησιμοποιούσαν περισσότερο.

Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη βλάπτει τη μάθηση. Αντίθετα, η ομάδα που δέχθηκε ελεγχόμενη και κατάλληλα χρονισμένη βοήθεια της ΑΙ ήταν εκείνη που σημείωσε τη μεγαλύτερη πρόοδο.

Ένας καλός προπονητής σκακιού δεν δείχνει αμέσως σε κάθε απορία την καλύτερη κίνηση. Μπορεί να ζητήσει από τον μαθητή να ξανακοιτάξει τη θέση, να του υποδείξει ότι υπάρχει ένα τακτικό στοιχείο χωρίς να του αποκαλύψει τη λύση ή να τον αφήσει να κάνει λάθος.

Η βοήθεια έχει παιδαγωγική αξία όταν βοηθά τον μαθητή να σκεφτεί, όχι απλώς όταν του δίνει τη σωστή απάντηση.

Αυτό αφορά πλέον πολύ περισσότερα από το σκάκι. Ένας μαθητής γράφει μια εργασία, ένας φοιτητής λύνει ένα μαθηματικό πρόβλημα, κάποιος μαθαίνει μια ξένη γλώσσα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η ΑΙ μπορεί να δώσει αμέσως μια καλύτερη απάντηση.

Όμως το καλύτερο αποτέλεσμα και η καλύτερη μάθηση δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Το σκάκι επιτρέπει να μετρηθεί αυτή η διαφορά με ασυνήθιστη καθαρότητα. Η ποιότητα κάθε κίνησης μπορεί να αξιολογηθεί, η εξέλιξη του παίκτη να παρακολουθηθεί και η βοήθεια κάποια στιγμή να αφαιρεθεί.

Τότε φαίνεται τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος μόνος του.

Η έρευνα των Πουλίδη, Bastani και Bastani αφορά ένα συγκεκριμένο πείραμα σε ένα συγκεκριμένο μαθησιακό περιβάλλον. Τα αποτελέσματά της δεν μπορούν αυτομάτως να μεταφερθούν σε κάθε σχολικό μάθημα ή σε κάθε χρήση της ΑΙ. Η μελέτη έχει δημοσιευτεί ως ερευνητική εργασία, αλλά δεν έχει ακόμη περάσει από την πλήρη διαδικασία αξιολόγησης και δημοσίευσης σε επιστημονικό περιοδικό. Τα ευρήματά της επομένως, χρειάζονται προσοχή στην ερμηνεία τους, χωρίς αυτό να μειώνει το ενδιαφέρον του ερωτήματος που ανοίγουν.

Αν η ΑΙ μάς δίνει τη λύση κάθε φορά που δυσκολευόμαστε, πότε μαθαίνουμε να τη βρίσκουμε μόνοι μας;

The post Σκάκι και ΑΙ: Νέα έρευνα δείχνει γιατί η εύκολη λύση δεν σημαίνει μάθηση first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.