Μετάφραση και εισαγωγικό σημείωμα:  Ε. Παπαποστόλου

Εισαγωγικό σημείωμα

Τα τελευταία χρόνια, η  μνημονιακή λιτότητα αλλά και η προσφυγική κρίση έφεραν μαζί τους την «άνθιση» της φιλανθρωπίας και ιδιαίτερα των διάφορων Μ.Κ.Ο. (Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων) στην ελληνική πραγματικότητα. Πολλοί θεωρούν ότι η δράση τους δημιουργεί  «δίχτυ προστασίας» των πιο ευάλωτων που εγγυάται την κοινωνική συνοχή. Ταυτόχρονα, όμως, η δράση της συντριπτικής πλειοψηφίας αυτών των οργανισμών συνιστά ένα αδιαφανές δίκτυο διαπλοκής για την διάχυση και καταλήστευση δημόσιων πόρων στο όνομα μάλιστα των αναξιοπαθούντων που υποτίθεται ότι ωφελούν.[2]  

Παραδοσιακά, όπως υποστηρίζει η Barkan, η φιλανθρωπία, οι δωρεές και οι χορηγίες, αποτελούσαν και αποτελούν μέσο για το ξέπλυμα της ληστρικής πρακτικής με την οποία δημιούργησαν την περιουσία τους οι πλουτοκράτες.  Και το ξέπλυμα αυτό γίνεται στο όνομα μάλιστα της δυστυχίας  που οι ίδιοι δημιουργούν.  Και βέβαια στη χώρα μας έχουμε αρκετά τέτοια δείγματα στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Διαβάζουμε σε χριστουγεννιάτικο φύλλο του Ριζοσπάστη το 1935:

« Η πλουτοκρατία σαν τάξη δεν είναι μόνο άχρηστη μα και βλαβερή. Η τάξη των Βουρλούμηδων και των Τσαλδάρηδων είναι  κοινωνικό παράσιτο που ζει και θρέφεται  βυζαίνοντας σα βόμπιρας το ηράκλειο κορμί του προλεταριάτου. Για να μη νιώσει το προλεταριάτο αυτή τη μεγάλη αλήθεια, η μπουρζουαζία  προσπαθεί να το κρατεί όχι μόνο σκλαβωμένο ολικά  και τυφλωμένο πνευματικά μα και δουλωμένο, ταπεινωμένο ψυχικά. Μια τέτοια  μέθοδο ηθικής ταπείνωσης, ψυχικής διαφθοράς, συναισθηματικού εκφυλισμού είναι η φιλανθρωπία  η σιχαμερή αυτή  ελεημοσύνη που συνδέεται με απεριόριστη υποκρισία, ψευτιά και αγυρτεία…. Το βαθύτερο νόημα αυτής της σιχαμερής μπουρζουαζικής  φιλανθρωπίας είναι διπλό: Γυρεύει να εξιδανικέψει, να περιβάλλει με το στεφάνι του ανθρωπιστή , του φιλάνθρωπου, του ευεργέτη  τους λύκους-  Βουρλούμηδες  της πλουτοκρατικής εκμετάλλευσης. Κι ακόμα γυρεύει να ταπεινώσει  ψυχικά το προλεταριάτο, να το εξευτελίσει να το ρίξει στο βούρκο του ψυχικού ξεπεσμού και της αδυναμίας, να του δημιουργήσει συνείδηση δουλική, παρασιτική για να το κρατήσει σε πολιτική και οικονομική καταπίεση και εκμετάλλευση.»[3]

Ο παραδοσιακός ρόλος της φιλανθρωπίας παραμένει ο ίδιος και σήμερα. Όμως, σε εποχές ακραίας λιτότητας, όπως η τωρινή εποχή της παντοκρατορίας του νεοφιλελευθερισμού, του «μικρότερου κράτους», δηλαδή της ολοένα συρρικνούμενης συμμετοχής της πλουτοκρατίας στη φορολογία,  ο ρόλος της φιλανθρωπίας εκσυγχρονίζεται, διευρύνεται και μεταλλάσσεται:

«Από τη στιγμή που η ιδιωτικοποίηση κρατικών δραστηριοτήτων αντικατέστησε την αρχή της πολιτικής ιδιότητας από την αρχή της αγοραστικής δύναμης, δεν μπορεί να ικανοποιεί τις βασικές ανάγκες του όποιος δεν διαθέτει επαρκείς οικονομικούς πόρους ως ιδιώτης. Δεδομένου ότι αυτό δεν είναι δυνατό για το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού, η ιδιωτικοποίηση δημόσιων δραστηριοτήτων οδήγησε στην ανάδειξη του “τρίτου τομέα” (third sector). Ο τρίτος τομέας αποτελεί μια σύγχρονη, οργανωμένη και ευρηματική μορφή της παραδοσιακής φιλανθρωπίας. Σκοπός του δεν είναι ούτε το κέρδος (χαρακτηριστικό της αγοράς) ούτε η αυθόρμητη και προσωπική σχέση (χαρακτηριστικό της αυστηρώς ιδιωτικής σφαίρας) ούτε η άσκηση πολιτικής (ο τρίτος τομέας δεν επιχειρεί τον κοινωνικό μετασχηματισμό ή την επιρροή στην κρατική δράση, αλλά αρκείται στο να βοηθά όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες). Ο τρίτος τομέας γεννιέται συνεπώς όταν το κράτος εγκαταλείπει την κοινωνική πολιτική και οι πολίτες δεν έχουν το κουράγιο να αγωνιστούν ενάντια στην επέκταση της ιδιωτικής κυριαρχίας. Έτσι αυξάνονται οι οργανώσεις που παρέχουν δωρεάν υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, διευκολύνουν την εύρεση εργασίας, δίνουν δάνεια σε τιμή κόστους και, γενικώς, εργάζονται χωρίς να απαιτούν την αμοιβή που θα τους προσέφερε η αγορά.»[4]

Με άλλα λόγια, είναι αυτό ακριβώς που εννοούσε ο Τζορτζ Μπους με τη διάσημη φράση του «χιλιάδες φωτεινά σημεία διάσπαρτα σαν αστέρια»[5]: την απόσυρση του κράτους από τις προνοιακές υποχρεώσεις του και την αντικατάστασή του από έναν ακίνδυνο εθελοντισμό, πλαισιωμένο (αν όχι στραγγαλισμένο) από δομές «φιλανθρωπικές» (ιδρύματα, Μ.Κ.Ο.,  εταιρικές χορηγίες κ.λπ.) που ωφελούνται περισσότερο από ότι ωφελούν. Και αυτό γίνεται κατανοητό από όσους συνειδητά αγωνίζονται ενάντια στη φτώχεια:

«Σας το γράφω σήμερα ως γυναίκα που πέρασε πάνω από 30 χρόνια στο κίνημα κατά της φτώχειας σαν μια φτωχή και μόνη μητέρα. Έχουμε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας να μας λένε ότι δεν είμαστε σκατά. Έπρεπε να υπομείνουμε όλα τα στερεότυπα όλων των “προοδευτικών” ανθρώπων και των ανθρώπων που είχαν καλή πρόθεση στην πορεία… Σκύβαμε το κεφάλι σε αυτούς που φορούσαν κοστούμια ή κολάρα ή στο πανεπιστήμιο.  Σπάνια ακούγαμε τον εαυτό μας ή ο ένας τον άλλον… Μας έχουν χρησιμοποιήσει για φωτογραφίες και μαρτυρίες και για να δώσουν εύσημα για την εργασία τους, αλλά σπάνια μας ζήτησαν να μιλήσουμε για στρατηγική, εξουσία και κατεύθυνση. Λοιπόν, αδελφοί και αδελφές μου,  είναι τα παιδιά μας στις πρώτες γραμμές: ήρθε η ώρα να σοβαρευτούμε και να μην αρκεστούμε απλώς σε μια θέση στο τραπέζι, αλλά να διδάξουμε ένα άλλο μονοπάτι που οδηγεί στον τερματισμό της φτώχειας… Ο αγώνας για να μείνει κανείς ζωντανός δεν γίνεται με ωράριο 9-5 και δεν συνοδεύεται από μισθό και δωρεά από κάποιο ίδρυμα… Η φιλανθρωπία είναι μια απάτη. Σταματήστε να είστε ένα πιόνι, όλη η ανθρωπότητα εξαρτάται από αυτό. Το πιο σημαντικό πράγμα που έχουμε είναι ο ένας το άλλον»[6]

Η σύγχρονη φιλανθρωπία είναι αυτό που ονομάζεται «στρατηγική φιλανθρωπία» ή φιλανθρω-καπιταλισμός.  Είναι η φιλανθρωπία οικονομικών κολοσσών που δεν ξελασπώνει απλώς την πλουτοκρατία ξεπλένοντας τη βρομιά της και εξασφαλίζοντας την υπακοή των υπηκόων: αντιλαμβάνεται τη δράση της ως επένδυση με αποτελέσματα και κέρδη. Κέρδη από τις φοροαπαλλαγές που επενδύονται «φιλανθρωπικά»  ως προωθητικές ενέργειες που φέρνουν αύξηση στις πωλήσεις και στη συνέχεια, ακόμα μεγαλύτερα κέρδη. Κέρδη από τις συμπράξεις ιδιωτικού-δημόσιου που καταλήγουν σε αφαίμαξη δημόσιου χρήματος. Φοροαπαλλαγές (δηλαδή δημόσιο χρήμα) που μοιράζεται σε διάφορες «μη-κερδοσκοπικές» οργανώσεις για να προωθούν τι οικονομικοί κολοσσοί τα οικονομικά και πολιτικά τους συμφέροντα.

Στην Ελλάδα βιώνουμε τα πρώτα βήματα της «στρατηγικής φιλανθρωπίας» στην εκπαίδευση. Η χρόνια υποχρηματοδότησή της, που εντάθηκε ιδιαίτερα στα χρόνια της μνημονιακής λιτότητας,  έφερε πολύ πιο κοντά τις διάφορες μορφές παρέμβασης της φιλανθρωπίας. Από τις δωρεές του ιδρύματος Ωνάση σε σχολεία για εξοπλισμό  φτάσαμε στην ανοιχτή παρέμβαση των διαφόρων «φιλάνθρωπων» και των χορηγών μέσα στα σχολεία, με την αγαστή συνεργασία του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης: Το πρόγραμμα αγωγής υγείας της Dole που μπήκε στα σχολεία υποχρεωτικά με έγγραφο του υπουργείου, όπου το ίδιο το υπουργείο έβαλε για πρώτη φορά ιδιωτική εταιρεία μέσα στα σχολεία να κάνει πρόγραμμα με διαφημιστικούς στόχους[7]· το πρόγραμμα του Ιδρύματος Νιάρχου για τα σχολικά γεύματα με αφορμή τις λιποθυμίες μαθητών από πείνα· τα προγράμματα «έτσι μαθαίνω καλύτερα» και «ανοιχτά σχολεία» του Δήμου Αθηναίων σε συνεργασία με το ίδιο ίδρυμα,  με «τρόπαιο» κάποια επισκευή του κτιρίου του σχολείου ή την εγκατάσταση ενός μηχανήματος κλιματισμού, που έβαλαν μέσα διάφορες ιδιωτικές εταιρείες και Μ.Κ.Ο., είναι τέτοια παραδείγματα.  Στην πιο ακραία εκδοχή της, η «εταιρική κοινωνική ευθύνη» έβαλε δυο σχολικές κοινότητες να ερίζουν και να ανταγωνίζονται στα όρια του ευτελισμού, ζητώντας την «ψήφο του κοινού» καλοκαιριάτικα στην παραλία της Θεσσαλονίκης[8]. Κι όλα αυτά ενώ ουδείς γνωρίζει αν και πώς οι δήμοι χρησιμοποιούν μέρος της κρατικής χρηματοδότησης για τα λειτουργικά έξοδα των σχολείων, προκειμένου να τρέξουν αυτά τα «προγράμματα». Τα «οικονομικά» αυτών των προγραμμάτων είναι ένας ακόμα γρίφος για όποιον θέλει να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά του για κοινωνικό έλεγχο (δηλαδή η λεγόμενη «κοινωνική λογοδοσία» τους  είναι για κλάματα).[9]

Όπως περιγράφει στο άρθρο της η Barkan, η σύγχρονη φιλανθρωπία έχει κι άλλες στοχεύσεις και απαιτήσεις: να κάνει, επί της ουσίας, κουμάντο όχι μονάχα σε όσους «ωφελεί» αλλά μέσω αυτών, να ασκεί πολιτική εξουσία και μάλιστα στον ευαίσθητο χώρο της εκπαίδευσης, δηλαδή να επηρεάζει (ακόμα και να σχεδιάζει, να εισηγείται και να προωθεί) εκπαιδευτικές πολιτικές. Οι νεοφιλελεύθερες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στην Αμερική, όπως δείχνει στη μελέτη της,  όχι μόνο στηρίχθηκαν αλλά εν πολλοίς σχεδιάστηκαν από μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα όπως το ίδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέιτς, το ίδρυμα δηλαδή του ιδιοκτήτη της Microsoft, τον ορισμό, δηλαδή του σύγχρονου πλουτοκράτη.  Αν αναλογιστούμε  την γοητεία που ασκεί το σχολείο της αγοράς στους επενδυτές της Wall Street και «ακολουθήσουμε το χρήμα», θα φτάσουμε στην σύγχρονη παγκόσμια εκπαιδευτική βιομηχανία που έχει τζίρο 4,4 τρις δολάρια ετησίως και δραστηριοποιείται στις ανά τον κόσμο εκπαιδευτικές αγορές.  Οι  αγορές  αυτές στήνονται, προωθούνται και επεκτείνονται από τα λεγόμενα δίκτυα στα οποία συμμετέχουν επιχειρηματικοί όμιλοι, φιλανθρωπικά ιδρύματα,  διεθνείς οργανισμοί μαζί με θεσμούς του κράτους ή/και της τοπικής αυτοδιοίκησης.[10]

Είναι πολύ ενδιαφέρον λοιπόν, να γνωρίσουμε την ανάμιξη όλων αυτών των «φιλάνθρωπων» στην εκπαιδευτική πολιτική στις ΗΠΑ και να δούμε τι ρόλο έπαιξαν στην επιβολή των  αγοραίων πολιτικών όπως η γονεϊκή επιλογή σχολείου, τα παράλληλα δίκτυα σχολείων (όπως εδώ τα πρότυπα-πειραματικά), η αξιολόγηση εκπαιδευτικών και σχολείων με βάση τα αποτελέσματα σε πανεθνικές εξετάσεις (high stakes testing) και πώς πολέμησαν λυσσαλέα την αντίσταση των εκπαιδευτικών και βέβαια να μάθουμε τους λόγους (τα συμφέροντα) πίσω από το μεγάλο τους ενδιαφέρον για όλα αυτά.

ΟΙ ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΕΣ «ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ»:

Πώς η μεγάλη φιλανθρωπία υπονομεύει τη δημοκρατία[*]

Joanne Barkan[**], Dissent Magazine, Φθινόπωρο 2013[11]

Η μεγάλη φιλανθρωπία γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές του εικοστού αιώνα. Το ίδρυμα Russell Sage ιδρύθηκε το 1907, η Carnegie Corporation το 1911 και το ίδρυμα Rockefeller το 1913. Αυτά ήταν καινούργια και πολύ παράξενα πλάσματα, πολύ διαφορετικά από την παραδοσιακή φιλανθρωπία.  Είχαν μακράν πολύ μεγαλύτερα περιουσιακά στοιχεία και ήταν κατά τέτοιον τρόπο δομημένα, οικονομικά και νομικά, ώστε να κρατήσουν για πάντα. Επιπρόσθετα, το καθένα από αυτά διοικούνταν από διοικητικά συμβούλια με ισόβια μέλη-διαχειριστές  ιδιώτες, χωρίς εξωτερικό έλεγχο[12]. Δεν συνδέονταν με κανένα θρησκευτικό δόγμα.  Υιοθετούσαν μεγάλες, ατέρμονες αποστολές,  όπως η «καλυτέρευση της ζωής των ανθρώπων».  Επί της ουσίας, ξεκινούσαν σαν τεράστιες, αφορολόγητες εταιρείες που ασχολούνταν με αγαθοεργίες. Θα έκαναν όμως, το καλό, σύμφωνα με τα δικά τους πιστεύω και θα εμπλέκονταν στη δημόσια ζωή χωρίς να λογοδοτούν προς την κοινωνία, όπως πρέπει.

Από την αρχή, τα μεγα-ιδρύματα προκάλεσαν καχυποψία σε όλο το πολιτικό φάσμα.  Κατά τους επικριτές τους, έμοιαζαν με κέντρα πλουτοκρατικής δύναμης που απειλούσαν την δημοκρατική διακυβέρνηση. Η ίδρυση φιλανθρωπικών εταιρειών, έλεγαν οι επικριτές, ήταν απλώς ένα τέχνασμα για να εξασφαλίσουν τον πλούτο  και να ξεπλύνουν την κακή φήμη των επιχειρηματικών μεγιστάνων που συσσώρευσαν περιουσίες κατά τη διάρκεια της Χρυσής Εποχής[13]. Ας δούμε την αντίδραση των Αμερικάνων γερουσιαστών έναντι  του αρχικού αιτήματος του John D.Rockfeller για έγκριση ενός καταστατικού χάρτη [του ιδρύματος] (την οποία τελικά πήρε από την πολιτεία της Νέας Υόρκης):

Παρ’ όλους τους στενούς δεσμούς του με τις μεγάλες επιχειρήσεις, ο προοδευτικός προεδρικός υποψήφιος Theodore Roosevelt  αντιτάχθηκε στην προσπάθεια [του Rockefeller], υποστηρίζοντας  ότι «κανένα χρηματικό ποσό φιλανθρωπίας που ξοδεύεται από αυτές τις περιουσίες [όπως του Ροκφέλερ] δεν μπορεί να ισοφαρίσει  κατά κανέναν τρόπο  τον παράνομο τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκαν». Ο συντηρητικός δημοκρατικός υποψήφιος William Howard Taft αποδοκίμασε την [φιλανθρωπική] προσπάθεια σαν «το αντίτιμο  για την ενσωμάτωση  του κυρίου Rockefeller». Ο Samuel Gompers, πρόεδρος της Αμερικάνικης Ομοσπονδίας  Εργασίας  [AFL, ένωση των εργατικών συνδικάτων των ΗΠΑ]  είπε σαρκάζοντας ότι  «το μόνο πράγμα που ο κόσμος θα δεχόταν με ευγνωμοσύνη από τον κ. Rockefeller, τώρα, θα ήταν η σύσταση ενός μεγάλου κληροδοτήματος για την έρευνα και την εκπαίδευση, ώστε να βοηθήσει τους υπόλοιπους ανθρώπους να δουν με τον καιρό πώς μπορούν να αποφύγουν να γίνουν σαν κι αυτόν»[14]

Οι κοινωνικοπολιτικές ιδέες αυτών των νέων ιδρυμάτων διαμορφώθηκαν από την κατανόησή τους για την  μοντέρνα, βασισμένη στην έρευνα, ιατρική και ιδιαίτερα την μικροβιακή θεωρία. Οι επιστήμονες στόχευαν όχι απλώς να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα αλλά να ανακαλύψουν την φύση μιας ασθένειας, να απομονώσουν την παθογένεια, ύστερα να αναπτύξουν και να κατευθύνουν μια θεραπεία. Οι ιδιώτες φιλάνθρωποι σχεδίαζαν να κάνουν το ίδιο για τέτοιες κοινωνικές ασθένειες όπως η φτώχεια και ο αναλφαβητισμός: επιχορηγούσαν την έρευνα πάνω σε ένα πρόβλημα, χρηματοδοτούσαν το σχεδιασμό μιας  θεραπείας και πλήρωναν για την πραγματοποίησή του (πολλές φορές με την βοήθεια και κρατικών κεφαλαίων). Τα μέλη του ιδρύματος έμοιαζε να μη γνωρίζουν ότι τα κοινωνικά προβλήματα είναι  τόσο πολυεπίπεδα, τόσο βαθειά ριζωμένα στην ιστορία και τόσο πολύ μπλεγμένα με την πολιτική και την οικονομία ώστε να μην ταιριάζουν με το ιατρικό μοντέλο. Φυσικά, τα νέα ιδρύματα γενικών σκοπών δεν εστίαζαν αποκλειστικά στα κοινωνικά ζητήματα. Χρηματοδοτούσαν τις «σκληρές» επιστήμες[15], πρότζεκτ για τις διεθνείς σχέσεις και άλλα.  Αλλά το να εκριζώνουν κοινωνικά προβλήματα ήταν προτεραιότητα.

Εκατό χρόνια αργότερα, η μεγάλη φιλανθρωπία ακόμα στοχεύει να λύσει τα πανανθρώπινα προβλήματα – με τα μέλη των ιδρυμάτων φυσικά να αποφασίζουν ποιο είναι το πρόβλημα και πώς μπορεί να λυθεί. Μπορεί να δρουν με καλή πρόθεση αλλά αυτοί είναι που προσδιορίζουν το «καλό».  Η διευθέτηση παραμένει βαθειά πλουτοκρατική: είναι η εξουσία που απορρέει από τον πλούτο ασκείται στη δημόσια σφαίρα με ελάχιστο δημοκρατικό έλεγχο και ελάχιστες υποχρεώσεις προς την πολιτεία. Oι έλεγχοι και οι υποχρεώσεις περιλαμβάνουν τη συμπλήρωση της ετήσιας φορολογικής δήλωσης ενώ, από το 1969, έχουν υποχρέωση να πληρώνουν ετήσιο φόρο έως 2% στο καθαρό επενδυμένο εισόδημα[16]. Υπάρχουν κανονισμοί ενάντια στο self-dealing (χρησιμοποίηση της θέσης σε έναν οργανισμό για να κερδίσει κάποιος προσωπικά οφέλη), καθώς και το lobbying [άσκηση παρασκηνιακής πολιτικής πίεσης], (παρότι η «εκπαίδευση» όσων νομοθετούν θεωρείται νόμιμη) και στην υποστήριξη υποψηφίων για δημόσιο αξίωμα. Στην πραγματικότητα, τα όρια στην πολιτική δραστηριότητα ελάχιστα λειτουργούν τώρα:  παραθυράκια των νόμων, έμμεση υποστήριξη πολιτικών οργανώσεων και ελάχιστη πληροφόρηση για τις ρυθμιστικές αρχές έχουν ακρωτηριάσει τις δυνατότητες ελέγχου.

Επειδή είναι ως επί το πλείστον ελεύθερα να κάνουν ό, τι θέλουν,  τα μέγα-ιδρύματα  απειλούν τη δημοκρατική διακυβέρνηση και την κοινωνία των πολιτών (που ορίζεται ως η συλλογικά οργανωμένη  ζωή των ανθρώπων έξω από την αγορά και ανεξάρτητα από το κράτος). Όταν ένα πρότζεκτ ενός ιδρύματος αποτύχει-  όταν, ας πούμε, οι σπόροι υψηλής απόδοσης καταλήγουν να εξαναγκάζουν τους αγρότες να φύγουν από τη γη τους ή όταν τα σχολεία τσάρτερ (σχολεία με κρατική επιχορήγηση που διοικούνται, όμως, από ιδιώτες) εκτοπίσουν τα παραδοσιακά δημόσια σχολεία και, στη συνέχεια, αποδεικνύεται ότι έχουν χαμηλότερες επιδόσεις από αυτά- τα υποκείμενα του πειράματος υποφέρουν, όπως επίσης υποφέρει και γενικότερα η κοινωνία. Ωστόσο, οι αυτοί οι «Καλοί Σαμαρείτες» μπορούν  απλά να προχωρήσουν στο επόμενο πρότζεκτ τους. Χωρίς αντίρροπες δυνάμεις, ο πλούτος στις καπιταλιστικές κοινωνίες μεταφράζεται ήδη σε πολιτική δύναμη ∙ η μεγάλη φιλανθρωπία ενισχύει αυτή την τάση.

Αν και αυτός ο  πλουτοκρατικός τομέας ελέγχεται από τους ιδιώτες, επιδοτείται από το δημόσιο. Αυτά τα Ιδιωτικά ιδρύματα εμπίπτουν στην ευρεία κατηγορία των αφορολόγητων οργανισμών  της IRS[17], η οποία περιλαμβάνει οργανισμούς  φιλανθρωπικών, εκπαιδευτικών, θρησκευτικών, επιστημονικών, λογοτεχνικών και άλλων σκοπών. Ο δημιουργός ενός μέγα-ιδρύματος που λέει «μπορώ να κάνω ό, τι θέλω, γιατί είναι τα χρήματά μου» κάνει  λάθος. Ένα σημαντικό μέρος του πλούτου, 35% ή περισσότερο, ανάλογα με τους φορολογικούς συντελεστές, έχει αφαιρεθεί από το δημόσιο ταμείο, πλούτος τον οποίο οι ψηφοφόροι είναι αυτοί που θα έπρεπε να καθορίζουν πώς θα χρησιμοποιηθεί.

Το βασικό σκεπτικό τόσο για την φοροαπαλλαγή όσο και για τη μείωση φόρου  φιλανθρωπική συνεισφορά (που καθιερώθηκε το 1917) είναι η τόνωση της συνεισφοράς των ιδιωτών. Ωστόσο, αυτό το σκεπτικό αποδυναμώνεται όταν εφαρμόζεται σε μεγιστάνες του πλούτου· ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος για να τονωθεί η δική τους συνεισφορά θα ήταν να  αυξηθεί  η φορολόγηση της περιουσίας τους  και των κερδών που φέρνουν τα κεφάλαιά τους. Αυτό έχει νόημα για το 65% των Αμερικανών φορολογουμένων που δεν  μπορούν να έχουν τέτοιου είδους φοροαπαλλαγές.

Παρά τα αποτελέσματα των μελετών, το πόσο επηρεάζει το κίνητρο της φοροαπαλλαγής τις φιλανθρωπικές δωρεές παραμένει ασαφές. Είναι πολλοί και διαφορετικοί οι παράγοντες που καθορίζουν γιατί θέλει κάποιος να κάνει μια δωρεά:  η θρησκευτικότητα, ο έμφυτος αλτρουισμός, η οικογενειακή παράδοση, κοινωνικές στάσεις, κοινοτικοί δεσμοί, η αφοσίωση των αποφοίτων,  οι διακυμάνσεις του εισοδήματος. Όμως άλλα είδη δωρεών είναι αρκετά γνωστά.  Λιγότερο από το 10 τοις εκατό όλης της φιλανθρωπίας στις Ηνωμένες Πολιτείες κατευθύνεται προς  τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες. Οι πλουσιότεροι δωρητές αφιερώνουν ένα ακόμη μικρότερο τμήμα των δωρεών τους  σε αυτές τις ανάγκες. Οι περισσότερες μεγάλες δωρεές πηγαίνουν σε πανεπιστήμια και κολέγια, σε νοσοκομεία και σε πολιτιστικά ιδρύματα, συχνά για την ανέγερση εξαιρετικά αναγνωρίσιμων κτιρίων που φέρουν το όνομα του δωρητή (New York Times , 6 Σεπτεμβρίου 2007 ).

Μια άλλη δημόσια επιδότηση των ιδιωτικών ιδρυμάτων προέρχεται από την «ελάχιστη απαίτηση πληρωμής 5%.» Για να αποτρέψουν τα ιδιωτικά ιδρύματα να αποθησαυρίζουν όλο τον πλούτο τους, η φορολογική μεταρρύθμιση του 1969 απαιτεί να διαθέτουν  τουλάχιστον το 5% της αξίας του κληροδοτήματός σε δωρεές. Υπάρχει, ωστόσο, ένα παραθυράκι. Η υποχρέωση αυτή μπορεί να συμπεριλάβει  όλα  τα «λογικά» διοικητικά έξοδα του ιδρύματος – από μισθούς και έξοδα ταξιδιών των διαχειριστών, δεξιώσεις, είδη γραφείου, εξοπλισμό, ενοίκια αλλά και νέα γραφεία. Μόνο το κόστος της οικονομικής διαχείρισης του κληροδοτήματος  δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δαπάνη δωρεάς. Έτσι,  η πολυτελής διαβίωση δεν κοστίζει τίποτα σε ένα πλούσιο ίδρυμα: αν δεν δαπανηθεί μέρος της δαπάνης του 5%  από το ίδιο το ίδρυμα για δικά του έξοδα πρέπει έτσι κι αλλιώς να δοθεί σε επιχορηγήσεις.

Αυτή τη στιγμή, η  μεγάλη φιλανθρωπία στις Ηνωμένες Πολιτείες ανθεί. Σημαντικές πηγές ανάπτυξης αποτέλεσαν  ο πλούτος που παράγεται από τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας και η  επέκταση της παγκόσμιας αγοράς. Τον Σεπτέμβρη του 2013 υπήρχαν εξήντα επτά ιδιωτικά επιδοτούμενα ιδρύματα με ενεργητικό πάνω από 1 δις δολάρια. Το Ίδρυμα Rockefeller, που κάποτε ήταν το πλουσιότερο, σήμερα κατατάσσεται στη δέκατη πέμπτη θέση· η Carnegie Corporation  κατατάσσεται στην εικοστή ( Foundation Center http://data.foundationcenter.org/ ).

Τα μεγα-ιδρύματα είναι πιο ισχυρά σήμερα από ότι στον εικοστό αιώνα, όχι μόνο λόγω του μεγαλύτερου αριθμού τους, αλλά και λόγω του συγκείμενου μέσα  στο οποίο λειτουργούν: εξάντληση των κυβερνητικών πόρων για τα δημόσια αγαθά και τις υπηρεσίες, η τάση να ιδιωτικοποιηθεί ό,τι έχει απομείνει από το δημόσιο τομέα, η αύξηση της συγκέντρωσης του πλούτου στην κορυφή του 1%,  ο εγκωμιασμός  των πλουσίων απλά και μόνο γιατί συσσωρεύουν χρήματα,  σχεδόν απεριόριστη ιδιωτική χρηματοδότηση των πολιτικών εκστρατειών και η μη εφαρμογή (ίσως αδυναμία εφαρμογής) του διαχωρισμού ανάμεσα στις νόμιμες εκπαιδευτικές δραστηριότητες και την παράνομη άσκηση πίεσης και  πολιτικής προπαγάνδας. Σε αυτό το πλαίσιο, η μεγάλη φιλανθρωπία έχει πάρα πολύ μεγάλη επιρροή.

Χωρίς αντίρροπες δυνάμεις, ο πλούτος στις καπιταλιστικές κοινωνίες μεταφράζεται έτσι κι αλλιώς  σε πολιτική δύναμη· η μεγάλη φιλανθρωπία ενισχύει αυτή την τάση.

Στον εικοστό αιώνα, η δημόσια δυσπιστία και η περιστασιακή έρευνα στο Κογκρέσο ενθάρρυναν τη  μεγάλη φιλανθρωπία να κρατήσει χαμηλότερο προφίλ. Τα ιδρύματα ήταν σε γενικές γραμμές  επιφυλακτικά στην υποστήριξη κομμάτων στη δημόσια πολιτική, διακριτικά σε σχέση με κυβερνητικές διασυνδέσεις ή  διστακτικά στην άσκηση πολιτικής.  (Μια περιβόητη εξαίρεση ήταν το πείραμα του Ιδρύματος Ford στον κοινοτικό έλεγχο των σχολείων στην περιοχή Ocean Hill-Brownsville της Νέας Υόρκης το 1968.) To σημερινό πλαίσιο επιτρέπει ένα τελείως διαφορετικό στυλ:  την αναζήτηση δημοσιότητας, τα επιθετικά προγράμματα και την εξώθηση των ορίων που απομένουν σε ότι αφορά την άσκηση πολιτικής δραστηριότητας.  Αυτά τα «εξωπραγματικά» μέγα-ιδρύματα  συνήθως εποπτεύονται από δωρεοδότες  που βρίσκονται εν ζωή, ανθρώπους  που έκαναν τεράστιες περιουσίες  από τις επιχειρήσεις τους τα τελευταία χρόνια. Τα μάντρα της μεγάλης φιλανθρωπίας του εικοστού πρώτου αιώνα  είναι  οι στρατηγικές δωρεές, η απόδοση των επενδύσεων,  η λογοδοσία των δωρεοδόχων, τα αριθμητικά στοιχεία για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων, η κοινωνική επιχειρηματικότητα καθώς και η σύμπραξη  δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Αυτή η αγοραίου τύπου φιλανθρωπία συχνά ονομάζεται  «επιχειρηματική φιλανθρωπία» (venture philanthropy)  ή «φιλανθρω-καπιταλισμός» (philanthrocapitalism).

Οι ρόλοι του δωρητή και του δωρεοδόχου έχουν επίσης αλλάξει. Μια φορά κι έναν καιρό, τα  μέγα-ιδρύματα έθεταν ένα στόχο και ζητούσαν από  εμπειρογνώμονες να κάνουν μια ανεξάρτητη έρευνα σχετικά με το πώς θα επιτευχθεί ο στόχος αυτός.  Σήμερα πολλοί δωρητές και αξιωματούχοι, που διαχειρίζονται φιλανθρωπικά προγράμματα, έχουν  τις δικές τους  αντιλήψεις  για τα κοινωνικά προβλήματα και τις λύσεις τους. Θα χρηματοδοτήσουν  εκείνους τους  ερευνητές οι οποίοι είναι πιθανό να σχεδιάσουν μελέτες που θα υποστηρίξουν τις απόψεις  του ιδρύματος.  Αντί να εξετάζουν τις προτάσεις που γίνονται από τρίτους, τα ιδρύματα  προσλαμβάνουν υπάρχοντες μη κερδοσκοπικούς  οργανισμούς ή συστήνουν νέους για να υλοποιούν τα προγράμματα που έχουν σχεδιάσει τα ίδια. Ο τρόπος λειτουργίας είναι από πάνω προς τα κάτω· οι χορηγούμενοι (δωρεοδόχοι) εξυπηρετούν τους χρηματοδότες (δωρητές) τους. Τα μεγα-ιδρύματα  αφιερώνουν επίσης σημαντικούς πόρους για στην υποστήριξη της οντότητάς τους –  πουλώντας τις ιδέες τους στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στην κυβέρνηση σε κάθε επίπεδο και στην κοινή γνώμη. Υποστηρίζουν ακόμα  τους δημοσιογράφους και τα ΜΜΕ που κινούνται στους  τομείς ενδιαφέροντός τους.  Όλο αυτό σηματοδοτεί μια πολιτισμική μεταμόρφωση της μεγάλης φιλανθρωπίας.

Η σχέση εξουσίας μεταξύ δωρητή και χορηγούμενου ήταν πάντα μονόπλευρη υπέρ του δωρητή. Η κολακεία είναι ενσωματωμένη στη δομή της φιλανθρωπίας: οι δωρεοδόχοι προσαρμόζουν την εργασία τους στις απαιτήσεις των ευεργετών τους·  εκλιπαρούν αιωνίως για τη συνέχιση της χρηματοδότησης. Ως αποτέλεσμα, τα στελέχη και οι διαχειριστές των ιδρυμάτων δεν έχουν ποτέ ανατροφοδότηση που να είναι επικριτική (δεν επικρίνονται ποτέ από τους δωρεοδόχους τους).  Αντιμετωπίζονται σαν βασιλιάδες,  κάτι που γεννά ματαιοδοξία, την επαγγελματική διαταραχή των φιλανθρωπο-βαρόνων. Με την ανάληψη και των δύο ρόλων,  του εντολέα του έργου και του σχεδιαστή, ασκώντας από πάνω προς τα κάτω τον έλεγχο της εφαρμογής, τα σημερινά μέγα-ιδρύματα  καταπνίγουν τη δημιουργικότητα και την αυτονομία στους άλλους οργανισμούς [αυτούς που δωρεοδοτούν].  Αυτό αποδυναμώνει την κοινωνία των πολιτών. Μερικά μέγα-ιδρύματα   κινητοποιούνται ακόμα και για να νικήσουν τα μαζικά κινήματα που αντιστέκονται στα έργα τους. Όταν το κάνουν, οι  τεράστιοι πόροι τους μπορούν να καταπνίξουν εύκολα τις τοπικές αντιδράσεις.  Αυτό, επίσης, αποδυναμώνει την κοινωνία των πολιτών.

Για να είμαι σαφής, επικρίνω τόσο την υπερβολική επιρροή των μέγα-ιδρυμάτων στα δημόσια πράγματα  όσο και το γεγονός ότι είναι επιδοτούμενα από το δημόσιο. Σε μια ελεύθερη κοινωνία, οι μεγιστάνες του πλούτου δικαιούνται να ξοδεύουν τα χρήματά τους με όποιο νόμιμο τρόπο θέλουν, όπως να χρηματοδοτούν τεράστιους οργανισμούς για να δοκιμάσουν τις θεωρίες τους για τα ζώα συντροφιάς και για να προωθήσουν τα προσωπικά τους σχέδια. Αλλά αυτοί οι οργανισμοί δεν θα πρέπει να είναι αφορολόγητοι. Οι μεγιστάνες του πλούτου  δεν χρειάζονται τα δισεκατομμύρια δολάρια των ετήσιων φοροαπαλλαγών για να επιβάλλουν  τη θέλησή τους στη δημόσια σφαίρα. Μπορούν,  και οι περισσότεροι θα το κάνουν, να ασκούν τις ίδιες δραστηριότητες, χωρίς κυβερνητική βοήθεια.  Ακόμη κι αν η ανακατανομή ισχύος με πιο δίκαιο τρόπο σε ολόκληρη την κοινωνία απαιτεί  την μεταρρύθμιση των νόμων για τη χρηματοδότηση μιας πολιτικής εκστρατείας και αυστηρή προοδευτική φορολογία, αυτό δεν μπορεί να είναι λόγος για να συνεχιστεί η κρατική επιχορήγηση της μεγάλης φιλανθρωπίας.

Σύμφωνα με το Foundation Center[18] (σε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στον συγγραφέα), τα ιδιωτικά ιδρύματα που κάνουν δωρεές στις Ηνωμένες Πολιτείες αριθμούν 73.764 το 2011. Τα περισσότερα  είναι μικρά. Κατά το τελευταίο οικονομικό έτος, μόνο 1.293 από αυτά (1,8 %) είχαν περιουσιακά στοιχεία  50 εκ. δολάρια ή περισσότερο. Τα μικρά ιδρύματα δεν διαθέτουν τους πόρους για να οργανώσουν μαζικά κοινωνικά πειράματα, να κυριαρχήσουν στον εθνικό διάλογο για διάφορα ζητήματα, ή να καταπνίξουν την δραστηριότητα των πολιτών. Μάλλον χρειάζονται αφορολόγητο καθεστώς για να επιβιώσουν. Όταν χρηματοδοτούν μετρίου μεγέθους πιλοτικά σχέδια και επικεντρώνονται σε πληθυσμούς με ανεπαρκείς πόρους, όταν η έρευνα είναι στέρεη  και το  ίδρυμα συνεργάζεται με τους συμμετέχοντες χωρίς να τους καθυποτάσσει, υπάρχει μια πιθανότητα να ανακαλυφθούν καινοτόμες δημόσιες πολιτικές. Εάν ένα πιλοτικό πρόγραμμα είναι σαφώς επιτυχημένο, τότε οι δημοκρατικά εκλεγμένοι αξιωματούχοι πρέπει να αποφασίσουν αν θα το εξελίξουν ή όχι. Αν [το πρόγραμμα] αποτύχει, το ίδρυμα θα πρέπει να επανορθώσει για οποιαδήποτε ζημιά. Τα μεγα-ιδρύματα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με αυτόν τον τρόπο, και μερικά πράγματι χρηματοδοτούν ανεξάρτητα έργα μικρής κλίμακας. Αλλά το ίδιο το μέγεθος και η κουλτούρα της μεγα-φιλανθρωπίας συνηγορούν τώρα ενάντια σε αυτό.

Η περίπτωση της δημόσιας εκπαίδευσης

Εδώ και  δώδεκα χρόνια, η μεγάλη φιλανθρωπία χρηματοδοτεί μια μαζική εκστρατεία για τον ανασχεδιασμό της  δημόσιας εκπαίδευσης  για τα  παιδιά που προέρχονται από οικογένειες  με χαμηλά εισοδήματα και από μειονότητες, κατ’ εικόνα του ιδιωτικού τομέα. Αν τα σχολεία διοικούνται όπως οι επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στην αγορά- συνεχίζει το επιχείρημα αυτό- το χάσμα στις επιδόσεις, που χωρίζει τους φτωχούς καθώς και τους μειονοτικούς μαθητές από εκείνους της μεσαίας τάξης και τους εύπορους μαθητές, θα εξαφανιστεί. Το Ίδρυμα Bill and Melinda Gates , το  Eli and Edythe Broad Foundation, και το Walton Family Foundation έχουν πάρει το προβάδισμα, αλλά και άλλα μέγα-ιδρύματα έχουν προσχωρήσει  για να εγγυηθούν το  αυτοαποκαλούμενο  «κίνημα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης» [education reform movement].  Μερικά από αυτά είναι τα  ιδρύματα Laura and John Arnold, Anschutz, Annie E. Casey, Michael and Susan Dell, William and Flora Hewlett, και  Joyce.

Κάθε χρόνο η μεγα-φιλανθρωπία διοχετεύει περίπου 1 δις δολάρια για την «εκπαιδευτική μεταρρύθμιση» [ed-reform].  Αυτό μπορεί να μοιάζει σαν μια σταγόνα στον ωκεανό σε σύγκριση με τα περίπου 525 δισεκατομμύρια δολάρια   που καλούνται οι φορολογούμενοι να πληρώσουν  για την δωδεκάχρονη εκπαίδευση (K12) σε ετήσια βάση. Αλλά εκεί που αλλάζει και διαμορφώνεται η πολιτική είναι στις επιλεκτικές δαπάνες, δηλαδή στις δαπάνες που γίνονται πέρα από τα όσα καλύπτουν το βασικό λειτουργικό κόστος. Τα  μεγα-ιδρύματα χρησιμοποιούν τις  επιχορηγήσεις τους σαν μοχλούς [διαμόρφωσης πολιτικών]: δίνουν τα χρήματα σε εκείνους τους δωρεοδόχους οι οποίοι συμφωνούν να υιοθετήσουν τις πολιτικές του ιδρύματος  για  τα ζώα συντροφιάς. Οι πολιτείες και οι σχολικές περιφέρειες που στερούνται χρηματοδοτικών πόρων αισθάνονται αναγκασμένες να λένε ναι στα εκατομμύρια δολάρια, ακόμη και όταν αυτά συνοδεύονται από πολλές δεσμεύσεις ή ακόμα κι όταν κρίνουν τις πολιτικές [των ιδρυμάτων] μη-συνετές. Συχνά βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση.

Οι περισσότερες κριτικές του τρέχοντος ρόλου της  μεγάλης φιλανθρωπίας  στη δημόσια εκπαίδευση επικεντρώνονται στην κακή ποιότητα των μεταρρυθμίσεων και στις  αρνητικές επιπτώσεις τους στην εκπαίδευση – σχετικά με το ποιος ελέγχει τα σχολεία, πώς δαπανάται ο σχολικός χρόνος στην τάξη, πώς μετριέται η μάθηση και πως αξιολογούνται οι καθηγητές και οι διευθυντές. Η σκληρή κριτική είναι δικαιολογημένη. Αλλά για να εξετάσει την επίδραση που έχει το έργο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης της μεγα-φιλανθρωπίας στην δημοκρατία και την κοινωνία των πολιτών,  απαιτείται να εστιάσουμε κάπως διαφορετικά.  Οι φωνές των «ενδιαφερόμενων μερών» – των μαθητών, των γονιών και των οικογενειών τους, των εκπαιδευτικών και των πολιτών που στηρίζουν τη δημόσια εκπαίδευση – ενισχύονται ή αποδυναμώνονται;  Η συμβολή τους στην δημόσια λήψη αποφάσεων αυξάνεται ή μειώνεται;  Το μαζικό τους κίνημά ενθαρρύνεται ή καταπνίγεται; Οι πολιτικοί ανταποκρίνονται  περισσότερο ή λιγότερο σε αυτούς;   Είναι ο τύπος περισσότερο ή λιγότερο ελεύθερος να τους ενημερώνει; Εάν κρίνουμε με αυτόν τον τρόπο, η ανάμειξη της μεγα-φιλανθρωπίας έχει αναμφίβολα υπονομεύσει τη δημοκρατία και την κοινωνία των πολιτών.

Ο καλύτερος τρόπος για να το δείξουμε αυτό είναι να περιγράψουμε πώς  πραγματικά λειτουργούν τα μέγα-ιδρύματα και πώς έχει ανταποκριθεί η κοινή γνώμη. Παρακάτω ακολουθούν αναφορές: σε μια συγκαλυμμένη εκστρατεία ενός ιδρύματος με σκοπό την δημιουργία υποστήριξης υπέρ των  μεταρρυθμίσεων στην διδασκαλία ∙ σε ένα σχέδιο για τη δημιουργία ψευδο-κινήματος μαζικής λαϊκής υποστήριξης [astroturfing] υπέρ της αύξησης  του αριθμού των υπό ιδιωτική διαχείριση charter schools[19]∙  στην προσπάθεια άσκησης επιρροής μέσω δωρεών σε ένα ορισμένο  πρόσωπο που παραμένει σε ένα ορισμένο δημόσιο αξίωμα ∙ τέλος,  στην πρακτική της πληρωμής των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων που προσλαμβάνονται για να εφαρμόσουν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Δεν μπορείς να ξεγελάς όλους τους ανθρώπους όλη την ώρα

Ο συνδυασμός του επιθετικού ύφους, αμφιλεγόμενων προγραμμάτων, και άφθονου χρήματος  έχει οδηγήσει μερικά μεγα-ιδρύματα στον κόσμο του «astroturfing.»  Δηλαδή, στην πολιτική δραστηριότητα που στοχεύει να εμφανιστεί αυθαίρετα ότι έχει τις βάσεις του στην τοπική κοινότητα, χωρίς στην πραγματικότητα να είναι έτσι. Το αδρά χρηματοδοτούμενο ψευδο-κίνημα [στο εξής astroturfing, αμετάφραστο] καταπνίγει την αυθεντική λαϊκή δράση,  θέτοντας ένα ζήτημα και αναλαμβάνοντας εξ’ ολοκλήρου την οργάνωση [για το ζήτημα αυτό]. Επιπλέον, όταν οι astroturfers έρχονται σε αντιπαράθεση με τις λαϊκές αντιδράσεις έχουν ένα συντριπτικό πλεονέκτημα λόγω των πόρων τους. Μερικές φορές, όμως, η αντίδραση μπορεί να  φουντώσει  όταν τα μέλη της κοινότητας συνειδητοποιήσουν ότι πίσω από μία υποτιθέμενη τοπική κίνηση βρίσκονται πληρωμένοι εγκάθετοι, άσχετοι με την κοινότητα.

Το 2009 το Ίδρυμα Gates  χρηματοδότησε την δημιουργία ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού για να ξεσηκώσει μαζική λαϊκή στήριξη για τις μεταρρυθμίσεις του Ιδρύματος που αφορούσαν  την αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών. Οι μεταρρυθμίσεις αφορούσαν τη χρησιμοποίηση της βαθμολογίας  των μαθητών σε τυποποιημένα τεστ για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών  και την απόδοση χρηματικών μπόνους σε αυτούς, την κατάργηση της θητείας των εκπαιδευτικών καθώς και την κατάργηση της αρχαιότητας ως κριτήριο για την αύξηση του μισθού [μισθολογική ωρίμανση], τις απολύσεις και τις υποχρεωτικές μετακινήσεις. Ο Γκέιτς πλήρωσε μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών φιλανθρωπίας που ονομάζεται «Rockfeller Philanthropy Advisors» (RPA) 3,5 εκατομμύρια  δολάρια για να ιδρύσει τη νέα μη κερδοσκοπική οργάνωση . Το προσωπικό της θα στόχευε σε  τέσσερις «χώρους» -Πίτσμπουργκ , Μέμφις, περιφέρεια Χίλσμποροου (Τάμπα, Φλόριντα), και μια κοινοπραξία από charter schools στο  Λος Άντζελες- όπου ο Gates ήταν έτοιμος να επενδύσει 335 εκατομμύρια δολάρια για να δοκιμάσει τις μεταρρυθμίσεις του. Η απόρρητη πρόταση της RPA  , η οποία διέρρευσε στα μέσα ενημέρωσης το 2011, περιέγραφε  μια πιθανή παγίδα για την «Teaching First» [Πρώτα η Διδασκαλία] (προσωρινή ονομασία της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης):

Ένας άλλος κίνδυνος είναι η «Teaching First» (TF) να χαρακτηριστεί ως εργαλείο του Gates ή/και ότι πίσω της κρύβεται μια πολιτική ατζέντα πέραν της βελτίωσης  της δημόσιας εκπαίδευσης ….’Ένας τρόπος για να ελαχιστοποιήσει την πιθανότητα η TF να χαρακτηριστεί ως ξένη προς την κοινότητα είναι να διατηρήσει χαμηλό δημόσιο προφίλ και να εξασφαλίσει δημοσιότητα και καλή φήμη για τους τοπικούς της συνεργάτες, όποτε αυτό είναι δυνατό.

Μετονομαζόμενος  σε «Κοινότητες για την Αριστεία στη Διδασκαλία» (Communities for teaching Excellence), ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός ξεκίνησε να λειτουργεί το 2010. Επέζησε για  λιγότερο από δύο χρόνια. Απέτυχε, διότι προσπαθούσε να ξεσηκώσει τον ενθουσιασμό για  τις αμφιλεγόμενες πολιτικές του στις τοπικές κοινωνίες στο Πίτσμπουργκ, στη Μέμφις, και στην  Τάμπα,  ενώ λειτουργούσε εκτός του Λος Άντζελες. Επιπλέον, ο ανταγωνισμός αυξανόταν: διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα,  συμπεριλαμβανομένου και αυτού του Ιδρύματος Gates, άρχισαν να  χρηματοδοτούν άλλους  μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που έστειλαν έμμισθο προσωπικό σε όλη τη χώρα για να ξεκινήσουν ποικίλες εκστρατείες της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Αυτές οι προσπάθειες ήταν επίσης astroturfing,  αλλά πολλές από αυτές είχαν μεγαλύτερη επιτυχία, εν μέρει διότι  είχαν πολλαπλούς και έτσι λιγότερο αναγνωρίσιμους χρηματοδότες. Η Amy Wilkins, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της οργάνωσης «Communities for teaching Excellence», συνόψισε το πρόβλημα,  για την εφημερίδα Los Angeles Times ( 19 Οκτ 2012 ):

«Ο Gates συμμετείχε σε τόσο μεγάλο βαθμό στη χρηματοδότηση που έκανε κάποιους από τους συνεργάτες του και τους άλλους χρηματοδότες νευρικούς. Πώς μπορεί να προβληθεί ότι δρας ανεξάρτητα; Θα πρέπει να δείξεις ότι έχεις την ευρεία υποστήριξη του κοινού, έτσι ώστε να μην θεωρηθείς ως ένας γελοίος αχυράνθρωπος του Gates. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο ο κόσμος επέκρινε την οργάνωση και δεν άλλαξε καθόλου τη γνώμη του γι’ αυτήν.» 

H πρόταση της RPA, που διέρρευσε,  θα μπορούσε να διαβαστεί και σαν ένα εγχειρίδιο χρήσης για astsroturfing με αδρό προϋπολογισμό. Να μερικές από τις «συμβουλές»:

«Μπορεί να είναι σημαντικό για το προσωπικό του TF να υποστηρίξουν και να συμμετέχουν σε καμπάνιες που σχετίζονται μόνο εξ’ απαλών ονύχων με την ατζέντα της αποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών, έτσι ώστε να οικοδομηθεί η εμπιστοσύνη ανάμεσα στους συμμάχους…..»

«Οργανώσεις βασισμένες στην κοινότητα είναι πολύ πιο πιθανό να επιλέξουν τη μεταρρυθμιστική ατζέντα και να επιμείνουν σε αυτήν αν μπορούν να υποστηρίξουν το προσωπικό  μέσα από αυτό το έργο και, εάν έχουν τη δυνατότητα,  να παραιτηθούν  από άλλες πηγές χρηματοδότησης ….»

«Με την επαγγελματική βοήθεια από μία ή περισσότερες εταιρείες επικοινωνιακής πολιτικής, στις οποίες η TF θα αναθέσει έρευνα κοινής γνώμης και ομάδων-στόχου, θα διαμορφώσει ένα σώμα βασικών μηνυμάτων που μπορούν να προσαρμοστούν στις ιδιαιτερότητες κάθε περιφέρειας.  Η  TF  θα πρέπει να έχει στον προϋπολογισμό της δαπάνες για διαφημιστικές πινακίδες, διαφημίσεις σε λεωφορεία, σε εφημερίδες  και άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης.»

Η παγίδα της γονεϊκής ενεργοποίησης

Τον Ιανουάριο του 2010 στην Καλιφόρνια  θεσπίζεται  ο πρώτος σε όλη τη χώρα  νόμος «γονεϊκής ενεργοποίησης»  . Ο νόμος δίνει στους γονείς το δικαίωμα να ελέγχουν την τύχη των δημόσιων σχολείων των παιδιών τους, εφόσον αυτά υστερούν κατ’ εξακολούθηση – ή εάν οι γονείς πειστούν ότι υστερούν. Όταν οι μισοί τουλάχιστον γονείς (ή κηδεμόνες) των μαθητών ενός σχολείου υπογράψουν αίτηση ενεργοποίησης, οι υπογράφοντες μπορούν να επιλέξουν την αντικατάσταση του διευθυντή του σχολείου ή του συνόλου του προσωπικού είτε την αντικατάσταση του δημόσιου σχολείου με ένα charter school ή ακόμα το κλείσιμο του σχολείου.  Ο νόμος τέθηκε  εξ’ αρχής σε αμφισβήτηση.  Η διαδικασία ήταν βέβαιο ότι θα δίχαζε τις κοινότητες  και ήταν ευάλωτη στην κακοποίηση και την έξωθεν χειραγώγηση. Αλλά το πιο σημαντικό, ο νόμος κατέστρεφε το δημοκρατικό χαρακτήρα της δημόσιας εκπαίδευσης. Οι γονείς του τρέχοντος σχολικού έτους δεν έχουν το δικαίωμα να κλείσουν  ένα δημόσιο σχολείο ή να το χαρίσουν σε μια ιδιωτική εταιρεία όπως οι χρήστες (του τρέχοντος έτους) ενός δημόσιου πάρκου δεν έχουν το δικαίωμα να το τσιμεντώσουν ή να το παραχωρήσουν σε ιδιωτική εταιρεία για να το διαχειριστεί χρησιμοποιώντας χρήματα των φορολογούμενων. (βλ. Diane Ravitch, Reign of Error , 2013). Σε μια δημοκρατία, οι ψηφοφόροι, είτε άμεσα είτε μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους, είναι αυτοί που  αποφασίζουν  για τα δημόσια ιδρύματα και πληρώνουν γι’ αυτά.

Ο ρόλος της μεγα-φιλανθρωπίας στο νόμο αυτό ξεκίνησε με την Green Dot, μια εταιρεία σχολείων charter με χρηματοδότηση από  τα ιδρύματα Gates, Broad, Walton, Annenberg, Wasserman, και άλλα ιδρύματα (για μια λεπτομερή περιγραφή των  γεγονότων, δείτε την εξαιρετική  αναφορά του  Gary Cohn, « Δημόσια σχολεία – ιδιωτικές ατζέντες : η γονεϊκή επανάσταση » (http://www.alternet.org, 4/4/2013). Η Green Dot δημιούργησε μια οργάνωση που ονομάζεται Parent revolution [γονεϊκή επανάσταση] για να ασκήσει πιέσεις [ώστε να ψηφιστεί ο νόμος] και στη συνέχεια για να χρησιμοποιήσει το νόμο. Το ίδρυμα Broad Foundation ήταν ένας από τους πρώτους χρηματοδότες της Parent Revolution  το 2009. Αφού πέρασε ο νόμος, μπήκαν μέσα και  άλλα ιδρύματα. Η Parent Revolution λειτουργεί τώρα σε εθνικό επίπεδο και έχει λάβει πάνω από 14,8 εκατ. δολάρια, τα περισσότερα από μεγα-Ιδρύματα. Το ίδρυμα  Walton έχει δώσει 6,3 εκατ. δολάρια (43 % του συνόλου). Άλλοι σημαντικοί  χρηματοδότες είναι τα ιδρύματα Gates (1,6 εκατ. δολάρια), Arnold (1,5 εκατ. δολάρια), Wasserman (1,5 εκατ. δολάρια), Broad (1,45 εκατ. δολάρια) και Έμερσον (1,2 εκατ. δολάρια).

Μόλις πέρασε ο νόμος,  η Parent Revolution δεν περίμενε οι πραγματικοί γονείς να κινήσουν τη διαδικασία ενεργοποίησης∙ προσέλαβε υπαλλήλους για  να αναζητήσουν το κατάλληλο σχολείο.  Επιλέχθηκε το δημοτικό σχολείο McKinley στο Compton,  μια πόλη περίπου 97.000 κατοίκων (97% τοις εκατό Αφροαμερικάνων και Λατίνων) στην περιφέρεια του  Los Angeles.  H Parent Revolution συνέταξε ένα προσχέδιο του αιτήματος [ενεργοποίησης του νόμου] το οποίο διευκρίνιζε ότι το  McKinley θα το αναλάβει μια εταιρεία διαχείρισης σχολείων charter (Charter Management Organization, CMO) που ονομάζεται Celerity Education Group [Ταχύτητα στην  Εκπαίδευση]. Οι έμμισθοι υπάλληλοι της οργάνωσης, μαζί με τους δεκαπέντε  γονείς που στρατολόγησαν,  μάζεψαν  υπογραφές και υπέβαλαν το αίτημα στην έδρα της περιφέρειας τον Δεκέμβριο του 2010. Στη συνέχεια ξέσπασε η σύγκρουση. Μερικοί από αυτούς που είχαν υπογράψει υποστήριξαν ότι δεν είχαν συνειδητοποιήσει ότι υπογράφοντας επέλεγαν το σχολείο charter. Πενήντα ή εξήντα γονείς υπαναχώρησαν από τις υπογραφές τους. Άλλοι γονείς καθώς και η περιφέρεια ισχυρίζονταν ότι η αναφορά ήταν άκυρη, διότι η Parent Revolution είχε επιβάλλει  όχι μόνο  την επιλογή για [τη μετατροπή του σχολείου σε ] charter, αλλά μια συγκεκριμένη εταιρεία [σχολείων charter]. Κάθε πλευρά κατηγόρησε την άλλη για παρενόχληση, συμπεριλαμβανομένων των απειλών με απέλαση σε κατοίκους χωρίς νόμιμα έγγραφα. Μετά από την απόφαση του δικαστηρίου  ότι το αίτημα ήταν έγκυρο, η  εκστρατεία της γονεϊκής  ενεργοποίησης στο McKinley τελείωσε, αφήνοντας στα μέλη της κοινότητας διχασμό και πικρία.

Η δεύτερη προσπάθεια της Parent Revolution – στo Desert Trails Elementary School στο Adelanto, ογδόντα πέντε μίλια βορειοανατολικά του Λος Άντζελες,   προκάλεσε εξίσου μεγάλη αναστάτωση. Η πόλη έχει πάνω από 32.000 κατοίκους εκ των οποίων περίπου το 78%  είναι Λατινοαμερικάνοι και Aφροαμερικάνοι. Ένας στους τρεις κατοίκους ζει κάτω από το όριο της φτώχειας∙  ο μεγαλύτερος εργοδότης είναι το σχολικό διαμέρισμα του Adelanto. Το 2011, η Parent Revolution προσέλαβε έναν υπάλληλο με ειδικότητα στην οργάνωση,   πλήρους απασχόλησης, νοίκιασε ένα σπίτι για να χρησιμοποιηθεί ως γραφείο για την εκστρατεία, και, σύμφωνα με τον Gary Cohn, «έστειλε εμπειρογνώμονες για να εκπαιδεύσουν και να συμβουλεύουν τους γονείς για τα πάντα, από τη στρατηγική για την αντιμετώπιση του σχολικού συμβουλίου έως το  να γράφουν επιστολές για να βοηθήσουν στην αναζήτηση υποψήφιων σχολείων charter … παρείχε ακόμα και μπλουζάκια [με το λογότυπο της εκστρατείας].»

Μετά από μια διαδικασία αντιδικίας, 100 από τους 466 γονείς που είχαν υπογράψει την αίτηση για να δοθεί το σχολείο σε ιδιώτες (charter school)  άλλαξαν γνώμη και ανακάλεσαν τις υπογραφές τους. Το σχολικό συμβούλιο ακύρωσε άλλες 200 υπογραφές. Με μόλις το  37% των γονέων, που απέμεινε, το συμβούλιο ψήφισε ομόφωνα τον Μάρτη του 2012 να απορρίψει την αίτηση. H Parent Revolution στη συνέχεια κατέφυγε στα δικαστήρια ενάντια στην απόφαση του συμβουλίου. Τον Ιούλιο  ένας δικαστής του ανώτερου δικαστηρίου αποφάνθηκε ότι ο νόμος γονεϊκής ενεργοποίησης δεν δίνει στους γονείς το δικαίωμα να αποσύρουν τις υπογραφές τους.

Όταν, στα μέσα Οκτωβρίου 2012, οι υπογράφοντες το αίτημα κλήθηκαν για να ψηφίσουν για το ποια εταιρεία charter θα αναλάβει το σχολείο, μόνο πενήντα τρείς από αυτούς εμφανίστηκαν στην ψηφοφορία. Δύο γονείς που ήταν αντίθετοι με την Parental Revolution είπαν στον  Cohn γιατί αισθάνθηκαν αδικημένοι: Η  Lori Yuan,  μητέρα δύο μαθητών, είπε: «Είναι γνωστό σε όλους ότι  δεν είναι αυθεντικό κίνημα λαϊκής βάσης.» Η  Shelly Whitfield, μητέρα πέντε μαθητών, είπε: «Απομακρύνουν  όλους τους δασκάλους που είχαν γύρω τους τα παιδιά μου εδώ και χρόνια.  Μας πήραν το σχολείο μας  και δεν νομίζω ότι είναι δίκαιο.»

Τον Απρίλη 2013, στη Φλόριντα, η Parent Revolution έκανε μια μεγάλη γκάφα όταν προσπάθησε να περάσει ένα βίντεο, που είχε φτιάξει η ίδια και που προπαγάνδιζε τη  γονεϊκή ενεργοποίηση,  ως προϊόν μιας τοπικής οργάνωσης με την ονομασία  Sunshine Parents (Γονείς της Λιακάδας),. Η αποκάλυψη της απάτης έγινε λίγο πριν την ψήφιση  νόμου γονεϊκής ενεργοποίησης από την πολιτειακή γερουσία, η οποία και ελεγχόταν από τους Ρεπουμπλικάνους.  Οι υποστηρικτές [του νόμου] ήταν σίγουροι για τη νίκη, όμως η αποκάλυψη της υπόθεσης με το βίντεο έκανε κάποιους να αλλάξουν γνώμη. Το νομοσχέδιο απορρίφθηκε με ψήφους 20-20 ( Miami Herald , 30η Απριλίου 2013 ).

To Μοντέλο ενός Σύγχρονου Μεγάλου Νόμου Ενεργοποίησης

Σύμφωνα με μια έκθεση από το Εθνικό Συνέδριο των κρατικών νομοθετικών σωμάτων , ο νόμος γονεϊκής ενεργοποίησης είχε κατατεθεί σε τουλάχιστον 25 πολιτείες μέχρι τον Μάρτιο του 2013.   Εκτός από την Καλιφόρνια, ακόμη έξι πολιτείες έχουν ψηφίσει εκδοχές του: το  Κονέκτικατ, η   Ιντιάνα, η  Λουιζιάνα, το Μισισιπή, το Οχάιο (ένα πιλοτικό πρόγραμμα στο Columbus), και το Τέξας.  Αρκετά  εύσημα για αυτή την ταχεία επέκταση παίρνει το Αμερικανικό Συμβούλιο Νομοθετικής Ανταλλαγής (ALEC), η πλέον διαβόητη οργάνωση των επιχειρήσεων, των ιδιωτικών ιδρυμάτων και περισσότερων από δύο χιλιάδες συντηρητικών βουλευτών.  To ALEC συνέρχεται δύο φορές το χρόνο σε κλειστές συνεδριάσεις για να συντάξει προτάσεις νόμων για διάφορα θέματα· κατόπιν, οι εκπρόσωποι κάθε πολιτείας μπορούν να    εισηγηθούν τους νόμους στα νομοθετικά σώματα όπου ανήκουν. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του ALEC, «κάθε χρόνο, περίπου χίλια νομοσχέδια  που βασίζονται έστω και εν μέρει στα μοντέλα νόμων του ALEC,  εισάγονται στις πολιτείες. Από αυτά, κατά μέσο όρο το 20% γίνονται νόμοι.» Πολλοί από τους αμφιλεγόμενους νόμους – όπως οι νόμοι υπεράσπισης του ιδιωτικού χώρου και νόμιμης αυτοάμυνας,  ταυτοποίησης ψηφοφόρων που καταστέλλουν την ψηφοφορία των μειονοτήτων  και γονεϊκής ενεργοποίησης-  βασίζονται σε μοντέλα του ALEC.

Παρά την προφανή πολιτική του ατζέντα, το ALEC απολαμβάνει τη  φορολογική ασυλία των μη κερδοσκοπικών οργανισμών. Το Ίδρυμα Gates έκανε δωρεά  στην ομάδα αυτή 376.635 δολάρια το 2011 « για να εκπαιδεύσει και να δεσμεύσει  τα μέλη της σε αποτελεσματικές  προσεγγίσεις του κρατικού προϋπολογισμού  ώστε να  οδηγηθούμε σε καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα,   καθώς και για να τους εκπαιδεύσει σε προνομιακές μεθόδους πρόσληψης, διατήρησης, αξιολόγησης και αποζημίωσης της αποτελεσματικής διδασκαλίας που βασίζεται στην αξία και την επιτυχία». Μετά από τις παραιτήσεις κάποιων συνεργατών εξαιτίας των αποκαλύψεων της δουλειάς που κάνει το ALEC,  το ίδρυμα Gates ανακοίνωσε ότι θα ολοκληρώσει  την δωρεά του   στο ALEC αλλά δεν θα συνεχίσει τη χρηματοδότησή του στο μέλλον.  ( Roll Call 9 Απριλίου, 2012 ).

Αυτός που πληρώνει δίνει και τον τόνο.

Τα φιλανθρωπικά ιδρύματα  κινδυνεύουν να χάσουν αφορολόγητο καθεστώς τους, αν κάνουν δωρεές απευθείας σε υποψήφιους για δημόσια αξιώματα, έτσι κάποια ιδρύματα έχουν δοκιμάσει άλλες μεθόδους για να εξασφαλίσουν ότι έχουν τους ανθρώπους που θέλουν σε θέσεις-κλειδιά.

Το ίδρυμα Broad Foundation που εδρεύει στο Λος Άντζελες έθεσε ως όρο, στο συμβόλαιο για τη δωρεά 430.000 δολαρίων  στο Συμβούλιο Εκπαίδευσης του Νιου Τζέρσεϋ, να παραμείνει  ο κυβερνήτης Chris Christie στην εξουσία. Όπως αναφέρει το  Star-Ledger ( 13 Δεκέμβρη 2012 ), το   Κέντρο Εκπαιδευτικού Νόμου (Education Law Center)[20] τoυ Newark επέβαλε την ακύρωση του συμβολαίου μέσω του πολιτειακού νόμου Open Public Records . Για τον διευθυντή του κέντρου,   David Sciarra, «Είναι ένα ίδρυμα που καθοδηγεί την εκπαιδευτική πολιτική που θα πρέπει να  καθορίζεται από το νομοθετικό σώμα.» Ο διευθυντής επικοινωνίας του Broad Foundation απάντησε «Θεωρούμε ότι η παρουσία ισχυρών ηγετών είναι σημαντική όταν δίνουμε παραδώσει δολάρια μας.»

Το ίδρυμα θα πολεμήσει άγρια την μεταρρύθμιση – όπως έχει κάνει και στο παρελθόν. Όταν ζητείται  να παραιτηθεί  από την άσκηση επιρροής  ή να συμβάλλει περισσότερο στους φόρους, η αλτρουιστική παρόρμηση σβήνει.

Η περίπτωση της ρήτρας διατήρησης του Chris Christie δεν  ήταν η πρώτη  όπου ανακαλύφθηκε  όρος σε συμβόλαιο δωρεάς σε δημόσιο οργανισμό που να σχετίζεται με τη στελέχωση του οργανισμού. Το 2010 στην Ουάσινγκτον, η διευθύντρια εκπαίδευσης Michelle Rhee διαπραγματεύτηκε επιχορηγήσεις 64.500.000 δολαρίων από τα ιδρύματα Broad, Walton, Robertson, και Arnold. Η Rhee σχεδίαζε να χρησιμοποιήσει μέρος των χρημάτων για τη χρηματοδότηση της προτεινόμενης πενταετούς  αύξησης του βασικού μισθού των εκπαιδευτικών κατά 21,6 %. Σε αντάλλαγμα ζήτησε από το συνδικάτο [των εκπαιδευτικών] να της παραχωρήσει περισσότερη εξουσία στην αξιολόγηση και την απόλυση δασκάλων και να επιτρέψει την επιπλέον αμοιβή (μπόνους) των εκπαιδευτικών που ανέβαζαν τις βαθμολογίες των μαθητών στις εξετάσεις. Τον Μάρτιο του 2010 τα ιδρύματα έστειλαν χωριστές επιστολές στη Rhee δηλώνοντας ότι διατηρούσαν το δικαίωμα να αποσύρουν τα χρήματά τους εάν έφευγε.  Απαιτούσαν επίσης οι εκπαιδευτικοί να επικυρώσουν το προτεινόμενο συβόλαιο. ( Washington Post , 28 Απριλίου του 2010 ). 

Οι επικριτές αμφισβήτησαν όχι μόνο την σοβαρή παρέμβαση στην σκληρή διαπραγμάτευση του συμβολαίου, αλλά και τη νομιμότητα της ρήτρας για την Rhee: δεν είχε διαπραγματευτεί  μια συμφωνία δωρεάς  που εξυπηρετούσε τα δικά της εργασιακά συμφέροντα; Οι εκπαιδευτικοί επικύρωσαν  τη σύμβαση, αλλά η  εξαιρετικά αντιδημοφιλής Rhee παραιτήθηκε τον Οκτώβριο του 2010, αφού ο δήμαρχος Adrian Fenty, που την είχε προσλάβει, έχασε τις εκλογές των Δημοκρατικών για τη Δημαρχία. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, μεγάλο μέρος των χρημάτων της δωρεάς είχε ξοδευτεί και ο νέος διευθυντής εκπαίδευσης διατήρησε τις πολιτικές της Rhee.

Τα ιδιωτικά ιδρύματα έχουν χρησιμοποιήσει μια άλλη τακτική για να ασκήσουν  επιρροή στο Ενωμένο Σχολικό Διαμέρισμα (Unified School District ) του Los Angeles: πλήρωναν τους μισθούς περισσότερων από μια ντουζίνα  ανώτερων επιτελικών στελεχών. Σύμφωνα με την εφημερίδα Los Angeles Times (16 του Δεκέμβρη 2009 ), οι  ιδιωτικά χρηματοδοτούμενοι «δημόσιοι» υπάλληλοι εργάζονταν για την εκπόνηση σχεδίων εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης όπως τα νέα συστήματα για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και για τη συλλογή  τεράστιων ποσοτήτων από στοιχεία για τους μαθητές. Μεγάλο μέρος των χρημάτων προήλθε από το Ίδρυμα Wasserman (4,4 εκατομμύρια  δολάρια) και το Walton Family Foundation ( 1,2 εκατομμύρια δολάρια). Η Ford και η Hewlett έκαναν μικρότερες δωρεές. Το Broad Foundation  κάλυψε τον μισθό των 160.000 δολαρίων του Matt Hill για να τρέξει, για το διαμέρισμα, το πρόγραμμα Public School Choice (επιλογή δημόσιου σχολείου) , που παρέδωσε τα λεγόμενα «σχολεία  χαμηλών επιδόσεων» και τα νέα σχολεία στα χέρια ιδιωτικών φορέων. Ο Hill είχε εργαστεί στην ομάδα ανάπτυξης των επιχειρήσεων της Black & Decker πριν περάσει ένα από τα μη πιστοποιημένο πρόγραμμα κατάρτισης νέων διαχειριστών εκπαίδευσης  του ιδρύματος Broad Foundation  Το editorial των  Times στις 12 του Γενάρη του 2010  έθεσε το ερώτημα της κοινής λογικής: «Σε ποιο σημείο τα  οικονομικά δώρα αρχίζουν να διαμορφώνουν τη δημόσια λήψη αποφάσεων ώστε να ταιριάζει με μια ιδιωτική ατζέντα; … Ακόμη και τα δώρα που γίνονται με τις καλύτερες προθέσεις, έχουν τον τρόπο τους να αλλάζουν τη συμπεριφορά. Το σχολικό πρόγραμμα θα πρέπει να το ρυθμίζουν οι εκπαιδευτικοί και το δημόσιο και όχι μεμονωμένοι φιλάνθρωποι.»

Μία μετριοπαθής  πρόταση

H μεταρρύθμιση της μεγα-φιλανθρωπίας έχει ήδη καθυστερήσει. Ο στόχος πρέπει να είναι η μείωση της επιρροής της στην  κοινωνία των πολιτών και στη χάραξη της δημόσιας πολιτικής με την ταυτόχρονη  αύξηση των κρατικών εσόδων. Μερικές πιθανές αλλαγές φαίνονται προφανείς: να μην επιτρέπεται τα διοικητικά έξοδα να μετρούν έναντι του 5% της ελάχιστης πληρωμής [βλ. σελ. ] φόρου,  η αύξηση του ειδικού φόρου επί των καθαρών εσόδων από επενδύσεις, η εξάλειψη της φοροαπαλλαγής για τα ιδρύματα με περιουσιακά στοιχεία πάνω από ένα ορισμένο μέγεθος και η αντικατάσταση της μείωσης φόρου φιλανθρωπίας με μείωση φόρου για όλους  (για παράδειγμα  όλοι οι δωρητές να έχουν μείωση φόρου 15% της συνολικής αξία όλων των φιλανθρωπικών εισφορών τους). Επιπλέον, είναι καίριας σημασίας ο αυστηρός έλεγχος της μεγα-φιλανθρωπίας από την εφορία- ιδιαίτερα όλες αυτές οι «εκπαιδεύσεις», που μοιάζουν τόσο πολύ με λόμπινγκ και με εκστρατείες.

Μια ακόμα μεταρρύθμιση θα ήταν να απαιτείται από τα ιδιωτικά ιδρύματα να «εξαντλούν» τα κληροδοτήματά τους  μέσα σε χρονική διάρκεια ορισμένων ετών. Δεν θα υπάρχουν πλέον στο διηνεκές. Αυτή η ιδέα έχει πιθανότητες επιτυχίας: οι εν ζωή δωρητές μεγάλων μεγα-ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένου του ιδρύματος Bill & Melina Gates, έχουν ήδη αποφασίσει την εξάντληση [του κληροδοτήματος] και πείθουν και  άλλους να κάνουν το ίδιο.

Ο τομέας των ιδρυμάτων θα πολεμήσει με σφοδρότητα τη μεταρρύθμιση- όπως έκανε και στο παρελθόν. Όταν του ζητείται  να παραιτηθεί κάποιας επιρροής ή να συμβάλλει περισσότερο στους φόρους, η αλτρουιστική παρόρμηση σβήνει.  Ο τομέας των ιδρυμάτων λειτουργεί όπως κάθε άλλη ισχυρή ομάδα συμφερόντων. Η κυβέρνηση Ομπάμα, για παράδειγμα, προσπάθησε αρκετές φορές να μειώσει το πλαφόν της έκπτωσης λόγω δωρεάς, αλλά το λόμπι των ιδρυμάτων  αγωνίστηκαν με επιτυχία σε κάθε προσπάθεια. Παρόλα αυτά, οι μεταρρυθμίσεις είναι βάσιμες, απαραίτητες και αξίζει να επιδιωχθούν.

Εν τω μεταξύ, το κοινό χρειάζεται  κριτική και σε βάθος πληροφόρηση. Τα κυρίαρχα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποτυγχάνουν οικτρά, ως επί το πλείστον, στο καθήκον του ελέγχου. Δείχνουν στη μεγάλη φιλανθρωπία υπερβολική υποταγή και ασκούν ελάχιστο έλεγχο. Η δημόσια τηλεόραση και το ραδιόφωνο ζουν χάρη στη γενναιοδωρία της μεγα-φιλανθρωπίας. Η συνεργασία στον προγραμματισμό με τα μεγα-ιδρύματα έχει υπονομεύσει την αξιοπιστία των μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών, καθώς και των δημόσιων  μέσων ενημέρωσης, ιδίως σε θέματα υγείας και παιδείας.

Οι πρώιμοι σκεπτικιστές του εικοστού αιώνα ήταν δικαίως καχύποπτοι απέναντι στους πλουτοκράτες, που αποφασίζουν για τον τρόπο βελτίωσης της ανθρώπινης κατάστασης και στη συνέχεια να πληρώνουν  για να μετουσιώσουν τις αντιλήψεις τους σε δημόσια πολιτική. Τώρα ήρθε η ώρα για μια νέα προοδευτική εποχή –γεμάτη από σκανδαλοθήρες και κυνηγούς των τραστ που θα ασκούν έλεγχο στη  μεγάλη φιλανθρωπία.

Σημειώσεις

[*] Μια παλαιότερη έκδοση αυτού του άρθρου δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Social Research: An International Quarterly of the Social Sciences, Summer 2013. Μια ελαφρώς τροποποιημένη έκδοση αυτού του άρθρου εμφανίστηκε στην έντυπη έκδοση του  Dissent Magazine στο τεύχος  του φθινόπωρου του  2013, με τίτλο “Big Philanthropy vs. Democracy: The Plutocrats Go to School.”

[**] Η Joanne Barkan γράφει άρθρα για την οικονομία και την πολιτική. Γράφει ακόμα βιβλία για παιδιά και εφήβους. Τα τελευταία χρόνια ασχολείται με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στις ΗΠΑ.   Άλλα σχετικά άρθρα της είναι διαθέσιμα στο διαδικτυακό περιοδικό Dissent, στη διεύθυνση https://www.dissentmagazine.org/author/joannebarkan .

[1] Τίτλος του άρθρου της Joanne Barkan στην έντυπη έκδοση του περιοδικού Dissent. 

[2] Μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο αλιεύει δημοσιεύματα παλαιότερα και πρόσφατα που αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Ορισμένα από αυτά είναι:

Καράβελας, Δ. (2014) MKO: από τίτλος τιμής, τιμολόγιο ντροπής…. Καθημερινή (25-2-2014). Ανακτήθηκε από  http://www.kathimerini.gr/755550/opinion/epikairothta/politikh/mko-apo-titlos-timhs-timologio-ntrophs

Κιρκιλής, Π. (2017) Αδιαφανείς διαδικασίες στις προσλήψεις MKO μέσω των δήμων (upd). Skai.gr ανακτήθηκε από  http://www.skai.gr/news/greece/article/336249/adiafaneis-diadikasies-stis-proslipseis-mko-meso-ton-dimon-/#ixzz5BdnGtyjW

Μεγαλοοικονόμου Θ. (2016)  Σχετικά με τον αδιαφανή ρόλο των ΜΚΟ.  Εφημερίδα των Συντακτών (6/4/2016). Ανακτήθηκε από http://www.efsyn.gr/arthro/shetika-me-ton-adiafani-rolo-ton-mko

Νικολαϊδης, Θ. (2017). Απολυμένοι από ΜΚΟ: Οργανώνεις απανθρωπιάς προς τους εργαζόμενους . Δρόμος της Αριστεράς (11/3/2017) αρ.φ. 350. Ανακτήθηκε από https://www.e-dromos.gr/apolymenoi-apo-mko-organwseis-apanthrwpias-pros-tous-ergazomenous/

Σιούτη, Β.  (2013). «Ακαδημία Διαφάνειας» από τον καθηγητή της «χρυσής» ΜΚΟ. The Press Project.  Ανακτήθηκε από https://www.thepressproject.gr/article/44684/kadimia-Diafaneias-apo-ton-kathigiti-tis-xrusis-MKO

και η κριτική της «ναυαρχίδας» της φιλανθρωπίας: της δωρεάς του ιδρύματος Σ.Νιάρχος για το ομώνυμο ίδρυμα πολιτισμού:

Καμήλαλης, Θ. (2015).   Μια δωρεά στο Νιάρχο. The Press Project, 12/9/2016. Aνακτήθηκε από: https://www.thepressproject.gr/article/99868/Mia-dorea-sto-Niarxo

[3] Ριζοσπάστης (1935).  Η αστική φιλανθρωπία μέθοδος ταπείνωσης και διαφθοράς. Αναδημοσίευση στο https://atexnos.gr, 24/12/2016.

[4] Δημούλη, Δ., (2001, Οκτώβριος-Δεκέμβριος). «Κοινωνία των πολιτών» και κοινωνικός μετασχηματισμός:  Από την φιλανθρωπία στον αντικαπιταλισμό. Θέσεις, τεύχ. 77. Ανακτήθηκε στις 2/4/2018 από   http://www.theseis.com/index.php?option=com_content&task=view&id=760

[5] Ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τον Τζορτζ Μπους στην ομιλία του που δέχτηκε την προεδρική υποψηφιότητα στην Εθνική Συνέλευση των Δημοκρατικών του 1988 στη Νέα Ορλεάνη.  Επανέλαβε τη φράση στην εναρκτήρια ομιλία του στις 20 Ιανουαρίου 1989: «Έχω μιλήσει για χιλιάδες σημεία φωτός, όλων των κοινοτικών οργανώσεων που διαδίδονται σαν αστέρια σε όλο το έθνος, κάνοντας καλό». Στη συνέχεια ίδρυσε μια ΜΚΟ με την ίδια ονομασία, που χρηματοδοτούνταν από τον κρατικό προϋπολογισμό, για να βοηθά υποτίθεται τις εθελοντικές οργανώσεις. Παρότι ελεγχόταν για διασπάθιση του δημόσιου χρήματος σε παχυλούς μισθούς και διογκωμένα διοικητικά έξοδα, συνέχισε να τη χρηματοδοτεί και ο Μπιλ Κλίντον. (βλέπε http://articles.baltimoresun.com/1993-04-23/news/1993113099_1_points-of-light-light-foundation-thousand-points, http://articles.baltimoresun.com/1995-01-09/news/1995009138_1_points-of-light-light-foundation-george-bush)

[6] Honkala, C. (2018, February 22). Don’t tell me how to punch if you’re not in the boxing ring!  Ανακτήθηκε από   https://economichumanrights.org/donttellmehowtopunch/

[7] Πέραν του ότι το ζήσαμε όλοι το 2012, το πρόγραμμα συνεχίζεται ανεμπόδιστα μέχρι τουλάχιστον το 2016, σύμφωνα με έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας από 8/9/2016 με αριθ. πρωτοκόλλου φ14/1638/144520/Δ1.  Να αναφέρουμε ότι έγινε επερώτηση στη βουλή από βουλευτές του ΚΚΕ για το θέμα (Δεκέμβρης 2012). Να σημειώσουμε ακόμα ότι το 2010 είχε γίνει γνωστό από τον τύπο και τα ΜΜΕ ότι η Dole κατηγορείται στις ΗΠΑ ότι δηλητηρίασε τους εργαζόμενούς της.

[8] Λυκεσάς, Α. (2017).  Γονείς… «ζητιάνοι» της Coca-Cola! , Εφημερίδα Των Συντακτών, 12-7-2017  ανακτήθηκε στις 6-10-2017 από http://www.efsyn.gr/arthro/goneis-zitianoi-tis-coca-cola.

[9] Παπαποστόλου Ε. (2017). Η «μηχανική» της μεταρρύθμισης των εκπαιδευτικών αγορών, οι επιπτώσεις της αγοραιοποίησης και η επιβολή της στην ελληνική εκπαίδευση.  Διαδικτυακό περιοδικό Εκπαιδευτική Λέσχη. Διαθέσιμο στο http://www.e-lesxi.gr/t10-ekp-arth14.

[10] To ζήτημα της παγκόσμιας εκπαιδευτικής βιομηχανίας και των παγκόσμιων δικτύων που προωθούν και επεκτείνουν τις εκπαιδευτικές αγορές  αναδιαρθρώνοντας την εκπαίδευση ανά την υφήλιο, απασχολεί ιδιαίτερα την διεθνή αρθογραφία.  Σχετικά μπορεί κανείς να διαβάσει:

Ball, S. J. (2016). Following policy: networks, network ethnography and education policy mobilities. Journal of Education Policy, 31(5), 549–566. https://doi.org/10.1080/02680939.2015.1122232

Reforming, R., Globally, S., Analysis, M., Policies, A., & View, E. S. (2016). The 2016 World Yearbook on Education : The Global Education Industry, (November 2015).

Verger, A., Steiner-Khamsi, G., & Lubienski, C. (2017). The emerging global education industry: analysing market-making in education through market sociology. Globalisation, Societies and Education, 15(3), 325–340. https://doi.org/10.1080/14767724.2017.1330141

Komljenovic, J., & Robertson, S. L. (2017). Making global education markets and trade, 7724(August). https://doi.org/10.1080/14767724.2017.1330140

Ball, S. J. (2017). Laboring to Relate: Neoliberalism, Embodied Policy, and Network Dynamics. Peabody Journal of Education, 92(1), 29–41. https://doi.org/10.1080/0161956X.2016.1264802

[11] Το πρωτότυπο είναι διαθέσιμο στο https://www.dissentmagazine.org/article/plutocrats-at-work-how-big-philanthropy-undermines-democracy

[12] Σ.τ.μ. Self-perpetuating board: Στις ΗΠΑ τα περισσότερα διοικητικά συμβούλια επιλέγουν τα ίδια τα νέα μέλη τους όταν μια θέση μένει κενή. Μπορεί το ίδιο το μέλος ενός διοικητικού συμβουλίου να επιλέξει τον διάδοχό του.  Δεν υπάρχουν μέλη  ιδρύματος με δικαίωμα να εκλέγουν το διοικητικό συμβούλιο αν και μπορεί να υπάρχουν μέλη που πληρώνουν κάποια συνδρομή και απολαμβάνουν προνόμια (όπως για παράδειγμα, τα μέλη ενός μουσείου μπορεί να απολαμβάνουν ελεύθερη είσοδο στις εκθέσεις του μουσείου ή εκπτώσεις στο κατάστημα του μουσείου κ.λπ.). Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει δημοκρατική διαχείριση σε τέτοιου είδους διοικήσεις αν και εξασφαλίζουν σταθερότητα και συνέχεια στη διοίκηση του ιδρύματος. Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στο http://charitylawyerblog.com/2011/04/26/nonprofit-law-jargon-buster-voting-members-vs-self-perpetuating-boards/

[13] Σ.τ.μ. H χρονική περίοδος 1870-1900  στις  ΗΠΑ,  κατά τη διάρκεια της οποίας έγινε γρήγορη εκβιομηχάνιση,  μεγάλη οικονομική ανάπτυξη καθώς και ανάπτυξη των υποδομών (σιδηρόδρομοι) αλλά και  αύξηση της δεξαμενής της εργατικής δύναμης εξαιτίας του μεγάλου μεταναστευτικού ρεύματος  προς τις ΗΠΑ.  Χαρακτηρίστηκε από την διαφθορά και τα μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα και την πλήρη απουσία ελέγχου των οικονομικών συναλλαγών από την κυβέρνηση, με αποτέλεσμα οι πλούσιοι να εξασφαλίζουν μια εξεζητημένα πολυτελή διαβίωση που  ερχόταν σε αντίθεση με την φτώχεια των χιλιάδων μεταναστών εργατών που συνέρρεαν στις μεγάλες πόλεις. Ήταν ακόμα η εποχή της οργάνωσης των εργατών με τους οποίους συγκρούστηκαν σκληρά οι ανερχόμενοι μεγιστάνες εκβιομηχανιστές,  Κάρνεγκι και Ροκφέλερ.

[14] Peter Dobkin Hall, “A Historical Overview of Philathropy, Volountary Associations, and Nonprofit Oganizations in the United States, 1600-2000”  στο  The Nonprofict Sector: A Research Handbook ,Yale University Press, 2006

[15] Σ.τ.μ. Ο Ροκφέλερ χρηματοδοτούσε τις έρευνες των ναζί για την ευγονική.

[16] Σ.τ.μ. Στην Ελλάδα, μέχρι το 2013 τα κοινωφελή ιδρύματα αλλά και οι ΜΚΟ φοροαπαλλάσσονταν πλήρως. Από το 2013 και μετά, για τα κοινωφελή ιδρύματα (όπως αυτά του Σ.Νιάρχου, του Α.Ωνάση και του Λάτση) αλλά και για τις ΜΚΟ απαλλάσσονται πλήρως από φόρους τα έσοδα «που πραγματοποιούνται κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού τους, τα οποία δεν αποτελούν αντικείμενο φόρου, με ενδεικτική απαρίθμηση:  οι εισφορές (συνδρομές) και τα δικαιώματα εγγραφής των μελών τους, τα έσοδα από εράνους, τα έσοδα από κρατικές επιχορηγήσεις, τα έσοδα από χορηγίες ιδιωτών ή επιχειρήσεων, οι δωρεές τρίτων ….(κ.λπ.)». Ακόμα «σε κάθε περίπτωση η διαπίστωση της πραγματοποίησης εσόδων κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού των πιο πάνω προσώπων ανάγεται, ως θέμα πραγματικό, στην ελεγκτική αρμοδιότητα της φορολογικής αρχής, η οποία κρίνει επί του τεταγμένου σκοπού τους και για τον τρόπο κτήσης και διάθεσης των εσόδων τους». Όπως γίνεται αντιληπτό, οι αντίστοιχοι μεγα-φιλάνθρωποι στην Ελλάδα, ασκώντας τη δύναμη της εξουσίας τους, μπορούν κάλλιστα να επηρεάζουν τις φορολογικές αρχές ώστε να έχουν τη μέγιστη φοροαπαλλαγή των εσόδων τους. Για παράδειγμα φορολογούνται «τα έσοδα από δίδακτρα από τη λειτουργία ιδιωτικών σχολείων και εργαστηρίων, εφόσον η δραστηριότητα αυτή δεν αποτελεί τον κύριο μη κερδοσκοπικό σκοπό των παραπάνω προσώπων.» Όμως «στην περίπτωση που η δραστηριότητα αυτή αποτελεί τον κύριο μη κερδοσκοπικό σκοπό τους, τα παραπάνω έσοδα δεν αποτελούν αντικείμενο φόρου, καθόσον πραγματοποιούνται κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του μη κερδοσκοπικού εκπαιδευτικού σκοπού τους (ΠΟΛ.1123/18.06.2015)» Αφού όμως το πότε εκπληρώνεται ο μη κερδοσκοπικός εκπαιδευτικός σκοπός και πότε όχι είναι στη διακριτική ευχέρεια της φορολογικής αρχής, η επιρροή ενός ισχυρού πλουτοκράτη είναι καταλυτική για την επιβολή ή όχι των φόρων.  Αντίθετα, ιδρύματα που δε διαθέτουν τέτοια «χαρτιά» μπορεί να πνίγονται στα χρέη από φόρους και να κλείνουν.  (πηγή: https://www.taxsolution.gr/blog/2017-01/25282.html).

[17] Σ.τ.μ. Internal Revenue Service, κατά λέξη υπηρεσία εσωτερικού εισοδήματος, δηλαδή οι αντίστοιχες φορολογικές αρχές των ΗΠΑ.

[18] Σ.τ.μ. To Foundation Center είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που εδρεύει στη Νέα Υόρκη. Δηλωμένη αποστολή του Κέντρου είναι «να ενισχύσει τον κοινωνικό τομέα με την προώθηση της γνώσης σχετικά με τη φιλανθρωπία στις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο.» Το ίδρυμα διατηρεί ολοκληρωμένες βάσεις δεδομένων για δωρητές και τις  επιχορηγήσεις τους εκδίδει μια μεγάλη ποικιλία από έντυπα, ηλεκτρονικές και online πηγές πληροφόρησης· διεξάγει και δημοσιεύει έρευνες σχετικά με τις τάσεις  στην ανάπτυξη των ιδρυμάτων, τις δωρεές και τις πρακτικές τους· προσφέρει προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης   και πληροφορίες για δίκτυα χρηματοδότησης.

[19] Σ.τ.μ. Σχολεία που λειτουργούν με κρατική χρηματοδότηση αλλά διοικούνται από ιδιώτες και έχουν σχετική αυτονομία από το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.  Είναι ένα  παράδειγμα  εναλλακτικής εκπαίδευσης και ιδιωτικοποίησης δημόσιας περιουσίας. Tέτοιου είδους σχολεία υπάρχουν σε διάφορες άλλες χώρες εκτός από τις ΗΠΑ (academies και  free schools στην Αγγλία). Στις ΗΠΑ τα πρώτα charter schools ιδρύθηκαν στην Minesota το 1991. Το μεγαλύτερο και ριζικότερο πείραμα εκπαιδευτικής αλλαγής με τέτοιου είδους σχολεία έγινε το 2005 μετά τον τυφώνα Κατρίνα στην New Orleans. Πηγή Wikipedia. (https://en.wikipedia.org/wiki/Charter_school).

[20] Σ.τ.μ. Οργάνωση που υπερασπίζεται τα δικαιώματα στη μόρφωση και τα δημόσια σχολεία των πιο φτωχών και των μειονοτικών μαθητών, στο New Jersey των ΗΠΑ. Για περισσότερες πληροφορίες στον διαδικτυακό τόπο http://www.edlawcenter.org/. 

The post ΟΤΑΝ ΟΙ ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΕΣ ΠΗΓΑΙΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ[1] first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο ΟΤΑΝ ΟΙ ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΕΣ ΠΗΓΑΙΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ[1] εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Εισαγωγή 

Το τελευταίο διάστημα πυκνώνουν οι συζητήσεις σε όλα τα επίπεδα για αλλαγές στην υποχρεωτική εκπαίδευση με κεντρικό ζήτημα την «αποκέντρωση»  και την αυτονομία της σχολικής μονάδας. Πρόκειται για μια σειρά από πολιτικές ο συνδυασμός των οποίων οδηγεί στην εισαγωγή των μηχανισμών της αγοράς στην εκπαίδευση (αγοραιοποίηση).

Είναι ένα μοντέλο εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που παγκοσμιοποιείται σε όλα του τα στάδια: Στην αρχή προετοιμάζεται η κοινή γνώμη με εκθέσεις, άρθρα και μελέτες που περιγράφουν με μελανά χρώματα την κατάσταση της  εκπαίδευσης για την οποία ενοχοποιούνται εκπαιδευτικοί και μαθητές. Χρηματοδοτείται η οργάνωση  ομάδων υποστήριξης των πολιτικών της αναδιάρθρωσης (συχνά με έμμισθους «πολίτες» που διαμαρτύρονται για τα χάλια της εκπαίδευσης) ενώ είναι απαραίτητο να στοχοποιηθεί και να «ξεδοντιαστεί» (εάν είναι δυνατόν) ο συνδικαλισμός.

Η ίδια η μεταρρύθμιση συνίσταται στις επιμέρους πολιτικές που αρθρώνονται σαν γρανάζια μιας μηχανής που παράγει διαρκώς έναν ιδιότυπο αγοραίο ανταγωνισμό μέσα στην εκπαίδευση: την αποσυγκέντρωση (σχολική αυτονομία), ταυτόχρονα με την αύξηση του κρατικού ελέγχου μέσω της προτυποποίησης μετρήσιμων στόχων και των μηχανισμών ελέγχου επίτευξής τους από τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς και  τους μαθητές,  την απελευθέρωση των εγγραφών από τα γεωγραφικά όρια και  τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης των σχολείων και τη σύνδεσή της με την αποτελεσματικότητα του σχολείου και των εκπαιδευτικών αλλά και με τον αριθμό εγγραφών. Έτσι, δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για την είσοδο της επιχειρηματικής φιλανθρωπίας και των αλυσίδων  διοίκησης σχολείων καθώς και της εκπαιδευτικής βιομηχανίας, ανοίγοντας, τοιουτοτρόπως,μια νέα αγορά εξαιρετικά επικερδών επενδύσεων και  δημιουργώντας μια νέα ιεραρχική γραφειοκρατία ασφυκτικού ελέγχου.

Η διαδικασία αυτή οδηγεί σε  μεγάλη ένταση της ταξικής διαφοροποίησης στην εκπαίδευση με θύμα τα δημόσια σχολεία  των πολλών, εξυπηρετώντας τα σχέδια για τη φθηνή και ευέλικτη εκπαίδευσή τους, που εργαλειοποιείται και αποστεώνεται σε ότι είναι μετρήσιμο, επικουρούμενη από την ιδεολογική και σωματική πειθάρχηση των μαθητών.    

Στην Ελλάδα  το έδαφος έχει ήδη προετοιμαστεί και έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες στην κατεύθυνση της νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης, που αναδιπλώθηκαν λόγω της αντίστασης της εκπαιδευτικής κοινότητας σε αυτές.  Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, παρά τις διακηρύξεις της για ισότητα και δημοκρατία στην εκπαίδευση,  έχει ήδη ξεκινήσει ένα νέο γύρο περικοπών στην εκπαίδευση και προετοιμάζεται για την νέα έφοδο της αγοραίας μεταρρύθμισης

Καθώς οι πολιτικές της απορρύθμισης και της ιδιωτικοποίησης εφαρμόζονται σταδιακά είναι πιθανό να χάνουμε από το οπτικό μας πεδίο την συνάρθρωσή τους σε ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να εξεταστεί η «μηχανική»της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισης της δημόσιας εκπαίδευσης  (καθώς και να εξεταστούν σε βάθος τα συστατικά της μέρη), που οδηγεί στο μοντέλο της αγοραίας εκπαίδευσης, ένα μοντέλο  που με τη βοήθεια των υπερεθνικών οργανισμών παγκοσμιοποιείται ταχύτατα.

Η μηχανική του νεοφιλελεύθερου σχεδίου αγοραιοποίησης της εκπαίδευσης: Σχολική αυτονομία  ταξική «ισότητα» και ρατσιστική πολυπολιτισμικότητα [1]

Η προετοιμασία

Οι θιασώτες και οι ταγοί της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισης προετοιμάζουν κατ’ αρχήν το έδαφος για την επέλαση της αγοράς. Η δημιουργία όρων αγοραίου ανταγωνισμού έχει ορισμένα «προαπαιτούμενα»:

• Η πολιτική της υποχρηματοδότησης των δημόσιων σχολείων είναι όρος για την επιβολή της ιδιωτικοποίησης μέσω των χορηγών. Στην Ελλάδα ξεκινά πριν από την κρίση χρέους του 2010 και τις μνημονιακές περικοπές. (Κοτσυφάκης Θ. 2016) και κλιμακώνεται με τη μεταρρύθμιση του Νέου Σχολείου, με την επιβολή πολιτικών από την ΕΕ μέσω των ΕΣΠΑ (Παπαποστόλου, Ε. 2016). Η κρίση χρέους αποτέλεσε ευκαιρία για την επιβολή της αγοραιοποίησης της εκπαίδευσης, αφού μέσα στα μνημόνια (δανειακές συμβάσεις) υπάρχουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις σε ότι αφορά την εκπαιδευτική πολιτική (ESOS, 2015,   Σελιδοδείκτης, 2017). Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο ούτε αφορά μόνο την εκπαίδευση.

[Ανάμεσα σε άλλα] η σύγκλιση [σε πολιτικές που διεθνοποιούνται] μπορεί να είναι προϊόν επιβολής (για παράδειγμα ισχυρές χώρες ή διεθνείς οργανισμοί οι οποίοι πιέζουν τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν συγκεκριμένες πολιτικές μέσω των προαπαιτούμενων ενός δανείου, διαγραφής του χρέους, εμπορικών συμφωνιών, κ.τ.λ.) (Vergeretal., 2016)

o  Συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολείων, για να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας αλλά και  να δημιουργηθούν μεγάλες σχολικές μονάδες που προσομοιάζουν περισσότερο σε μια επιχείρηση. Αυτό έχει ήδη σε ένα βαθμό συντελεστεί στην Ελλάδα ήδη από την ηγεσία της κ. Διαμαντοπούλου το 2011 και έπειτα από την ηγεσία του κ. Αρβανιτόπουλου το 2013, όπως και σε άλλες χώρες της ΕΕ.  Στη Γαλλία για παράδειγμα, το 2011 έγιναν μεγάλες κινητοποιήσεις από γονείς και εκπαιδευτικούς ενάντια στις περικοπές τάξεων και θέσεων εκπαιδευτικών. Οι κινητοποιήσεις αυτές που έλαβαν χώρα σε όλες σχεδόν τις περιοχές που μειώνονταν οι θέσεις και οι τάξεις, πήραν το όνομα actionecolemorte. Οι εκπαιδευτικοί μάλιστα έφτιαξαν ένα χάρτη όπου μπορούσε κανείς να δει ποια σχολεία αντιμετώπιζαν περικοπές και τι κινητοποιήσεις γίνονταν για αυτά. (Leussier, 2011 &Blevennec, 2011 ).

o  Προετοιμασία της κοινής γνώμης: διανοούμενοι-«ειδικοί», ινστιτούτα think-tank, ΜΜΕ, συνέδρια, επαγγελματικές οργανώσεις, (ΣΕΒ, ΙΟΒΕ, κ.λπ.) υπερεθνικοί οργανισμοί και ινστιτούτα   (ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα,  ΕΕ  κ.λπ.) αλλά και φιλανθρωπικά μέγα-ιδρύματαεπιδίδονται σε μελέτες, εκθέσεις, δημοσιεύσεις, εκδηλώσεις και συνέδρια, διαμορφώνοντας τις προγραμματικές θέσεις της εκπαιδευτικής πολιτικής.  Όλοι αυτοί αποτελούν  κινητήριες δυνάμεις της ιδιωτικοποίησης (αγοραιοποίησης) της εκπαίδευσης και επενδύουν σημαντικούς πόρους για να επηρεάσουν τις αποφάσεις όσων ασκούν εξουσία, ενώ ταυτόχρονα στοχεύουν στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.  Για το σκοπό αυτό, παράγουν και αναθέτουν έρευνες σε ινστιτούτα και ερευνητικά ιδρύματα που ασπάζονται τις ιδέες τους  προκαταλαμβάνουν τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών διαδίδοντάς τα μέσα από διάφορα κανάλια ενημέρωσης συμπεριλαμβανομένων των μέσων μαζικής ενημέρωσης. (Verger et al., 2016) 

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραματίζει ο διαγωνισμός PISA, τα αποτελέσματα του οποίου χρησιμοποιούνται κατά κόρον για την νεοφιλελεύθερη επέλαση:

Είναι, πλέον, υπόθεση ρουτίνας: Κυβερνήσεις χωρών κάθε φορά που σχεδιάζουν  εκτεταμένες εκπαιδευτικές αλλαγές νεοφιλελεύθερου προσανατολισμού, καταφεύγουν στον ΟΟΣΑ και αναθέτουν την «εργολαβία» αξιολόγησης του εκπαιδευτικού τους συστήματος. Πληρώνουν, δηλαδή, τον ΟΟΣΑ, κυρίως, για να «αγοράζουν» πιο εύκολα την  αποδοχή και νομιμοποίηση ειλημμένων, πολλές φορές, αποφάσεων. Συμπληρωματική προς αυτή τη δραστηριότητα είναι το PISA, οι τακτές (κάθε τρία χρόνια), δηλαδή, διεθνείς συγκριτικές «έρευνες αξιολόγησης» της επίδοσης σχολείων και μαθητών σε προεπιλεγμένους τομείς.» (Μαυρογιώργος Γ. κ.ά. 2011)

o  Κυβερνήσεις, πολιτικοί οργανισμοί, επιχειρηματικοί όμιλοι και φιλανθρωπικά ιδρύματα επιδίδονται σε astroturfing, δηλαδή χρηματοδοτούν την οργάνωση δήθεν αυθόρμητων κινημάτων που δημιουργούν την εντύπωση μαζικής υποστήριξης των θέσεων και των πολιτικών τους, ώστε  να προωθήσουν τα οργανωμένα συμφέροντά. Στις ΗΠΑ δραστηριοποιούνται πολλές τέτοιεςοργανώσεις για να προωθήσουν την αγοραία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση-με πολυδαίδαλες μεταξύ τους σχέσεις – που πολεμούν λυσσαλέα όποιον αντιτίθεται στις επιδιώξεις τους, όπως το SFER (Students For EducationReform) που έδρασε με λύσσα ενάντια στα συνδικάτα των εκπαιδευτικών και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της απεργίας των εκπαιδευτικών στο Σικάγο το 2012(SimontonA., 2013). Στην χώρα μας ένα κακέκτυπο της SFER είναι η REN (ReformEducationNow), μια ομάδα φοιτητών που συμμετείχε στον εθνικό διάλογο για την παιδεία καταθέτοντας  μια συνολική πρόταση για την εκπαίδευση,   η οποία, λίγο ως πολύ αποτελεί τις θέσεις της σημερινής κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Η πρόταση αυτή έτυχε μεγάλης προβολής (θετικής και αρνητικής) από τα ΜΜΕ.  (Παπαματθαίου Μ. 2016)

Άλλο παράδειγμα τέτοιων κινήσεων είναι οι εκδηλώσεις που διοργανώνουν σε συνεργασία  το Ελληνοαμερικανικό Κολλέγιο, η Ελληνοαμερικανική Ένωση και το ελληνικό τμήμα της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων με τίτλο «Διάλογος για την Ανάπτυξη». Τρεις στις εννέα εκδηλώσεις έχουν θέμα τους την εκπαίδευση: «Παιδεία και ΜΜΕ ως εφαλτήρια ανάπτυξης», «Συμμαχία για το Ελεύθερο Σχολείο», «Παιδεία Ελευθερίας, Κοινωνία Επιλογών». Στις εκδηλώσεις αυτές προωθούν την ιδέα της αυτονομίας της σχολικής μονάδας ως μια σωτήρια πολιτική για την παιδεία αλλά και την οικονομία ενώ παράλληλα «ευλογούν» τα πρότυπα-πειραματικά και τα ιδιωτικά σχολεία:

Παρουσιάζεται στην περίπτωση αυτή σοβαρό έλλειμμα δημοκρατίας, όπου οι πρωταρχικές σχέσεις του πολίτη και του κράτους αποτελούν κυρίως σχέσεις πελατείας και ο πολίτης αποτελεί απλώς τον «χρήσιμο ηλίθιο ψηφοφόρο», με δέσμια ελευθερία επιλογής, πρωτοβουλίας και δράσης.

Αυτό παρεμποδίζει τη διαμόρφωση επιχειρούντων πολιτών, πράγμα που επιτυγχάνεται και μέσω της κεντρικώς σχεδιαζόμενης παιδείας, αλλά σε πολλές περιπτώσεις και από την ιδεολογική προκατάληψη που εκφράζεται από πολλά ΜΜΕ. Ως προς την παιδεία, ο συνεχής πόλεμος κατά του ιδιωτικού σχολείου και η συνεχής υπονόμευση των πρότυπων πειραματικών σχολείων παρεμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των ιδεών, της καινοτομίας και της κουλτούρας μίας κοινωνίας των πολιτών.

Μιλώντας, λοιπόν, για αλλαγή παραγωγικού μοντέλου εννοούμε μεταβολή αναπτυξιακών στόχων, μεταβολή κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης. Μιλάμε για αποσυγκέντρωση του κράτους (Προσοχή: δεν αναφέρομαι στη διοικητική αποκέντρωση, αλλά στην πραγματική αποσυγκέντρωση) από εξουσίες και πρωτοβουλίες, και μεταφορά πρωτοβουλιών προς την κοινωνία ελεύθερων, ενεργών πολιτών. Μία ανοιχτή, εξωστρεφή και ακηδεμόνευτη κοινωνία πολιτών σε μία χώρα δυτική, ευρωπαϊκή. Σε μία χώρα ανοιχτή, με αγορά ανοιχτή και προσανατολισμό παγκόσμιο. Μιλάμε για μία κοινωνία «επιχειρούντων πολιτών»…

Χρησιμοποιούν, όπως φαίνεται από το παραπάνω απόσπασμα, μια ρητορική που επικαλείται την δημοκρατία και την ελευθερία του πολίτη από το κράτος, εννοώντας φυσικά την απόσυρση του ελέγχου του κράτους από τη δημόσια εκπαίδευση για να περάσει ο έλεγχός της στους «επιχειρούντες πολίτες», δηλαδή στις αγορές. Φυσικά, έχουν ιδιαίτερη προβολή στον τύπο.

• Στοχοποιείται  το ζωντανό στοιχείο της εκπαίδευσης, δηλαδή οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές, αφήνοντας στο απυρόβλητο όλους όσους ασκούν εκπαιδευτική πολιτική.  Ο εκπαιδευτικός και ο μαθητής θεωρούνται υπεύθυνοι για τα «χάλια της εκπαίδευσης» δηλαδή την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το εκπαιδευτικό σύστημα εξαιτίας της υποχρηματοδότησης και των πολιτικών των εκάστοτε κυβερνήσεων.

Η υποχρηματοδότηση και η ιδιωτικοποίηση της δημόσιας εκπαίδευσης που συνεχίζεται  από την εποχή της κυβέρνησης Ρήγκαν πάει χέρι χέρι με την ενοχοποίηση των εκπαιδευτικών και των μαθητών, κατηγορώντας τους για τα αποτελέσματα που προκλήθηκαν από ριζικά διαφορετικές εκπαιδευτικές και κοινωνικές επενδύσεις. (Saltman 2014), (Apple, 2016),Στα ΜΜΕ,εκπαιδευτικοί και μαθητές χαρακτηρίζονται συλλήβδην με διάφορα κοσμητικά επίθετα όπως τεμπέληδες, αμόρφωτοι, κ.λπ. με στήριγμα εκθέσεις διαφόρων θεσμών και οργανισμών (Στούπας, 2013)

• Ξεχωριστά στοχοποιείται ο συνδικαλισμός καθώς αποτελεί εμπόδιο στην ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων των εκπαιδευτικών και στις σκοπούμενες απολύσεις, στην επιλογή προσωπικού χωρίς ακαδημαϊκά προσόντα, στην υποβάθμιση της παιδαγωγικής του ελευθερίαςαλλά  και  στην αύξηση των ταξικών φραγμών και την διεύρυνση της ταξικής διαφοροποίησης στη δημόσια εκπαίδευση.
• Επιστρατεύονται τα ιδεολογήματα της αριστείας και της αξιοκρατίας σε αντιπαράθεση με την ισότητα, την αλληλεγγύη  και τις αντισταθμιστικές πολιτικές. Εκκινούνται σταυροφορίες λανσάροντας σλόγκαν που έχουν τη θέση μιας «μεγάλης ιδέας» π.χ. NoChildLeftBehind, (HΠΑ), Σχολεία για τον 21ο αιώνα (ΕΕ), Πρώτα ο μαθητής (Ελλάδα). Συνηθέστατα, επικαλούνται τα μορφωτικά δικαιώματα των πιο ευάλωτων κοινωνικά και οικονομικά μαθητών (δηλαδή των μαθητών που ανήκουν στις λαϊκές τάξεις) ενώ ταυτόχρονα η ίδια η πολιτική τους καταστρέφει τα σχολεία τους και τους στερεί ακόμα περισσότερο τα μορφωτικά τους δικαιώματα.

Οι «ενδιαφερόμενοι» παίρνουν θέση: Διάφοροι τοπικοί «άρχοντες», οι επιχειρηματίες φιλάνθρωποι ή αλλιώς Χορηγοί- Επενδυτές και οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο της εκπαίδευσης προετοιμάζονται για την εφόρμηση στο σώμα της δημόσιας εκπαίδευσης.

Και το παιχνίδι έχει ήδη αρχίσει!

Η μηχανική της απορρύθμισης:

Η αυτόνομη σχολική μονάδα ως αρωγός της επικερδούς επένδυσης

Βασικό εργαλείο/γρανάζι της πολιτικής της απορρύθμισης της δημόσιας εκπαίδευσης προς όφελος των αγοραίων συμφερόντων αποτελεί η αυτονομία της σχολικής μονάδας.

Στόχος της όλης επιχείρησης είναι η πρόκληση  ανταγωνισμού ανάμεσα στις σχολικές μονάδες, ανάμεσα στους μαθητές, ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς, ανάμεσα στους γονείς, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες παρόμοιες με αυτές που επικρατούν στην αγορά. Οι υποστηρικτές του σχεδίου αυτού ισχυρίζονται ότι ο ανταγωνισμός αυτός βελτιώνει την «ποιότητα» της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Στην πράξη, όμως, τα αποτελέσματα είναι μηδαμινά, ενώ το χάσμα ανάμεσα στις επιδόσεις των σχολείων αυξάνεται. Ανομολόγητος στόχος όμως είναι η άλωση της δημόσιας εκπαίδευσης και την αφαίμαξη της κρατικής χρηματοδότησης από τους επιχειρηματικούς ομίλους που αποκομίζουν τεράστια κέρδη, ενώ η  μόρφωση των παιδιών των λαϊκών τάξεων καταστρέφεται μαζί με τα δημόσια σχολεία τους που αντικαθίστανται από αυτόνομα σχολεία που μοιάζουν περισσότερο με ιδρύματα πειθάρχησης.

Αυτονομία της σχολικής μονάδας.

Το πρώτο βήμα της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισης είναι η αποσυγκέντρωση του εκπαιδευτικού συστήματος και η μεταβίβαση πολλών αρμοδιοτήτων στην τοπική αυτοδιοίκησηή και στην ίδια τη σχολική μονάδα. Αυτή είναι η λεγόμενη «αυτονόμηση» της σχολικής μονάδας από το κεντρικό κράτος.Είναι κεντρική πολιτική επιλογή για την επιβολή της αγοραιοποίησης.

Η αυτονομία συνίσταται στη διοικητική, την παιδαγωγική και την οικονομική αυτονομία.

Διοικητική αυτονομία

Δίνεται στη σχολική μονάδα η αρμοδιότητα της διοίκησης της σχολικής μονάδας. Τις περισσότερες αρμοδιότητες συγκεντρώνει ο διευθυντής της σχολικής μονάδας ο οποίος καλείται να παίξει ρόλο μάνατζερ. Συνδιοικεί το σχολείο με το σχολικό συμβούλιο στο οποίο έχουν αυξημένη εκπροσώπηση οι γονείς των μαθητών του σχολείου, στο οποίο επίσης συμμετέχουν μέλη της τοπικής αυτοδιοίκησης καθώς και τοπικοί παράγοντες (π.χ. επιχειρηματίες της περιοχής). Ο ρόλος του σχολικού μάνατζερ (σχολικού ηγέτη) αλλάζει: δεν είναι πια ένας εκπαιδευτικός σε θέση ηγεσίας αλλά ένας διαχειριστής της απόδοσης του οργανισμού που εστιάζει στα αποτελέσματα και στον οποίο «παρέχεται ευλυγισία και αυτονομία στη χρήση των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων» και αναμένεται να είναι δυναμικός, να διαμορφώνει οράματα και να αναλαμβάνει ρίσκα. (BallS. &YoudellD., 2008)

Η διοίκηση του σχολείου, είτε ασκείται αποκλειστικά από το διευθυντή είτε από σχολικό συμβούλιο, μπορεί στα πλαίσια της αυτονομίας να έχει την αρμοδιότητα να αποφασίζει για την πρόσληψη και την απόλυση του προσωπικού αλλά και της διαδικασίας εισαγωγής και εγγραφής των μαθητών στο σχολείο (στα πλαίσια πάντα της κρατικής νομοθεσίας).

Οικονομική αυτονομία

Η διοίκηση του σχολείου (διευθυντής ή και σχολικό συμβούλιο) έχει την αρμοδιότητα της διαχείρισης των οικονομικών του σχολείου. Καταρτίζει προϋπολογισμό και μεριμνά για την αντιμετώπιση των λειτουργικών εξόδων του σχολείου, μεριμνά για τη συντήρηση των υποδομών, την προμήθεια εκπαιδευτικού υλικού κ.λπ. Είναι ακόμα υπεύθυνη για τη χρηματοδότηση του σχολείου, δηλαδή, εφόσον δεν επαρκεί η κρατική χρηματοδότηση (μέσα από την πολιτική υποχρηματοδότησης) υποχρεούται να αναζητήσει πόρους για το σχολείο   είτε από τους γονείς είτε από χορηγούς-επενδυτές. Μπορεί ακόμα να νοικιάζει τους χώρους του σχολείου για να αυξήσει τον προϋπολογισμό του, να κάνει έρευνα αγοράς για να ανιχνεύσει τις προτιμήσεις των γονιών-πελατών, να εκδώσει διαφημιστικά φυλλάδια για να προβάλλει το σχολείο (Μούτσιος, 2001)

Παιδαγωγική αυτονομία

Ο διευθυντής σε συνεργασία με το εκπαιδευτικό προσωπικό αποκτούν τη δυνατότητα να διαφοροποιούν σε ένα ορισμένο βαθμό το πρόγραμμα σπουδών, δίνοντας έμφαση σε κάποια μαθήματα, εμπλουτίζοντάς το με δραστηριότητες, προγράμματα κ.λπ., ανάλογα με το τι πιστεύουν ότι είναι αναγκαίο για τους μαθητές τους.

Σύμφωνα με το δίκτυο Ευρυδίκη υπάρχουν τρία μοντέλαπαιδαγωγικής αυτονομίας:

Στο πρώτο  μοντέλο η κεντρική ανώτατη αρχή καθορίζει το γενικό πλαίσιο με τα κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος   το οποίο κατόπιν μελετούν και εξειδικεύουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και οι εκπαιδευτικοί στα σχολεία τους. Στο δεύτερο μοντέλο είναι η κεντρική κυβέρνηση να ορίζει εκπαιδευτικούς στόχους (στοχοκεντρικό πρόγραμμα) που θα πρέπει να έχουν επιτευχθεί με την ολοκλήρωση των κύριων σταδίων της σχολικής εκπαίδευσης.Τέλος, στο τρίτο μοντέλο η κεντρική κυβέρνηση καθορίζει εθνικά προγράμματα σπουδών για κάποια γνωστικά αντικείμενα ενώ οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και οι εκπαιδευτικοί στα σχολεία σχεδιάζουν και καταρτίζουν προγράμματα για άλλα γνωστικά αντικείμενα.  (Ευρυδίκη, 2015)

Και τα τρία αυτά μοντέλα καταλήγουν σε διαφοροποιημένα προγράμματα σπουδών ανάμεσα στα σχολεία κάτι που επιδιώκεται ώστε κάθε σχολείο ένα διακριτό παιδαγωγικό προφίλ ώστε να είναι δυνατός ο ανταγωνισμός με τα άλλα σχολεία στην προσέλκυση μαθητών.  Η δυνατότητα διαφοροποίησης, όμως, περιορίζεται σημαντικά από ένα σύνολο στόχων που πρέπει να επιτύχουν όλα τα σχολεία και με βάση αυτά αξιολογούνται (αυτονομία με κοινωνική λογοδοσία). Το κράτος δεν αποσύρεται από τον έλεγχό του στο μορφωτικό περιεχόμενο. Τουναντίον τον ενισχύει, θέτοντας πολύ στενά προσδιορισμένους στόχους και κριτήρια (προτυποποιημένα στάνταρντ ποιότητας). Η οργανωτική απορρύθμιση του σχολικού συστήματος συνδυάζεται με την αύξηση ή την επιβολή κεντρικού ελέγχου στις προτεραιότητες του αναλυτικού προγράμματος, σε πολλές περιπτώσεις σε πρωτόγνωρο βαθμό. Πρόκειται  για ένα συνδυασμό συγκεντρωτικού-αποκεντρωτικού ελέγχου παρά για ένα «απορρυθμισμένο εκπαιδευτικό σύστημα» (Μούτσιος, 2001). Το κράτος ενισχύει τον ιδεολογικό έλεγχό του πάνω στην εκπαίδευση ενώ δίνει διαχειριστική αυτονομία, θέτοντας στόχους και κριτήρια, αξιολογώντας  την επίτευξή τους και μετατρέποντας την αξιολόγηση αυτή σε εμπορική αξία που μπορεί η σχολική μονάδα να ανταλλάξει με χρηματοδότηση,  εφόσον καταφέρνει μέσω της αξιολόγησης αυτής να προσελκύει μαθητές. Όπως παραδέχεται και η έρευνα του δικτύου Ευρυδίκη, «η στενή παρακολούθηση των μηχανισμών καταμερισμού εξουσιών που καθιερώθηκε στην πλειονότητα των χωρών δεν έχει αποκαλύψει άμεση σχέση μεταξύ των ευρύτερων ευθυνών των εκπαιδευτικών και της ελευθερίας τους να δράσουν….  Η δραστηριότητά τους καθοδηγείται ολοένα και περισσότερο από νέα πλαίσια…» ενώ «…νέες μορφές  εξωτερικής τυποποιημένης αξιολόγησης που όλο και περισσότερο χρησιμοποιούνται σε μεγάλους μαθητικούς πληθυσμούς, επιχειρούν να επιβάλουν ένα δεύτερο γύρο αξιολόγησης σε συνάρτηση με την αξιολόγηση που εκτελούν οι εκπαιδευτικοί» και «το μοντέλο της παραδοσιακής αξιολόγησης[των εκπαιδευτικών] δίνει ολοένα και περισσότερο τη θέση τους στις εξωτερικές αξιολογήσεις…». (Ευρυδίκη, 2015)

Η παιδαγωγική αυτονομία  περιορίζεται ακόμα από την υποχρηματοδότηση των σχολείων. Τα σχολεία οδηγούνται σε οικονομική ασφυξία και σέρνονται στα πόδια της επιχειρηματικής φιλανθρωπίας, η οποία με τη δύναμη του χρήματος που διαθέτει μπορεί να  επιβάλλει τις δικές της πολιτικές, τα δικά της προγράμματα και τους δικούς της στόχους προκειμένου να χρηματοδοτήσει το σχολείο.  Στις ΗΠΑ, όπου το μοντέλο της επιχειρηματικής φιλανθρωπίας γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη, τα μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα χρησιμοποιούν τις επιχορηγήσεις τους σαν μοχλούς διαμόρφωσης πολιτικών: δίνουν τα χρήματα σε εκείνους τους δωρεοδόχους οι οποίοι συμφωνούν να υιοθετήσουν τις πολιτικές του ιδρύματος.  Οι πολιτείες και οι σχολικές περιφέρειες που στερούνται χρηματοδοτικών πόρων αισθάνονται αναγκασμένες να αποδέχονται τις παχυλές χορηγίες, ακόμη και όταν συνοδεύονται από πολλές δεσμεύσεις ή ακόμα κι όταν θεωρούν ασύνετες τις πολιτικές που τις συνοδεύουν. Συχνά βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση. (Barkan, 2013)

Επιπλέον, στο βαθμό που οι γονείς παίζουν ρόλο στη χρηματοδότηση του σχολείου (είτε μέσω δωρεών είτε μέσω κουπονιών είτε μέσω της κεντρικής χρηματοδότησης ανά μαθητή), μπορούν και να διαμορφώνουν το παιδαγωγικό προφίλ του σχολείου, συρρικνώνοντας ενίοτε το περιεχόμενο του σχολικού προγράμματος στα επιθυμητά από αυτούς μαθήματα. 

Η σχολική αυτονομία όχι μόνο δεν ταυτίζεται με την παιδαγωγική αυτονομία του εκπαιδευτικού αλλά – τελικά – συγκρούεται με τη  δεύτερη, συρρικνώνοντάς την όσο το δυνατόν περισσότερο. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, μέσα στο ιεραρχικό γραφειοκρατικό σύστημα της εκπαίδευσης μπορεί ο εκπαιδευτικός να έχει περισσότερη αυτονομία όσο δεν ελέγχονται τα αποτελέσματα της διδασκαλίας του αλλά η διαδικασία (αν δηλαδή, εφαρμόζει το ενιαίο πρόγραμμα σπουδών και όχι αν επιτυγχάνουν οι μαθητές του προτυποποιημένους μετρήσιμους στόχους). Ο έλεγχος από το κράτος, τους υπερεθνικούς οργανισμούς και τους επιχειρηματικούς (ενίοτε πολυεθνικούς) ομίλους  γίνεται ασφυκτικός μέσα από τον διαρκή εκβιασμό της υποχρηματοδότησης του σχολείου και της απώλειας της εργασίας του εκπαιδευτικού. Όπως δείχνουν οι έρευνες, τελικά, οι εκπαιδευτικές πολιτικές της αγοράς και ιδιαίτερα η ολοκλήρωσή τους με την δημιουργία τραστ, ευνοεί εξίσου αν όχι περισσότερο την ομοιομορφία και την τυποποίηση στο περιεχόμενο και τη διαδικασία της διδασκαλίας, ενώ η καινοτομία που ευαγγελίζονταν οι υποστηρικτές των οιονεί εκπαιδευτικών αγορών βρίσκεται μόνο στην οργάνωση, τη διοίκηση και τη διαφήμιση του εκπαιδευτικού τους «προϊόντος» και όχι σε αυτό το ίδιο το προϊόν, δηλαδή την εκπαιδευτική διαδικασία μέσα στη σχολική τάξη.  Ακόμα, η διαφοροποίηση ανάμεσα στα σχολεία τείνει να είναι ιεραρχική, αφού έχει να κάνει με διαφοροποίηση του μαθητικού πληθυσμού που ορίζει ταξικές και κοινωνικές διακρίσεις. Τα αυτόνομα σχολεία κάθε άλλο παρά χρησιμοποιούν την «ελευθερία» που τους δίνεται για να βρουν παιδαγωγικούς τρόπους να μορφώσουν τους μαθητές τους. Αντιθέτως, όπως συμβαίνει και στην αγορά, αντί να καθορίζει ο καταναλωτής το παραγόμενο προϊόν με βάση τις ανάγκες του είναι ο παραγωγός ή ο προμηθευτής που επιλέγει τον καταναλωτή. Αυτό για τα σχολεία σημαίνει ότι, αντί να προσαρμόσουν το πρόγραμμά τους με βάση τις ανάγκες των μαθητών τους, επιλέγουν τους μαθητές τους. (Lubienski, 2009)

Έτσι, η φερόμενη ως «παιδαγωγική αυτονομία της σχολικής μονάδας» ως κεντρικός μοχλός της ιδιωτικοποίησης της εκπαίδευσης έρχεται σε αντίθεση με την παιδαγωγική αυτονομία του εκπαιδευτικού και  λειτουργεί εις βάρος των πιο ευάλωτων μαθητών,  εντείνοντας και αναπαράγοντας τις ταξικές διακρίσεις μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα και μεγαλώνοντας το χάσμα.

Ο ρόλος του διευθυντή

Ο διευθυντής αποκτά έναν πολύ πιο διευρυμένο ρόλο. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ η «εκπαιδευτική ηγεσία» σε πολλές χώρες ορίζεται όλο και περισσότερο με όρους οικονομικής διαχείρισης  αλλά και διαχείρισης ανθρώπινων πόρων. Πρέπει να μπορούν να διαχειρίζονται στοιχεία και να καθοδηγούν τους εκπαιδευτικούς καθώς αυτό είναι σημαντικό για τη καλυτέρευση του σχολείου, δηλαδή την άνοδο των επιδόσεων σε τεστ και την αλλαγή της σχολικής κουλτούρας.  Ακόμα, οι τέσσερις βασικότερες αρμοδιότητες της εκπαιδευτικής ηγεσίας που κάνουν τη διαφορά στην απόδοση του σχολείου είναι να αξιολογεί τον εκπαιδευτικό και έτσι να αναπτύσσει την  ποιότητά του, να ορίζει στόχους και να αποτιμά την επίτευξή τους, να διαχειρίζεται ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους και να συνεργάζεται με άλλα σχολεία. (ΟΟΣΑ, 2017). Για να το πούμε πιο απλά, στο αμιγώς αυτόνομο σχολείο, ο διευθυντής γίνεται το αφεντικό του σχολείου με αρμοδιότητες πρόσληψης και απόλυσης[2], αξιολόγησης και  διαχείρισης προσωπικού καθώς και αξιοποίησης της χρηματοδότησης του σχολείου,  αλλά και προσέλκυσης εγγραφών (δηλαδή πελατών),  είναι υπεύθυνος για τις δημόσιες σχέσεις του σχολείου και την προσέλκυση χορηγών.  Η ομοιότητά του με τον CEO μιας επιχείρησης είναι ολοφάνερη.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών

Οι εκπαιδευτικοί, από την άλλη, εκτός από την διαφοροποίηση του προγράμματος είναι υπεύθυνοι για την επίτευξη των στόχων που τίθενται από το κεντρικό κράτος και από τη διοίκηση του σχολείου σε ότι αφορά τις επιδόσεις των μαθητών και επίσης είναι υπεύθυνοι για την αξιολόγηση των μαθητών (ενδοσχολικά).  Αξιολογούνται από τους διευθυντές αλλά αξιολογούνται επίσης και από τις επιδόσεις των μαθητών τους σε πανεθνικά τεστ. Μπορεί ακόμα να αξιολογούνται από συναδέρφους τους (ετεροαξιολόγηση)  αλλά και από εξωτερικούς αξιολογητές στα πλαίσια της αξιολόγησης της σχολικής μονάδας.  Έμμεσα ή άμεσα αξιολογούνται και από τους γονείς και τους μαθητές στη διαδικασία αυτοαξιολόγησης, σύμφωνα με το δίκτυο Ευρυδίκη: «16 συστήματα απαιτούν τη συμμετοχή ενός ευρύτατου φάσματος ενδιαφερομένων μερών, συμπεριλαμβανομένων των μαθητών ή/και των γονιών, ενώ επτά απαιτούν μόνο τη συμμετοχή του σχολικού προσωπικού. Στην δεύτερη περίπτωση, η συμμετοχή κι άλλων ενδιαφερομένων μπορεί να ενθαρρύνεται ούτως ή άλλως.» (Ευρυδίκη, 2015)

Ο διευθυντής μαζί με τους εκπαιδευτικούς έχουν, επιπλέον την υποχρέωση να κάνουν αυτοαξιολόγηση του σχολείου τους με βάση προτυποποιημένους ποσοτικούς και μετρήσιμους στόχους/ δείκτες για όλες τις λειτουργίες και τις ανάγκες του σχολείου: υποδομές, υλικά, καθαριότητα, παιδαγωγικό κλίμα, συνεργασία, συμπεριφορά μαθητών, επιδόσεις μαθητών, καινοτόμα προγράμματα, χρηματοδότηση κ.λπ.

Ο ρόλος των μαθητών

Οι μαθητές, εργάτες αλλά και πελάτες της εκπαίδευσης, αξιολογούνται από τους καθηγητές και από τα πανεθνικά τεστ, ενώ η εγγραφή τους σε ένα σχολείο σημαίνει και την εισροή χρημάτων σε αυτό. Από την άλλη όμως,  η αξιολόγησή τους επηρεάζει σημαντικά την αξιολόγηση του σχολείου αλλά και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Έτσι, παρότι μπορεί φαινομενικά να χαλαρώνουν οι διαδικασίες εγγραφής και να έχουν το δικαίωμα επιλογής σχολείου, αυτό περιορίζεται (ή και ακυρώνεται) εάν έχουν κακές επιδόσεις στα τεστ (ή θεωρείται ότι μπορεί να έχουν κακές επιδόσεις στα πανεθνικά τεστ) που μπορεί να οφείλονται στο μορφωτικό  τους κεφάλαιο  ή επειδή οι μαθητές προέρχονται από εθνικές ή φυλετικές μειονότητες, ή από φτωχά λαϊκά στρώματα ή εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες ή αναπηρία. Έτσι, τελικά, αντί να επιλέγουν, στην πραγματικότητα επιλέγονται, είτε με τυπικές είτε με άτυπες διαδικασίες επιλογής ή απόρριψης.Σε μερικές χώρες δίνεται νόμιμα η δυνατότητα στα σχολεία να επιλέγουν τους μαθητές τους ή να αρνούνται την εγγραφή τους εάν θεωρούν ότι απειλείται ο χαρακτήρας του σχολείου τους ενώ σε άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιούν πολιτικές αποδοχής μαθητών  που αποκλείουν ή αποθαρρύνουν μαθητές που είναι πιο δύσκολο να εκπαιδεύσουν.(Lubienski, 2009)

Προτυποποίηση στόχων και πανεθνικά τεστ

Το αυτόνομο σχολείο ελέγχεται από το κεντρικό κράτος για την αποδοτικότητά του. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει οπωσδήποτε το κεντρικό κράτος να θεσπίσει α} προτυποποιημένους μετρήσιμους δείκτες ποιότητας για την αυτοαξιολόγηση και την εξωτερική αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών και β) στοχοκεντρικό ενιαίο πρόγραμμα σπουδών  με τυποποιημένους  ποσοτικούς και μετρήσιμους δείκτες  για ορισμένα μαθήματα μόνο και γ) πανεθνικά τυποποιημένα τεστ για την αξιολόγηση των μαθητών (και έμμεσα των σχολείων και των εκπαιδευτικών) στα οποία οι μαθητές θα εξετάζονται στα μαθήματα για τα οποία έχουν οριστεί οι τυποποιημένοι και μετρήσιμοι δείκτες.

Με την αξιολόγηση των σχολείων με βάση τις επιδόσεις των μαθητών στα πανεθνικά τεστ, το κράτος αποποιείται την ευθύνη του για το εκπαιδευτικό σύστημα και καθιστά υπεύθυνους μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς για όλες, σχεδόν, τις παραμέτρους που επιδρούν στην εκπαιδευτική διαδικασία, όπως η κοινωνική προέλευση, η οικονομική και κοινωνική κατάσταση της οικογένειας, το μορφωτικό κεφάλαιο που φέρει ο μαθητής, η υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου, οι ιδιαίτερες ανάγκες των μαθητών, η επάρκεια σε προσωπικό, η χρηματοδότηση όλων των αναγκών. Ο εκπαιδευτικός, ο μαθητής και οι γονείς του αποτελούν τους μόνους υπεύθυνους για την επιτυχία ή την αποτυχία, εν τέλει, του κάθε σχολείου και του κάθε μαθητή ξεχωριστά.

Οι έννοιες της αξιοκρατίας και η αριστείας (που συνηθέστατα αποτελούν επιχειρήματα υπέρ των διάφορων διαδικασιών αξιολόγησης και βεβαίως, και των πανεθνικών τεστ) δομούνται πάνω στον εξής συλλογισμό : ο νεοφιλελεύθερος άνθρωπος είναι κατ’ ουσίαν ελεύθερος από τους περιορισμούς των κοινωνικών, οικονομικών, ιστορικών, θεσμικών και πολιτισμικών δομών.  Μπορεί ελεύθερα να ανταγωνίζεται ως άτομο τα άλλα ελεύθερα άτομα και ο πιο εργατικός, ο πιο γνωστικός, ο πιο ενάρετος θα επιτύχει. Για τον νεοφιλελεύθερο άνθρωπο, ο ρατσισμός και οι άλλες μορφές της συστημικής δύναμης που βρίσκονται έξω από την αγορά θεωρούνται απαρχαιωμένες  και ανύπαρκτες, αυτό που μετράει για την επιτυχία είναι η ατομική θέληση, αποφασιστικότητα, θυσία και σκληρή δουλειά.  Επομένως η αποτυχία ενός ανθρώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων οφείλεται στην από μέρους τους έλλειψη προσπάθειας και σκληρής δουλειάς .Η αξιοκρατία και η αριστεία, όμως,  προϋποθέτουν  την αποτυχία κάποιων στο όνομα της επιτυχίας κάποιων άλλων. Άρα δεν μπορεί να είναι όλοι άριστοι και επομένως κάποιοι μαθητές θα μείνουν πίσω στην κούρσα παρά τις αντίθετες διακηρύξεις.   

Ο εξανδραποδισμός του δημόσιου σχολείου στις εκπαιδευτικές αγορές  προωθείται στο όνομα των πιο αδύναμων.  Η αξιοκρατική αξιολόγηση των μαθητών με βάση τις επιδόσεις σε πανεθνικά τυποποιημένα διαγωνίσματα  λογίζεται ότι δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλους τους μαθητές ανεξάρτητα από φύλλο, φυλή, εθνική καταγωγή, κοινωνική του , οικονομική τάξη.  Ακριβώς όμως επειδή αγνοούνται επιτούτου  όλα αυτά ως παράγοντες  που επιδρούν στην επιτυχία ή την αποτυχία,  η αξιοκρατική αξιολόγηση μέσω των  πανεθνικών εξετάσεων  είναι ένα ταξικό-ρατσιστικό σχέδιο αφού οδηγεί μαθηματικά στην αποτυχία τους πιο ευάλωτους μαθητές και στη συνέχεια τα σχολεία στα οποία φοιτούν καθώς δεν αντέχουν στον ανταγωνισμό της ανταποδοτικότητας  στραγγαλίζονται οικονομικά και  υποβαθμίζονται ακόμα περισσότερο ή κλείνουν.   

Τα βελτιωμένα αποτελέσματα στα τεστ αυτά μπορεί να έχουν περισσότερη σχέση με την ειδική προετοιμασία για την αντιμετώπιση των εξετάσεων παρά με τη μάθηση. Στις ΗΠΑ, εκπαιδευτικοί και διευθυντές αναφέρουν ότι η κεντρική διοίκηση τους συμβουλεύει να επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους στους μαθητές που βρίσκονται λίγο κάτω από το όριο της βαθμολογίας που χρειάζονται για να περάσουν τα τεστ, αφήνοντας στην άκρη και αυτούς που είναι πολύ πάνω από αυτό το όριο αλλά και όσους δεν έχουν καμιά ελπίδα να το φτάσουν. Ανάλογες πρακτικές εφαρμόζονται και στην Αγγλία.Το εξετασιοκεντρικό σύστημα εξουσιάζει περισσότερο, όπως είναι φυσικό, τα σχολεία με τις χαμηλότερες επιδόσεις.  Όσο παρωθούνται τα σχολεία από τις πολιτικές της αγοραιοποίησης να δώσουν υπερβολική έμφαση  στα προτυποποιημένα τεστ και τις βασικές δεξιότητες (σε αντίθεση με την εντατική προσπάθεια να αναπτύξουν παιδαγωγικές πιο επικεντρωμένες στη σκέψη που προκαλούν τη νόηση) μεγαλώνουν οι μορφωτικές ανισότητες, καθώς  το αναλυτικό πρόγραμμα στενεύει και οι εργασίες δεν οξύνουν τη σκέψη. (Lipman, 2006)

Μελέτες έχουν δείξει ότι, στις ΗΠΑ, οι εκπαιδευτικοί κάτω από την πίεση του συστήματος αξιολόγησης  χρησιμοποιούν πιο δασκαλοκεντρικές μεθόδους διδασκαλίες ώστε να καλύψουν την εξεταζόμενη ύλη.  Καθώς «το σύστημα αξιολόγησης έχει σαν αποτέλεσμα να συγκεντρώνει την αποτυχία στα σχολεία όπου πλειοψηφούν οι ευάλωτοι μαθητές», (φτωχοί, έγχρωμοι, μετανάστες) η συρρίκνωση του σχολικού προγράμματος στην εργαλειακή γνώση και η συμπίεση της παιδαγωγικής σε ότι είναι «χρήσιμο», δηλαδή σε ότι εξετάζεται και κατά συνέπεια σε ότι είναι μετρήσιμο, καθώς και οι τυποποιημένες ανούσιες δασκαλοκεντρικές διδασκαλίες που προετοιμάζουν για τις εξετάσεις είναι πιο συχνό φαινόμενο σε αυτά τα σχολεία.  Ακόμα, τα διαπολιτισμικά προγράμματα και οι νοηματοδοτημένες παιδαγωγικές και μέθοδοι διδασκαλίας  που λειτουργούν καλύτερα σε αυτούς τους «δύσκολους» μαθητές και τις κοινότητές τους, βγαίνουν επίσης έξω από το σχολικό πρόγραμμα.  Συνεπώς, «σαν αποτέλεσμα των πανεθνικών εξετάσεων, οι φτωχοί έγχρωμοι μαθητές στις ΗΠΑ υπόκεινται σε μια σημαντικά διαφορετική εκπαιδευτική εμπειρία από ότι οι αντίστοιχοι λευκότεροι και πιο εύποροι μαθητές που έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να τύχουν μιας πιο πλούσιας σε περιεχόμενο και πιο ελκυστικής εκπαίδευσης.   Έτσι, ο νεοφιλελευθερισμός, προπαγανδίζει ως εξισωτικό και πολυπολιτισμικό ένα καθαρά ρατσιστικό-ταξικό σχέδιο». Στο όνομα της ισότητας στην εκπαίδευση, «η φυλή, η ταξική καταγωγή και η κουλτούρα στην διδασκαλία και τη μάθηση εξορκίζονται στην επίσημα καθιερωμένη,  α-φυλετική, αταξική, «σωστή» γνώση και παιδαγωγική, όπως αυτή ορίζεται από τα τεστ».  Δηλαδή, αναστρέφεται η πραγματικότητα:  διαγράφονται από τα αίτια της σχολικής αποτυχίας οι παράγοντες αυτοί, αφού οι νεοφιλελεύθεροι διατείνονται  ότι η γνώση που περιέχεται στις εξετάσεις αυτές είναι αντικειμενική και ουδέτερη και επομένως μόνο το σθένος και η προσπάθεια του μαθητή σε συνδυασμό με την προσπάθεια και την επάρκεια του εκπαιδευτικού αρκούν για την επιτυχία στις εξετάσεις. Για τον νεοφιλελευθερισμό ο αντι-ρατσισμός περιορίζεται στη μη- αναφορά στη φυλή – καθώς η φυλή δεν έχει σε τίποτα να κάνει με την αξιολογημένη από τα τεστ γνώση και μάθηση. Από την άλλη πρέπει να μην αποδέχεται ότι ο ρατσισμός ενυπάρχει στο σύστημα  καθώς η «αντικειμενικότητα» των εξετάσεων αποκλείει μια τέτοια πιθανότητα» (Au, 2015)

Ο ρόλος των γονιών – η γονεϊκή επιλογή ως γρανάζι του ανταγωνισμού

Η σχολική αυτονομία είναι απαραίτητη για να μπορεί να λειτουργήσει η γονεϊκή επιλογή σαν μοχλός ανακίνησης του ανταγωνισμού ανάμεσα στις σχολικές μονάδες με τρόπαιο την χρηματοδότησή τους.  Η αυτονομία της σχολικής μονάδας δεν είναι τίποτε άλλο από την απέραντη μοναξιά ενός υποχρηματοδοτημένου σχολείου της γειτονιάς που παραπαίει μέσα στο ξερό τοπίο της αγοράς και είναι η ίδια υπεύθυνη για την εξεύρεση πόρων. Για να επιβιώσει πρέπει πάση θυσία να προσελκύσει την προτίμηση των γονέων-μαθητών πελατών που θα φέρουν και την χρηματοδότησή της. Όσο περισσότεροι μαθητές, τόσο μεγαλύτερη η χρηματοδότηση.  Για να δημιουργηθεί το τοπίο αυτό του ανταγωνισμού απαιτούνται τρεις βασικές αλλαγές (απορυθμίσεις):  δυνατότητα επιλογής σχολείου από το γονιό ή και ελευθερία  του σχολείου να επιλέξει τους μαθητές του,  η κρατική χρηματοδότηση να δίνεται είτε μέσω των γονιών-μαθητών πελατών με τα λεγόμενα Kκουπόνια (Voucher) είτε να είναι σε μεγάλο βαθμό ανάλογη των εγγεγραμμένων μαθητών, να υπάρχει διαφοροποίηση ανάμεσα στις αυτόνομες σχολικές μονάδες με σχολεία πολλών τύπων και με διαφοροποίηση του προφίλ του κάθε σχολείου μέσα από την αυτονομία. Ακόμα, είναι σημαντική η δημόσια ανάρτηση των αποτελεσμάτων των αξιολογήσεων (εσωτερικών και εξωτερικών) ώστε να αποτελούν κριτήρια επιλογής σχολείου για τους γονείς. Η διαφοροποίηση των σχολικών μονάδων δεν αποτελεί απλά μια ποικιλία προσφερόμενων υπηρεσιών:   μέσα από τις διαδικασίες εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης αλλά και τις προτιμήσεις των γονιών, γίνεται κατηγοριοποίηση, δημιουργώντας έτσι ένα αγοραίου τύπου ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Η ελευθερία  επιλογής  σχολείου συγκινεί ιδιαίτερα πολλούς γονείς,  που σήμερα μπορεί να αισθάνονται εγκλωβισμένοι σε ένα σχολείο της γειτονιάς που θεωρούν ότι δεν είναι ικανοποιητικό για το παιδί τους. Όμως, μπορεί τελικά η ίδια η ελευθερία επιλογής να στραφεί εναντίον του παιδιού τους, ιδιαίτερα αν ανήκει σε μια ευάλωτη μαθητική ομάδα (μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, φτωχοί μαθητές, μετανάστες κ.λπ.).

Σύμφωνα με εμπειρική έρευνα που έγινε σε πειραματικό δημοτικό σχολείο , όπου οι εγγραφές είναι ελεύθερες, επιβεβαιώνεται ότι η επιλογή σχολείου από τους γονείς συνιστά  στρατηγική αναπαραγωγής κοινωνικών προνομίων. Τα σχολεία αυτά συγκεντρώνουν μαθητικό πληθυσμό που προέρχεται από τη μεσαία τάξη και έχουν υψηλό μορφωτικό κεφάλαιο καθώς  οι γονείς της εργατικής τάξης αυτοαποκλείονται από αυτά με την κατάλληλη «συμβουλευτική».(Λάκκα, 2016)

Το φαινόμενο «frogpondeffect» δείχνει ότι το μορφωτικό κεφάλαιο και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση της οικογένειας παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τις επιδόσεις ενός μαθητή και όχι το ανταγωνιστικό περιβάλλον μιας ομάδας μαθητών με υψηλό μορφωτικό κεφάλαιο και επιδόσεις, που είναι πολύ πιθανό να τον επηρεάσει αρνητικά.  (Θεριανός&Φωτόπουλος, 2011)

Συνεπώς ο επιχείρημα ότι τα «πρότυπα-πειραματικά σχολεία είναι τα καλά σχολεία των φτωχών» είναι έωλο. Αντιθέτως, τα διεθνή στοιχεία δείχνουν ότι τα σχολεία που έχουν διαδικασίες επιλογής των μαθητών τους προσελκύουν μαθητές με ανώτερες ικανότητες αλλά και κοινωνικοοικονομικό  στάτους, ανεξάρτητα από την εκπαιδευτική ποιότητα των σχολείων. Με δεδομένο ότι οι μαθητές που διαθέτουν υψηλές ικανότητες μπορεί να αυξήσουν την προτίμηση των άλλων γονέων για το σχολείο αυτό και ακόμα ότι το να τους μορφώσει κανείς κοστίζει λιγότερο, ο έλεγχος της εισαγωγής των μαθητών αποτελεί ένα για το σχολείο ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα (Boeskens, 2016) Έτσι, τα σχολεία ωθούνται σε πρακτικές επιλογής των μαθητών τους, με αποτέλεσμα την όλο και μεγαλύτερο ταξικό διαχωρισμό και ταξική διαφοροποίηση των σχολείων.

Οι  πολιτικές που ακολουθούν τα ίδια τα σχολεία , προκειμένου να αποκλείσουν μαθητές οι οποίοι τους είναι ανεπιθύμητοι, μπορεί να είναι ρητές και νόμιμες (π.χ. εξετάσεις επιλογής όπως στα πρότυπα και τα πάλαι ποτέ πρότυπα πειραματικά ή τα grammarschools στη Μ.Βρετανία ή σε ιδιωτικά σχολεία) ή άτυπες και έμμεσες όταν είναι απαγορευμένες από το νόμο οι πρώτες (όπως στα charterschools στις ΗΠΑ, ή στα ιδιωτικά που δέχονται μαθητές με κουπόνια ή και στα δικά μας πειραματικά σχολεία). (Simon, 2013 και Freedberg, 2016)

Η ελευθερία επιλογής σχολείου ευνοεί τους προνομιούχους έναντι των μη προνομιούχων, διαμορφώνοντας έτσι μεγαλύτερες ανισότητες και ταξικά διαχωρισμένα σχολεία:«τα στοιχεία δείχνουν ότι οι γονείς δεν είναι πάντα ικανοί να παίρνουν τις απαραίτητες πληροφορίες για να κάνουν τις  βέλτιστες εκπαιδευτικές επιλογές για τα παιδιά τους. Επίσης, οι γονείς δεν βασίζουν απαραίτητα τις αποφάσεις τους στα ακαδημαϊκά χαρακτηριστικά [των σχολείων] αλλά κυρίως σε άλλους παράγοντες, όπως η εγγύτητα [στη διεύθυνση κατοικίας],  κατά πόσον η κοινωνικοοικονομική σύνθεση [των μαθητών] του σχολείου είναι ομότιμη με τη δική τους,  τις εγκαταστάσεις του σχολείου κ.λπ. Κατά συνέπεια, τα σχολεία γίνονται όλο και περισσότερο διαχωρισμένα και οι εμπειρογνώμονες κατέθεσαν στοιχεία αποχώρησης  ντόπιων ή λευκών από ορισμένα σχολεία.  Οι μειονεκτούντες γονείς και οι μαθητές, των οποίων οι προσδοκίες είναι χαμηλότερες, που δεν έχουν πρόσβαση στο σωστό τύπο πληροφοριών και των οποίων οι γνώσεις σχετικά με τον τρόπο αξιοποίησης των σύνθετων μηχανισμών επιλογής σχολείων είναι περιορισμένες, απομονώνονται περαιτέρω» . (Musset, 2012)

Ο ρόλος της (υπο)χρηματοδότησης

Η χρηματοδότηση δίνεται στη σχολική μονάδα με ανταποδοτικό τρόπο, ανάλογα με τις εγγραφές που έχει. Εφόσον οι γονείς υποτίθεται ότι επιλέγουν το καλύτερο κάθε φορά σχολείο, το καλύτερο σχολείο παίρνει και την μεγαλύτερη επιχορήγηση, είτε μέσω των ίδιων των γονιών που φέρνουν τα κουπόνια τους με την εγγραφή των παιδιών τους στο σχολείο, είτε με ένα σύστημα χρηματοδότησης που βασίζεται στον αριθμό των εγγραφών κάθε σχολείου. Τα τελευταία χρόνια στα σχολεία που βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές και έχουν μεγάλο αριθμό ευάλωτων μαθητών η χρηματοδότηση θεωρείται ότι πρέπει να είναι αυξημένη αλλά πρέπει επίσης να είναι ανταποδοτική (OECD, 2017): τα σχολεία πρέπει να ανεβάζουν τις αποδόσεις των μαθητών τους, αγνοώντας τους κοινωνικούς παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την επίδοση των μαθητών αυτών

Η κρατική χρηματοδότηση, καθώς είναι μειωμένη, δεν επαρκεί ακόμα και για τα σχολεία με την καλύτερη αξιολόγηση. Έτσι, η αυτόνομη σχολική μονάδα υποχρεώνεται να προσελκύσει χορηγίες της επιχειρηματικής φιλανθρωπίας (γεγονός για το οποίο θα αξιολογείται θετικά). Όμως, οι σχολικές μονάδες οι οποίες θα βρίσκονται κάτω από την προστασία αλλά και την κυριαρχία των μεγάλων ιδρυμάτων θα έχουν περισσότερη χρηματοδότηση και άρα θα μπορούν να είναι ανταγωνιστικότερες στην παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών. Σιγά-σιγά υποχρεώνονται όλο και περισσότερα σχολεία να υποταχθούν στους οργανισμούς διαχείρισης σχολείων που διαπλέκονται με τα μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα και την επιχειρηματική φιλανθρωπία  καθώς και με τη παγκόσμια εκπαιδευτική βιομηχανία (Vergeretal. 2017) ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν, ή, διαφορετικά, αναγκάζονται να κλείσουν.

Ο ρόλος του κεντρικού κράτους

Το κράτος κρατά για τον εαυτό του έναν επιτελικό ρόλο στα πλαίσια του νέου δημόσιου μάνατζμεντ. Είναι αρμόδιο να θέτει το πλαίσιο, τους στόχους, τα τυποποιημένα στάνταρντ και να εποπτεύει τις διαδικασίες αξιολόγησης ιδρύοντας και χρηματοδοτώντας διάφορες ανεξάρτητες αρχές και ινστιτούτα και να χορηγεί βασική χρηματοδότηση των σχολείων ανάλογα με την αποδοτικότητά τους.

Ο ρόλος της αξιολόγησης

Ο ρόλος της αξιολόγησης είναι κομβικότατος στην αγοραιοποίηση της εκπαίδευσης. Αξιολογούνται οι μαθητές, οι εκπαιδευτικοί, οι διευθυντές και οι σχολικές μονάδες συνολικά. Αξιολογούνται εσωτερικά (αυτοαξιολόγηση) και εξωτερικά.

Η εσωτερική αξιολόγηση

 Στην εσωτερική αξιολόγηση της σχολικής μονάδας (καθ’ημάς αυτοαξιολόγηση)  παίρνουν μέρος  ο διευθυντής και το προσωπικό του σχολείου σε όλες τις περιπτώσεις και σε κάποιες περιπτώσεις οι γονείς, οι μαθητές και τοπικοί παράγοντες. Ακόμα και όταν οι νόμοι δεν ορίζουν τη συμμετοχή των γονιών, μαθητών και τοπικών παραγόντων στην αξιολόγηση συχνά τα σχολεία ωθούνται να τους συμπεριλαμβάνουν με κάποιους τρόπους στην αυτοαξιολόγηση των σχολικών μονάδων.  Η αυτοαξιολόγηση όπως τη γνωρίσαμε στην προσπάθεια εφαρμογής της στην Ελλάδα γίνεται πάνω σε προτυποποιημένους και ποσοτικοποιημένους δείκτες που αφορούν όλες τις λειτουργίες της σχολικής μονάδας. Οι εκθέσεις αυτοαξιολόγησης που συντάσσουν τα σχολεία αναρτώνται δημόσια στο διαδίκτυο ώστε να αποτελέσουν κριτήριο επιλογής σχολείου για τους γονείς. 

Αν και στην τελευταία του έκθεση (OECD, 2017)  ο ΟΟΣΑ διατείνεται ότι η αυτοαξιολόγηση χρειάζεται για την εμπέδωση κουλτούρας αξιολόγησης στα σχολεία, η αυτοαξιολόγηση δεν αφορά μόνο αυτό. Είναι η ενοχοποίηση των δασκάλων, των μαθητών και των γονιών για την εκπαιδευτική πολιτική που ασκείται από άλλους (την κυβέρνηση και τους πλουτοκράτες) αλλά και η χρησιμοποίηση αυτής  της ενοχοποίησης για την ηθική νομιμοποίηση της ταξικής διαφοροποίησης/κατηγοριοποίησης των σχολείων. 

Με τον ίδιο τρόπο που η σχολική αυτονομία είναι η αποποίηση της ευθύνης της πολιτείας για τη χρηματοδότηση της παιδείας, η αυτοαξιολόγηση της αυτόνομης σχολικής μονάδας δεν είναι τίποτε άλλο από την αυτονόμηση-αποποίηση   ευθύνης της πολιτείας για την εκπαιδευτική πολιτική που ακολουθεί (ή που δεν ακολουθεί ) και τα αποτελέσματα που αυτή έχει για την ολόκληρη την κοινωνία και το σύνολο των πολιτών της. Όπως η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία καθιστά αποκλειστικά υπεύθυνο τον μαθητή για την ατομική  επιτυχία ή την ατομική αποτυχία του, αγνοώντας τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, το φύλο, τη ράτσα, τη φυλή που, εν πολλοίς, μέσα σε ένα ιδιαίτερα ταξικό-ρατσιστικό πλαίσιο διαμορφώνουν εντελώς διαφορετικές αφετηρίες για τους διαφορετικούς μαθητές,  έτσι, αφού μετατρέψει το σχολείο της γειτονιάς σε αυτόνομη σχολική μονάδα  – «σχολικό άτομο»-  το καθιστά αποκλειστικά υπεύθυνο  για την επιτυχία ή την αποτυχία των μαθητών του ως σύνολο-άτομο (όχι ως συλλογικότητα) και κατά συνέπεια και του ίδιου ως «σχολικό άτομο», αγνοώντας τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της περιοχής, της γειτονιάς, της κοινωνικής, εθνικής και φυλετικής σύνθεσης των μαθητών, που διαμορφώνουν σε ένα ταξικό-ρατσιστικό περιβάλλον τελείως διαφορετικές αφετηρίες εκκίνησης για τα διαφορετικά σχολεία.

Η αυτοαξιολόγηση της αυτόνομης σχολικής μονάδας είναι βασικός πυλώνας της διαφοροποίησης που απαιτείται για να υπάρχει ανταγωνισμός.  Για να μπορεί να σταθεί ως παράγοντας διαφοροποίησης, σύγκρισης και ανταγωνισμού, θα πρέπει να υπάρχουν κοινά «πρότυπα».  Έτσι λοιπόν δεν είναι ούτε ελεύθερη, ούτε συντάσσεται με βάση τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των εκπαιδευτικών. Υπόκειται σε στενά ορισμένους προτυποποιημένους δείκτες ποιότητας που πρέπει να απαντώνται και μάλιστα αριθμητικά, να δημοσιοποιούνται και να συγκρίνονται. Αυτό όμως συρρικνώνει εξαιρετικά έως και εξαλείφει οτιδήποτε θετικό θα μπορούσε να υπάρχει σε μια διαδικασία άλλου είδους που θα αναφερόταν και θα αφορούσε αποκλειστικά τη σχολική κοινότητα ως μια διαδικασία προγραμματισμού-απολογισμού με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων ώστε να βελτιώνεται συνεχώς το έργο του σχολείου προς όφελος όλων των μαθητών και της σχολικής κοινότητας γενικά. Αντίθετα, η περιώνυμη αυτοαξιολόγηση απευθύνεται στην οιονεί εκπαιδευτική αγορά συμβάλλοντας στη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών ανταγωνισμού.

Η εξωτερική αξιολόγηση

Η αυτοαξιολόγηση της σχολικής μονάδας συνοδεύεται πάντα από την εξωτερική αξιολόγηση των σχολείων και την ατομική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών με βάση τους προτυποποιημένους δείκτες.  Η δημοσίευση των εκθέσεων εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης σε συνδυασμό με την (μικρότερη ή μεγαλύτερη) ελευθερία επιλογής σχολείου από τους γονείς εγκαθιδρύουν το σύστημα αγοραίου ανταγωνισμού ανάμεσα στα σχολεία.

Σημαντικό ρόλο στην εξωτερική αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών παίζει η αξιολόγηση των μαθητών στα πανεθνικά τεστ (στις ΗΠΑ οι μαθητές υποχρεούνται να πάρουν μέρος σε αυτά τα τεστ από την Τρίτη δημοτικού – 8 με 9 χρονών δηλαδή).

Ακόμα και αν οι χαμηλές επιδόσεις δεν μεταφράζονται άμεσα σε τιμωρητικά μέτρα για τους μαθητές, τους εκπαιδευτικούς και τα σχολεία,οι μηχανισμοί της αγοράς επιβάλουν την «τιμωρία» τα «καλά» σχολεία, που επιτυγχάνουν καλές επιδόσεις σε όλες τις αξιολογήσεις και απολαμβάνουν καλή φήμη ανάμεσα στους γονείς,  έχουν πολλές εγγραφές και μεγάλη χρηματοδότηση και επομένως προσελκύουν τους καλύτερους εκπαιδευτικούς,είτε με καλύτερους μισθούς, είτε επειδή και οι εκπαιδευτικοί θα έχουν καλύτερη αξιολόγηση, εφόσον αξιολογούνται με βάση τις επιδόσεις των μαθητών τους. Έτσι, επενδύουν όλο και περισσότερα χρήματα στην προσέλκυση νέων πελατών (μαθητών/γονιών) αλλά και, χρησιμοποιώντας είτε νόμιμες είτε άτυπες μορφές επιλογής μαθητών να εγγράφουν όλο και πιο «καλούς» μαθητές καιέτσι να έχουν όλο και καλύτερα αποτελέσματα, όλο και περισσότερες εγγραφές, όλο και μεγαλύτερη χρηματοδότηση. Αντίθετα, τα σχολεία με χαμηλές επιδόσεις στις αξιολογήσεις μπαίνουν σε ένα αντίστροφο (προς τα κάτω) σπιράλ «θανάτου», με δραματικές επιπτώσεις για τους εκπαιδευτικούς αλλά και τους μαθητές των σχολείων αυτών.

Οι οργανισμοί διοικητικής υποστήριξης σχολείων

Είναι εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες διαχείρισης σχολείων δηλαδή διοικητική, οικονομική και παιδαγωγική υποστήριξη του αυτόνομου σχολείου, μιας και η προσομοίωσή του με επιχείρηση καθιστά το έργο του μέσα όλο και πιο σύνθετο και πολυδαίδαλο.

Οι εταιρείες διοικητικής υποστήριξης σχολείων επί της ουσίας οικειοποιούνται τις σχολικές μονάδες που εποπτεύουν: κατέχουν τα κτήρια στα οποία στεγάζεται το σχολείο αλλά και κάθε άλλο μέσο το οποίο χρειάζεται για να λειτουργήσει το σχολείο: στην πράξη, η διεύθυνση του σχολείου δεν μπορεί να αλλάξει εταιρεία υποστήριξης! (Bryant, 2016)

Συν τω χρόνω οι εταιρείες αυτές γιγαντώνονται δημιουργώντας τραστεποπτευόμενων σχολείων (M.A.T. – multi-academytrusts στην Μ. Βρετανία και CMOs- CharterschoolΜanagementOrganizationsή ΕΜΟsEducationManagementOrganizations ή VendorOperatedSchools στις  ΗΠΑ)Παρότι το κράτος αποσυγκεντρώνεται, μια νέα γραφειοκρατία αναδύεται μέσα από αυτούς τους οργανισμούς. Έτσι,  ενώ η κεντρική κυβέρνηση (ή η τοπική κυβέρνηση)  

διαχέει οικονομικές, διοικητικές και παιδαγωγικές αρμοδιότητες στις αυτόνομες σχολικές μονάδες και τις τοπικές κοινότητες, η γραφειοκρατική ιεραρχική δομή της εκπαίδευσης παραμένει: μονοπώλια και μονοπωλιακές πρακτικές, που επιβάλλονται από ισχυρές γραφειοκρατίες και επαγγελματικές ομάδες, επιμένουν, μόνο που τώρα αυτές πηγάζουν από τα συμφέροντα και τις πρακτικές  παραγόντων και οργανισμών  που σχετίζονται με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και την φιλανθρωπία. (Wilkins, 2017).  

Οι κραυγές των νεοφιλελεύθερων για απελευθέρωση της εκπαίδευσης από την κρατική «τυραννία» (Λεωνίδας Φοίβος-Κόσκος, 2015, 2016) συσκοτίζουν την ενίσχυση του ασφυκτικού ελέγχου του κράτους πάνω στην εκπαίδευση με τη βοήθεια των οργανισμών αυτών.  Καθώς στο «νέο δημόσιο μάνατζμεντ» απολιπαίνονται οι ενδιάμεσες δομές της διακυβέρνησης,  οι οργανισμοί  «συμβάλλουν στη δημιουργία νέων κλιμακωτών ιεραρχιών και υποδομών λογοδοσίας που εδραιώνει μορφές κρατικής εξουσίας»  ανακατασκευάζοντας αυτές τις ενδιάμεσες δομές έτσι ώστε το βλέμμα της εξουσίας να επιτηρεί πολύ πιο αποτελεσματικά  και να καθοδηγεί πολύ στενότερα τα σχολεία από ότι πριν. Το κρατικό μονοπώλιο, λοιπόν αντικαθίσταται από το μονοπώλιο αυτών των οργανισμών που

«..μέσω των ειδικών επαγγελματιών του, τελικά μειώνει την αυτονομία των σχολείων εδραιώνοντας αυστηρή συμμόρφωση με τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας  σε ότι αφορά τη διδασκαλία, τη μάθηση και την αξιολόγηση.  Η λειτουργία τους είναι συμπληρωματική και βοηθητική της κυβερνητικής βούλησης  και εργάζονται για να ευθυγραμμίζουν την μικρο-πολιτική των σχολείων με τις πολιτικές και οικονομικές επιδιώξεις της κυβέρνησης.  Γίνονται λοιπόν ανεκτές και ακόμα και επιθυμητές στο βαθμό που είναι λίγο απίθανο να εμπλακούν σε συζητήσεις και διαβουλεύσεις  που οδηγούν σε εκτροπή από το κυρίαρχο πρότυπο και πολύ πιθανό η  πολιτική τους στόχευση να συμβαδίζει με την κυβερνητική/κρατική λογική»(Wilkins, 2017).  

Μέσα από αυτούς τους οργανισμούς  επιβάλλεται μια ομοιομορφία, ανάλογα με την αλυσίδα στην οποία ανήκουν. Τα σχολεία μέσα σε αυτά τα πλαίσια δεν είναι καθόλου ελεύθερα και δεν μπορούν να αναπτύξουν καινοτόμες ιδέες και  δράσεις. Οι μόνες καινοτομίες είναι στην οργάνωση, τη διοίκηση και ιδιαίτερα στη διαφήμιση.  Οι στολές,  για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται για να διαμορφώσουν τη δημόσια εικόνα του σχολείου. Μερικά σχολεία μάλιστα,

“προσπαθούν να εμφανιστούν ως θεσμοί της μεσαίας τάξης για να προσελκύσουν τους γονείς που ανήκουν σε αυτήν,  δημοσιοποιώντας τις πολιτικές πειθαρχίας και τις σχολικές στολές και προσλαμβάνοντας εκπαιδευτικούς συμβούλους (ένα χαρακτηριστικό που επιδεικνύει την αφοσίωση του σχολείου σε επιχειρηματικές πρακτικές  όπως η Διαχείριση Ολικής Ποιότητας  [Total Quality Management])” (Lubienski, 2009)

Ακόμα, τα σχολεία υιοθετούν πρακτικές προώθησης με διαφημίσεις στο ραδιόφωνο την τηλεόραση και το σινεμά,  όπου  καλούνται σε αρκετές περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί αλλά και οι διευθυντές να πάρουν μέρος: σε ένα σχολείο οι εκπαιδευτικοί κάνουν αλεξιπτωτισμό ελεύθερης πτώσης (skydiving)  σε αεροπορικές επιδείξεις. (Lubienski, 2009)

Στην Ελλάδα, παρότι δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί το μοντέλο της σχολικής αυτονομίας, η υποχρηματοδότηση οδήγησε δύο σχολεία στη Θεσσαλονίκη να ανταγωνίζονται για μια χορηγία της Coca-Cola,  στέλνοντας τους μαθητές να ζητιανεύουν ψήφους  για το σχολείο τους στην παραλία της Θεσσαλονίκης  από τους περαστικούς! Το ιδιότυπο αυτό survivorgame έφερε σε αντιπαράθεση γονείς από τα δύο σχολεία δημιουργώντας πικρίες.  (Γιάνναρου, 2017)

Την ίδια στιγμή, οι απολυμένοι εργαζόμενοι της Coca-Cola (των οποίων τα παιδιά είναι και αυτά μαθητές του υποχρηματοδοτημένου δημόσιου σχολείου) κάνουν έναν αγώνα προωθώντας το μποϊκοτάζ των προϊόντων της 3Ε, ο δήμαρχος τη Θεσσαλονίκης κ. Μπουτάρης συνεργάζεται με την Coca-Cola και απειλεί σχολεία με κλείσιμο αν δεν ανακαινιστούν για να εκβιάσει την αποδοχή της χορηγίας. Η Coca-Cola «ξεπλένει» έτσι τη ρετσινιά της απόλυσης εκατοντάδων εργαζόμενων  στέλνοντας τα παιδιά τους να διαφημίσουν την «εταιρική κοινωνική ευθύνη» της για «ένα βάψιμο, λίγο γκαζόν και κανένα παγκάκι» (Λυκεσάς,  2017)

Μέσα στις εκπαιδευτικές καινοτομίες των οιονεί εκπαιδευτικών αγορών εντάσσεται και ο αποκλεισμός ολόκληρων κομματιών του μαθητικού πληθυσμού, όπως γλαφυρά αναφέρει ο Lubienski (2009) «τα ανταγωνιστικά κίνητρα προκαλούν τα σχολεία να αναπτύξουν καινοτομίες μάρκετινγκ που μπορούν να αποκλείσουν αποτελεσματικά τμήματα του πληθυσμού» , αναφερόμενος επί της ουσίας στις πρακτικές που ακολουθούν τα σχολεία για να αποκλείουν μαθητές που είναι ανεπιθύμητοι.

Κάποιες από  τις εταιρείες διοικητικής υποστήριξης σχολείων αναλαμβάνουν σχολεία  των λαϊκών τάξεων. Το παιδαγωγικό προφίλ αυτών των σχολείων γίνεται επίσης ομοιόμορφο αλλά έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από τα σχολεία που απευθύνονται στη μεσαία τάξη. Επιβάλλουν μια κουλτούρα ελέγχου και πειθαρχίας  του μυαλού αλλά του ίδιου του σώματος των μαθητών.  Οι πρακτικές φτάνουν μέχρι την διαμόρφωση ολόκληρου του σχολείου  στα πρότυπα της φυλακής και του στρατού. Φυσικά στα σχολεία που φοιτούν μαθητές της μεσαίας τάξης, το πρόγραμμα είναι πολύ πιο πλούσιο και το  παιδαγωγικό κλίμα είναι πολύ πιο ενθαρρυντικό για τη δημιουργική εργασία. Ενίοτε επιβάλλεται μια κουλτούρα ελέγχου της τάξης αλλά και του ίδιου του σώματος των φτωχών παιδιών των λαϊκών τάξεων:

Οι πρακτικές κυμαίνονται από διαταγές σωματικής πειθαρχίας όπως «τα πόδια στο πάτωμα», «τα χέρια στο θρανίο» «τα μάτια να παρακολουθούν το δάσκαλο», βιομετρικές συσκευές ελέγχου , συμπεριφορικά νεύματα, τυποποιημένα σενάρια μαθημάτων, τυποποίηση του χώρου και του χρόνου,  μέχρι την διαμόρφωση ολόκληρου του σχολείου  στα πρότυπα της φυλακής και του στρατού.  Εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ στo μάνατζμεντ  των σχολείων των φτωχών ενσαρκώνουν τα επιχειρηματικά μοντέλα της λιτότητας στην σχολική τάξη: εφαρμόζουν εξαιρετικά τυποποιημένα προγράμματα σπουδών, σφιχτό έλεγχο εκπαιδευτικών και μαθητών με προτυποποιημένα μαθήματα,   διδασκαλία των ίδιων μαθημάτων σε όλα τα σχολεία την ίδια στιγμή, κεντρική συλλογή και διαχείριση των βαθμολογιών (αριθμητικά) διαγωνισμάτων, αξιολογήσεις  προστιθέμενης αξίας[3]εκπαιδευτικών και εκπαιδευτών εκπαιδευτικών βασισμένες στις βαθμολογίες των διαγωνισμάτων των μαθητών και ανταμοιβή της επιτυχίας σε αυτές τις μετρήσεις  περισσότερο από την διδακτική εμπειρία, την ανώτερη  εκπαίδευση και την επαγγελματική επάρκεια. Στην εποχή της λιτότητας τα υποκείμενα μοντελοποιούνται μέσα από καταπιεστικές παιδαγωγικές.  Τιμωρητικές πρακτικές και πολιτικές πειθάρχησης που περιλαμβάνουν υποταγή στην ιεραρχία, μηχανισμούς ασφάλειας, στρατιωτικοποίηση και τιμωρίες στοχεύουν τους φτωχούς μαθητές της εργατικής τάξης.  (Saltman, 2014)  

Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι οι εταιρείες αυτές  αποφεύγουν να προσλαμβάνουν εκπαιδευτικούς που είναι γραμμένοι σε συνδικάτα και δεν έχουν τα απαιτούμενα ακαδημαϊκά προσόντα, ενώ ακολουθούν και διάφορες άλλες πρακτικές προκειμένου να ρίξουν το κόστος:

« Οι πολιτικές του ανθρώπινου κεφαλαίου για τους εκπαιδευτικούς  στοχεύουν στην αλλαγή των συνθηκών εργασίας των εκπαιδευτικών στην οποία  πρωταρχικός στόχος της αγοραίας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι η απάλειψη ή ο περιορισμός της δύναμης των συνδικάτων των εκπαιδευτικών. Οι πολιτικές του ανθρώπινου κεφαλαίου στην εκπαίδευση περιλαμβάνουν: την αύξηση των μαθητών ανά τάξη (συχνά συνδεδεμένη με απολύσεις εκπαιδευτικών),  απάλειψη ή περιορισμός των δικαιωμάτων της μονιμότητας και της αρχαιότητας, η χρησιμοποίηση εκπαιδευτικών που δεν έχουν τα απαιτούμενα ακαδημαϊκά προσόντα, ή είναι «εναλλακτικά πιστοποιημένοι», αύξηση των ωρών εργασίας των εκπαιδευτικών και μείωση των αδειών ασθένειας…» (Ross&Vinson, 2013)

Ορισμένες από αυτές τις εταιρείες προσφέρουν (επί πληρωμή) σεμινάρια και κατάρτιση των εκπαιδευτικών, προσαρμοσμένες στην αγοραία εκπαίδευση των προτυποποιημένων στόχων και των συνεχών εξετάσεων που ελέγχουν την επίτευξή τους. Είναι αναπόφευκτο το αγοραίο εκπαιδευτικό τοπίο να επηρεάζει και την ίδια την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών σε ότι αφορά την ποιότητά της και το περιεχόμενό της. Αναφερόμενος στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στις ΗΠΑ, ο.Apple (2016) αναφέρει τα εξής :

Τα προγράμματα εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών σε κολλέγια και πανεπιστήμια και ιδιαίτερα αυτά που έχουν δημόσια χρηματοδότηση, δέχονται συνεχείς επιθέσεις. Τα κερδοσκοπικού χαρακτήρα προγράμματα εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, όπως τα online προγράμματα και τα προγράμματα του TeachforAmerica, αυξάνονται. Την ίδια στιγμή, οι μελλοντικοί δάσκαλοι αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερες εξετάσεις όλο και πιο συχνά… Αφιερώνεται όλο και λιγότερο χρόνος και πόροι στην κριτική κατανόηση της ιστορίας της διδασκαλίας και στους σύνθετους πολιτικούς και ηθικούς ρόλους που παίζουν τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί στην κοινωνία. Πραγματικά, υπό την προϋπόθεση ότι οι εκπαιδευτικοί δεν χρειάζονται αυστηρή, κοινωνικά και παιδαγωγικά κριτική και μεγάλης διάρκειας προετοιμασία για να εργαστούν στα πιο δύσκολα σχολεία του έθνους, οργανισμοί σαν τον «TeachforAmerica[4]» προετοιμάζουν ελάχιστα τους εκπαιδευτικούς τους οποίους ύστερα στέλνουν στα σχολεία. Και όλα αυτά συμβαίνουν τη ίδια στιγμή που οι νεοφιλελεύθερες και νέοσυντηρητικές επιθέσεις και η υποχρηματοδότηση όλης της δημόσιας σφαίρας επιταχύνονται. 

Η βιομηχανία εκπαιδευτικών πόρων – Outsourcing εκπαιδευτικών υπηρεσιών.

Αναπτύσσεται ακόμα η βιομηχανίας εκπαιδευτικών πόρων και υπηρεσιών που παρέχει υπηρεσίες και προϊόντα στα σχολεία όπως η συντήρηση και η τροφοδοσία, το λογισμικό των τεχνολογιών των πληροφοριών, η  δικτύωση και η τεχνική υποστήριξη, η μισθοδοσία και η διαχείριση ανθρώπινων πόρων, υποστήριξη αξιολόγησης και ελέγχου απόδοσης, επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, σχολική επιθεώρηση, εξεύρεση και επιλογή προσωπικού (εκπαιδευτικών), υλικά του αναλυτικού προγράμματος όπως σενάρια διδασκαλίας ή τεστ,  διδακτικό λογισμικό για διαδραστικούς πίνακες μέχρι καιπαροχή  υπηρεσιών για το σχεδιασμό και την κατάρτιση εθνικών αναλυτικών προγραμμάτων. 

Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη βιομηχανία εκπαιδευτικών πόρων και υπηρεσιών, καθώς και οι αλυσίδες υποστήριξης σχολείων διαπλέκονται μεταξύ τους και με τα μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα και διεθνοποιούνται:  συγχωνεύονται και εξαγοράζονται μεταξύ τους  και διεισδύουν στην αναδυόμενη εκπαιδευτική αγορά άλλων χωρών, ιδιαίτερα στον αναπτυσσόμενο κόσμο (Ball&Youdel, 2006: 29,41)(Vergeretal., 2017)

Ο ρόλος των μεγάλων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων (επιχειρηματική φιλανθρωπία).

Η φιλανθρωπία των μεγάλων ιδρυμάτων, στην Ελλάδα αλλά και στον κόσμο, παραδοσιακά είχε στόχο την κάθαρση του ονόματος των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων  αλλά και των πλουτοκρατών  στις οποίες ανήκαν, από τη ρετσινιά της εμπλοκής τους σε μεγάλα σκάνδαλα και σε άλλες πράξεις και πολιτικές που ζημιώνουν το κοινό συμφέρον των πολιτών. Σήμερα όμως τα μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα παίζουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο σε διάφορους τομείς και ιδιαίτερα στο χώρο της υγείας, της πρόνοιας και της εκπαίδευσης.

Οι πλουτοκράτες με όπλο την τεράστια οικονομική τους δύναμη χρησιμοποιούν τα ιδρύματά τους για να ασκούν πολιτική μέσα από τη χρηματοδότηση ερευνών και προγραμμάτων τα οποία εκπονούν τα ίδια τα ιδρύματα  με ερευνητές και επιστήμονες δικής τους επιλογής, προεξοφλώντας έτσι τα επιθυμητά αποτελέσματα και τις επιθυμητές κατά συνέπεια πολιτικές που συστήνονται. Κατόπιν, καθώς στην εποχή της λιτότητας το κράτος απεμπολεί  όλο και περισσότερο την υποχρέωσή του να χρηματοδοτεί τις κοινωνικές παροχές, παρεμβαίνει χορηγώντας τις ανάγκες των δημόσιων οργανισμών όπως τα νοσοκομεία, τα σχολεία και τα πανεπιστήμια με την προϋπόθεση να εφαρμόσουν τα συγκεκριμένα προγράμματα και πολιτικές που  έχει εκείνο επιλέξει.

Η δράση της επιχειρηματικής φιλανθρωπίας
στο «Νόμο Γονεϊκής Ενεργοποίησης» στις ΗΠΑ.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου που ασκούν πολιτική αυτά τα ιδρύματα των πλουτοκρατών είναι η περίπτωση του «νόμου γονεϊκής ενεργοποίησης» στις ΗΠΑ το 2010.  Ο νόμος αυτός  δίνει στους γονείς το δικαίωμα να αποφασίζουν για την τύχη των δημόσιων σχολείων που υστερούν – ή οι γονείς πειστούν  ότι υστερούν. Αν οι μισοί τουλάχιστον γονείς (ή κηδεμόνες) των μαθητών ενός σχολείου υπογράψουν αίτηση ενεργοποίησης, μπορούν να επιλέξουν την αντικατάσταση του διευθυντή του σχολείου ή του συνόλου του προσωπικού είτε την αντικατάσταση του δημόσιου σχολείου με ένα charterschool ή ακόμα το κλείσιμο του σχολείου.  

Ο νόμος αμφισβητήθηκε, καθώς η διαδικασία θα δίχαζε τις κοινότητες ενώ ήταν ευάλωτη σε έξωθεν χειραγώγηση αλλά και επειδή κατέστρεφε το δημοκρατικό χαρακτήρα της δημόσιας εκπαίδευσης: Οι γονείς σε μια σχολική κοινότητα μιας ορισμένης χρονιάς δεν έχουν το δικαίωμα να κλείσουν  ένα δημόσιο σχολείο ή να το χαρίσουν σε μια ιδιωτική εταιρεία όπως οι χρήστες (του τρέχοντος έτους) ενός δημόσιου πάρκου δεν έχουν το δικαίωμα να το τσιμεντώσουν ή να το παραχωρήσουν σε ιδιωτική εταιρεία για να το διαχειριστεί χρησιμοποιώντας χρήματα των φορολογούμενων. 

Τότε,  τα ιδρύματα  Gates, Broad, Walton, Annenberg, Wasserman καθώς και άλλα ιδρύματα  μέσα από την εταιρεία διαχείρισης σχολείων τσάρτερ που χρηματοδοτούσαν, έστησαν μια άλλη οργάνωση την οποία επίσης χρηματοδότησαν η οποία άσκησε πιέσεις για να ψηφιστεί ο νόμος, και όταν αυτό έγινε, στοχοποίησε κάποια δημόσια σχολεία και βάλθηκε με τη δύναμη του χρήματος να κινήσει τα νήματα ώστε να κινηθεί η διαδικασία ενεργοποίησης για τα σχολεία αυτά και να μετατραπούν σε σχολεία τσάρτερ.  Δεν δίστασε να διχάσει την κοινότητα των σχολείων αυτών για να πετύχει τους στόχους της. Φυσικά, τα σχολεία τσάρτερ θα εντάσσονταν στην εταιρεία (Barkan, 2013)

Η εκπαίδευση αποτελεί προνομιακό χώρο άσκησης αυτού του είδους της φιλανθρωπίας, η οποία ονομάζεται επιχειρηματική φιλανθρωπία. Σε πολλές περιπτώσεις  αυτά τα προγράμματα και οι πολιτικές οδηγούν σε κατανάλωση προϊόντων και υπηρεσιών της επιλογής των φιλανθρώπων εις τρόπον ώστε να ωφελούνται πολύ περισσότερο οι  επιχειρήσεις οι οποίες μπορεί να ανήκουν στον όμιλό τους, παίρνοντας πίσω όχι μόνο το κεφάλαιο το οποίο «επένδυσαν» στην φιλανθρωπία αλλά και την λιγοστή κρατική χρηματοδότηση του δημόσιου σχολείου το οποίο δωρεοδοτούν.  Όταν δε βρίσκουν εμπόδια στην άσκηση της πολιτικής τους από ομάδες πολιτών που αντιτίθενται στα σχέδιά τους, στήνουν ΜΚΟ και ομάδες τις οποίες χρηματοδοτούν για συκοφαντήσουν τους αντιπάλους τους και για να  στήσουν καμπάνιες (με αδρούς προϋπολογισμούς)  υπέρ των δικών τους πολιτικών.

Ήδη στην Ελλάδα διοργανώνονται σεμινάρια για την επιχειρηματική φιλανθρωπία που ενθουσιάζει τα hedgefunds στις αγγλόφωνες χώρες,  ενώ οι καθ’ ημάς επιχειρηματίες φιλάνθρωποι δοκιμάζουν τα βήματά τους στη νέα αγορά που ανοίγεται μπροστά τους . 

«Σχεδιάζουμε για την απόδοση των επενδύσεων που πηγαίνει πολύ πιο πέρα από το οικονομικό κέρδος-αυτό που ψάχνουμε ως την πιο σημαντική απόδοση της επένδυσης είναι η αλλαγή. Μπορείτε να αρχίσετε να βλέπετε λοιπόν γιατί μια χώρα όπως η Ελλάδα είναι ο ιδανικός χώρος επενδύσεων για τη στρατηγική φιλανθρωπία. Η στρατηγική φιλανθρωπία μπορεί να παρέμβει εκεί όπου οι επιχειρήσεις και το κράτος έχουν αποτύχει» (Φαρμάκης[5], 2017)

Στα ελληνικά σχολεία, εδώ και μερικά χρόνια, φιγουράρουν τα ονόματα των ιδρυμάτων του Νιάρχου, του Λάτση, του Μποδοσάκη, του Ωνάση αλλά και της Κόκα-Κόλα (βλ. σελ. 13)

Ελλάδα: Όταν οι σταυροφόροι του σχολείου της αγοράς εφορμούν στην δημόσια εκπαίδευση.

Στη χώρα μας, έχουν περισσότερο από δέκα χρόνια που έχουν ξεκινήσει οι προσπάθειες για την είσοδο των αγορών στην υποχρεωτική δημόσια εκπαίδευση.

Η μεταρρύθμιση του «Νέου Σχολείου» αποτελεί την πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια αγοραιοποίησης της υποχρεωτικής δημόσιας εκπαίδευσης. Ανάμεσα στα άλλα, δημιουργεί δίκτυο «αυτόνομων» σχολείων με ελεύθερες εγγραφές (που όμως περιορίζονται αργότερα από εισαγωγικές εξετάσεις) και τα οποία απευθύνονται στο κοινό της μεσαίας τάξης: πρόκειται για τα πρότυπα πειραματικά σχολεία (ΠΠΣ)Διακηρυγμένος στόχος των εμπνευστών της μεταρρύθμισης είναι η επέκταση του δικτύου αυτών των σχολείων . Θεσπίζεται, ακόμη, η αυτοαξιολόγηση και η εξωτερική αξιολόγηση των σχολικών μονάδων και των εκπαιδευτικών καθώς και οι ποιοτικοί και μετρήσιμοι δείκτες αλλά και οι  ανάλογοι  υποστηρικτικοί θεσμοί (ΑΔΙΠΔΕ, ΙΕΠ) . Θεσμοθετείται μια διαδικασία πανεθνικών εξετάσεων με τράπεζα θεμάτων (τύπου πανελλαδικών) στην πρώτη και στη δευτέρα λυκείου.)

Οι  πολιτικές αυτές συνάντησαν μεγάλη αντίδραση από εκπαιδευτικούς  αλλά και από  μαθητές. Παρότι δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τις συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολείων (που έγιναν σε δύο κύματα) τις περιόρισαν.[7]Η υποχρηματοδότηση όμως συνεχίστηκε και εντάθηκε, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα λειτουργικά έξοδα των σχολείων, αφού ακόμα και η μειωμένη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης διοχετεύθηκε κυρίως σε επιτροπές που είχαν αναλάβει την εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Οι πανεθνικές εξετάσεις με την τράπεζα θεμάτων, παρόλη τη δυσφορία των μαθητών και την ακόμα μεγαλύτερη αφαίμαξη των γονιών καθώς έπρεπε να πληρώσουν φροντιστήρια για δύο επιπλέον χρόνια,  εφαρμόστηκε στην πράξη δείχνοντας τις συνέπειες μιας τέτοιας πολιτικής σε ότι αφορά την αύξηση της σχολικής αποτυχίας εξαιτίας της έλλειψης διδακτικού χρόνου ώστε να εμπεδωθούν οι νέες γνώσεις αλλά και τη συρρίκνωση της διδακτικής πράξης σε ότι είναι χρήσιμο για τις εξετάσεις. Καταργήθηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αλλά στα προγραμματικά κείμενα, στις  δηλώσεις του υπουργού παιδείας, καθώς και στελεχών του κόμματος γίνεται φανερή η πρόθεση επαναφοράς πανεθνικών εξετάσεων με στόχο, μάλιστα, την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών.  (alfavita.gr , 2016)

Ακόμα, Τα ΠΠΣ διαχωρίστηκαν σε πρότυπα και πειραματικά, καταργώντας έτσι τις εξετάσεις στα δεύτερα και αλλάζοντας ορισμένες διατάξεις που σχετίζονταν με το εργασιακό καθεστώς των εκπαιδευτικών. Όμως, το βασικό νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας των ΠΠΣδεν άλλαξε.Άλλωστε οι εξετάσεις εισαγωγής για τις οποίες έγινε η μεγάλη φασαρία, ήταν μια νομοθετική αλλαγή από την κυβέρνηση της ΝΔ,  δεν προβλεπόταν εξ’ αρχής. Η δημόσια συζήτηση όμως άφησε απ’ έξω το στην ουσία της λειτουργίας των σχολείων αυτών:  Τα ΠΠΣ (και αργότερα πρότυπα ή πειραματικά) έχουν σε μεγάλο βαθμό τα χαρακτηριστικά της αυτόνομης σχολικής μονάδας όπως ορίζονται στη νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση(Βάλαρη, 2016) . Γι’ αυτό άλλωστε θεωρούνται πρότυπα αυτονομίας από τους θιασώτες της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισης (Κόσκος, 2016).

Μια ακόμα σημαντική πλευρά της μεταρρύθμισης του Νέου Σχολείου,  η αυτοαξιολόγηση  της σχολικής μονάδας καθώς και η εξωτερική αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών,  σκόνταψαν πάνω στη μεγάλη αντίσταση των εκπαιδευτικών, αποσαρθρώθηκαν και προσωρινά εγκαταλείφθηκαν. Όμως,  παρέμεινε  όλο το νομοθετικό πλαίσιο ως είχε, με δυνατότητα να ενεργοποιηθεί ανά πάσα στιγμή.

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ,παρότι αναγκάστηκε να αναδιπλώσει τη μεταρρύθμιση εξαιτίας των αντιδράσεων που υπήρξαν από την εκπαιδευτική κοινότητα προεκλογικά, πολύ γρήγορα επανέφερε τα κρίσιμα αυτά ζητήματα σε μια δήθεν-διαπραγμάτευση:  αναφέρομαι στον «Εθνικό Διάλογο για την Παιδεία» – έναν προσχηματικό, βεβαίως, διάλογο υπονομευμένο από τις μνημονιακές δεσμεύσεις. Ταυτόχρονα, η υποχρηματοδότηση και οι περικοπές σε προσωπικό συνεχίστηκαν και συνεχίζονται με κάθε τρόπο. Η αυτοαξιολόγηση και η αξιολόγηση, η τράπεζα θεμάτων, η επέκταση των πειραματικών σχολείων (έστω και χωρίς την «πρότυπη» ιδιότητά τους), η  προτυποποίηση, αλλά και με πολύ σαφή και έντονο τρόπο η αυτονομία της σχολικής μονάδας σφραγίζουν τα προγραμματικά κείμενα αλλά και τις δηλώσεις και συνεντεύξεις  του κ. Λιάκου και του κ. Γαβρόγλου.Η εφαρμογή του Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου από τον κ. Φίλη που περιέκοψε ώρες του ωρολόγιο πρόγραμμα για να εξοικονομήσει προσωπικό, ενώ επέβαλε όρους για τη συμμετοχή των μαθητών στο ολοήμερο πρόγραμμα. Ακόμα, εισήγατε τα voucher στους βρεφονηπιακούς σταθμούς δηλαδή έναν από τους πιο επιθετικούς τρόπους επιβολής των νόμων της αγοράς στη χρηματοδότηση των σχολείων, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη Χιλή από τον δικτάτορα Πινοσέτ με τις ευλογίες του. Το ενδεχόμενο ενοποίησης του τομέα φροντίδας και αγωγής (βρεφονηπιακοί σταθμοί) με το δημόσιο νηπιαγωγείο είναι η κερκόπορτα για την εισαγωγή των voucher σε όλη τη δημόσια εκπαίδευση.

Οι δεσμεύσεις του 3^ου και 4^ου μνημονίου που αφορούν την εκπαίδευση δείχνουν ξεκάθαρα ότι η έκθεση του ΟΟΣΑ δεν είναι καθόλου ένα συμβουλευτικό κείμενο αλλά ένα υποχρεωτικό εγχειρίδιο οδηγιών για την άσκηση της εκπαιδευτικής πολιτικής στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με το 3^ο μνημόνιο η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να αναθέσει στον ΟΟΣΑ την επικαιροποίηση της αξιολόγησης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που έγινε το 2011 . Η επανεξέταση της έκθεσης του ΟΟΣΑ – που θα συμπεριλαμβάνει αξιολόγηση της υλοποίησης του Νέου Σχολείου, νέους «εξορθολογισμούς» (δηλαδή περικοπές) αλλά και την «αυτονομία και την αποδοτικότητα» των σχολικών μονάδων και την «αξιολόγηση και διαφάνεια σε όλα τα επίπεδα)-  θα προτείνει συστάσεις με βάση τις οποίες η κυβέρνηση έπρεπε να καταρτίσει σχέδιο δράσης  που θα εγκριθεί από τους δανειστές και θα αρχίσει η υλοποίησή του πριν τον Σεπτέμβρη του 2016.  Ακόμα, μέχρι το 2018, θα πρέπει να έχει μειωθεί ο αριθμός των εκπαιδευτικών, αυξάνοντας τον αριθμό των μαθητών ανά τάξη:

Οι αρχές, σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, θαεπικαιροποιήσουν, έως τον Απρίλιο του 2016, την αξιολόγηση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που εκπόνησε ο ΟΟΣΑ το 2011…Μεταξύ άλλων, η επανεξέταση θα αξιολογήσει την υλοποίηση της μεταρρύθμισης του «Νέου Σχολείου», το περιθώριο περαιτέρω εξορθολογισμού (των τάξεων, σχολείων και πανεπιστημίων), τη λειτουργία και διακυβέρνηση των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, την αποδοτικότητα και αυτονομία των δημόσιων εκπαιδευτικών μονάδων και την αξιολόγηση και διαφάνεια σε όλα τα επίπεδα. Η επανεξέταση θα προτείνει συστάσεις σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές των χωρών του ΟΟΣΑ. Με βάση τις συστάσεις της επανεξέτασης, οι αρχές θα εκπονήσουν επικαιροποιημένο εκπαιδευτικό σχέδιο δράσης και θα υποβάλουν προτάσεις για δράσεις το αργότερο έως τον Μάιο του 2016, οι οποίες θα εγκριθούν έως τον Ιούλιο του 2016, και εφόσον είναι δυνατόν, τα μέτρα θα πρέπει να τεθούν σε ισχύ πριν από το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017. Ειδικότερα, οι αρχές δεσμεύονται να ευθυγραμμίσουν τον αριθμό διδακτικών ωρών ανά μέλος του προσωπικού, καθώς και την αναλογία μαθητών ανά τάξη και ανά εκπαιδευτικό, με τις βέλτιστες πρακτικές των χωρών του ΟΟΣΑ, το αργότερο έως τον Ιούνιο του 2018. Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων θα συνάδει με το γενικό σύστημα αξιολόγησης της δημόσιας διοίκησης. (Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελλάδος, 2015)

Η κυβέρνηση έχει συμμορφωθεί πλήρως: Ανέθεσε νέα έκθεση στον ΟΟΣΑ και πάνω στις κατευθύνσεις της έστησε έναν «εθνικό διάλογο» που κατέληξε ακριβώς στα πορίσματα που προωθούν τις κατευθύνσεις αυτές. Εξ’ ου και οι ομοιότητες ανάμεσα στην έκθεση αυτή και στα πορίσματα του εθνικού διαλόγου για την παιδεία (Γαβρόγλου, 2016), ενώ υλοποίησε ήδη από το 2016-17 την επέκταση των ΕΑΕΠ περικόπτοντας ταυτόχρονα με διάφορους τρόπους θέσεις εκπαιδευτικών. Επιπλέον, με τις τριμελείς επιτροπές εγγραφών επιδιώκει την αύξηση των μαθητών ανά τμήμα και, έτσι, τη μείωση των εκπαιδευτικών (εις βάρος, βέβαια των μαθητών).

Η κυβέρνηση, ακόμα, συμμορφώνεται σχεδόν σε όλα όσα προβλέπει για την εκπαίδευση το Συμπληρωματικό Σύμφωνο Συνεργασίας, ένα κείμενο που είδε το φως της δημοσιότητας στις 9-5-2017 και περιγράφει τις συμπληρωματικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης στους δανειστές:  η κυβέρνηση έπρεπε να κάνει τις απαραίτητες ενέργειες ώστε ολοκληρωθεί η έκθεση του ΟΟΣΑ. Πράγματι, όπως προβλεπόταν, η ενδιάμεση έκθεση δημοσιεύεται (μόνο στα Αγγλικά) τον Ιούλιο του 2017  (OECD, 2017)  ενώ η τελική έκθεση αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το Νοέμβρη του 2017.   Το τριετές σχέδιο δράσης ανακοινώνεται επισήμως όπως ζητείται[8]ενώ ψηφίζεται νέος νόμος για την αξιολόγηση στελεχών και  για το λύκειο ενώ «οι νέες δομές υποστήριξης εκπαιδευτικού έργου» σχέδιο εργασίας που επαναφέρει την αυτοαξιολόγηση μέσω της παιδαγωγικής αυτονομίας  και αναβαθμίζει τους σχολικούς συμβούλους, προφανώς προετοιμάζει το νόμο για αναβάθμιση των οργάνων αξιολόγησης, προαπαιτούμενο κι αυτό του συμπληρωματικού μνημονίου.

Μια γρήγορη ματιά στον πίνακα σύγκρισης των θέσεων του ΣΕΒ, του ΟΟΣΑ και της κυβέρνησης  (βλ. παράρτημα) δείχνει  ότι α) και οι τρεις θεσμοί προνομιμοποιούν τα βασικά κλειδιά της παγκοσμιοποιούμενης πολιτικής αγοραιοποίησης, όπως περιγράφηκαν πιο πάνω β) οι θέσεις τους στα ζητήματα αν δεν είναι ταυτόσημες παρομοιάζουν αρκετά. δ) οι όποιες διαφορές αφορούν την επικοινωνιακή γλώσσα κυρίως των κυβερνητικών κειμένων καθώς είναι αναγκαίο να διαφοροποιούνται  από τις θέσεις της αντιπολίτευσης που εκφράζει πιο καθαρά τις νεοφιλελεύθερες θέσεις, όπως και ο ΣΕΒ, ενώ η κυβέρνηση θέλει να φαίνεται ότι βρίσκεται στον αντίποδα καθώς αντιμετωπίζει πιέσεις από το εσωτερικό του κόμματος αλλά και τους ψηφοφόρους της.  

Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από άρθρο του Α.Λιάκου που κάνει κριτική στο «Νέο Λύκειο» από νεοφιλελεύθερες, όμως, θέσεις:

«Είναι σε βάρος και του Γενικού Λυκείου και του Επαγγελματικού Λυκείου η χαλάρωση του Λυκείου (ακούστηκε το σύνθημα «όχι στο σκληρό και ελιτίστικο Λύκειο»). Η «μπουλουκοποίηση της εκπαίδευσης» είναι κοινωνική αδικία απέναντι στα παιδιά και στους δασκάλους που προσπαθούν, δεν σέβεται ούτε και ενθαρρύνει τη διαφοροποίηση σε πορείες ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ικανότητες των παιδιών στους δύο τύπους Λυκείου…

Η αρνητική εμπειρία της τράπεζας θεμάτων οφείλεται στον τρόπο κατασκευής και επιβολής της. Αυτός όμως δεν είναι λόγος για να απορριφθεί η ιδέα, αλλά για να κατασκευαστεί σωστά. Χωρίς μια βιβλιοθήκη θεμάτων δεν γίνονται σταθμισμένες εξετάσεις, και χωρίς σταθμισμένες εξετάσεις, αντίο στην εγκυρότητα του απολυτηρίου για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.»  (Λιάκος, 2016)

Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι όχι μόνο η αντιπολίτευση (σύσσωμη με εξαίρεση το ΚΚΕ) αλλά και σύσσωμη η συμπολίτευση εκτελούν επακριβώς τα προαπαιτούμενα των δεσμεύσεων και εργάζονται συστηματικά για την εφαρμογή των κατευθύνσεων του ΟΟΣΑ, κατ’ εξοχήν εκφραστή των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση[9].

Εάν το ζητούμενο είναι ένα καλύτερο σχολείο για τα παιδιά μας,
είναι το σχολείο της αγοράς  η λύση;

Οι απαντήσεις που δίνονται από τις έρευνες στο παραπάνω ερώτημα δεν είναι καθόλου κολακευτικές για τους υπερασπιστές της αγοραίας σχολικής αυτονομίας, αφού οι πιο σημαντικές διακηρύξεις τους διαψεύδονται: η περιώνυμη εκπαιδευτική καινοτομία φαίνεται να είναι περισσότερο προϊόν κρατικής παρέμβασης και σχεδόν ανύπαρκτη στα αυτόνομα σχολεία, οι διαφορές  στις επιδόσεις των μαθητών δεν φαίνεται να είναι στατιστικά σημαντικές ανάμεσα στα κλασικά δημόσια σχολεία και στα αυτόνομα σχολείαενώ ευνοούνται μέσα σε αυτό το σύστημα οι μαθητές που προέρχονται από ανώτερα κοινωνικά στρώματα σε βάρος των υπόλοιπων.Ακόμα η στατιστική διαφορά της καλυτέρευσης των επιδόσεων των μαθητών με το σύστημα των κουπονιών είναι μηδενική. (Waslanderetal., 2010)

«Εάν οι οιονεί αγορές πρόσφεραν ένα τύπο ελιξίριου για την εκπαιδευτική απόδοση, τότε θα έπρεπε, με την πάροδο του χρόνου, να δούμε χώρες με πιο αγοραία συστήματα να υπερτερούν έναντι των χωρών όπου το κράτος παίζει έναν πιο άμεσο ρόλο στην παροχή εκπαίδευσης.  Όμως δεν είναι καθόλου έτσι.  Μερικές χώρες όπως η Σουηδία που έχουν υιοθετήσει πιο ολοκληρωμένα τις οιονεί-αγορές είδαν τα αποτελέσματά τους στους διεθνείς διαγωνισμούς είτε να παραμένουν στο μέσο όρο ή ακόμα και να πέφτουν, σε σχέση με άλλα κράτη χωρίς [το σύστημα χρηματοδότησης με] κουπόνια.» παρατηρεί ο Lubienski (2009)

Την ίδια στιγμή η διαφάνεια στην οικονομική διαχείριση των δημόσιου χρήματος από τις επιχειρηματικές αλυσίδες αυτόνομων σχολείων είναι ζητούμενη ενώ πολλά σχολεία charter ελέγχονται για μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα.(Rawls, 2015)

Αντίθετα, ο ταξικός ή/και φυλετικός διαχωρισμός και κατηγοριοποίηση των σχολείων αυξάνεται επικίνδυνα μέσα στο περιβάλλον του αγοραίου ανταγωνισμού των αυτόνομων σχολείων.Εν τω μεταξύ, πολλά δημόσια σχολεία καθώς βιώνουν την οικονομική ασφυξία και προκειμένου να αποφύγουν το κλείσιμό τους, αναγκάζονται να ενταχθούν στην «προστασία» των ομίλων διαχείρισης σχολείων, χάνοντας έτσι κάθε αυτονομία και ελευθερία που μπορεί να διέθεταν μέσα στο παλιό συγκεντρωτικό σύστημα.

Μαρτυρία διευθυντή δημόσιου σχολείου στο Ηνωμένο Βασίλειο

Ο διευθυντής JohnTomsett, του  HuntingtonSchool στο York, αναφέρεται στους 12 κουβάδες που μαζεύουν τα νερά που στάζουν από την οροφή του κτιρίου όταν βρέχει, στα χαλασμένα ηλεκτρικά, στις απολύσεις εκπαιδευτικών, και επομένως  στην αύξηση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη,  και στις περικοπές στο πρόγραμμα σπουδών –οι οποίες  αφορούσαν την καινοτομία αλλά και την αντισταθμιστική εκπαίδευση των μαθητών με δυσκολίες, καθώς και τη μείωση των επιλεγόμενων μαθημάτων-  που αναγκάστηκε να κάνει στο σχολείο του για να επιβιώσει αυτό οικονομικά. Χαρακτηριστικά σημειώνει τις επιπτώσεις των οικονομικών περικοπών που, εν τέλει, οδηγούν τα σχολεία στην αγκαλιά των επιχειρηματικών αλυσίδων διαχείρισης σχολείων, των λεγόμενων αλυσίδων ακαδημιών (academychains):  

«Η αύξηση του φόρτου εργασίας σε συνδυασμό με τη συνεχή μείωση της ευχαρίστησης που αποκομίζει ο δάσκαλος από το επάγγελμά του δημιουργούν την πιο διαβρωτική και πιο ύπουλη επίπτωση των περικοπών.  Οι εκπαιδευτικοί αποσύρουν σιωπηλά την υπερβάλλουσα προσπάθεια που έγκειται στη διακριτική τους ευχέρεια…

….Όχι μόνο οι επιλογές μαθημάτων των σπουδαστών μειώνονται, αλλά τώρα θα κάνουν μάθημα σε πολυπληθέστερες τάξεις. Οι καθηγητές  θα διδάξουν τέσσερις ακόμη μαθητές σε κάθε τάξη. Αυτά είναι άλλα τέσσερα βιβλία που πρέπει να επισημανθούν. Αυτοί είναι τέσσερις περισσότεροι μαθητές να διαχειριστούν. Αυτοί είναι τέσσερις επιπλέον γονείς που πρέπει να δεχθούν στην ενημέρωση γονέων. Η περικοπή των διδασκόντων οδηγεί σε μεγαλύτερα μεγέθη τάξεων, οδηγεί σε αυξημένο φόρτο εργασίας. Ο ευφημικός όρος “εξοικονόμηση απόδοσης ” σημαίνει ότι λιγότεροι άνθρωποι κάνουν περισσότερα.….

Το σύστημα συναγερμού πυρκαγιάς είναι πεπαλαιωμένο. Οι αισθητήρες στη βιβλιοθήκη χαλάνε ένας- ένας.  Είχαμε ήδη φέτος οκτώ συναγερμούς πυρκαγιάς. Οκτώ φορές που ο ρυθμός μάθησης της ημέρας διαταράχθηκε. Οκτώ φορές φοιτητές και καθηγητές έχουν χάσει πολύτιμο χρόνο μάθησης. Δεν έχουμε τις 80.000 λίρες που χρειαζόμαστε για να αντικαταστήσουμε το σύστημα…

Φυσικά, η διδασκαλία είναι το σημαντικότερο πράγμα, αλλά πέρα ​​από τον κύκλο της διδασκαλίας, της διόρθωσης, του σχεδιασμού, η ρουτίνα βαραίνει  πάρα πολύ όσους από εμάς έχουμε δεκαετίες προϋπηρεσίας και είναι αδιανόητη για νεότερους συναδέλφους που ακόμα επιλέγουν να έχουν προσωπική ζωή. Γιατί να κάνει ένα σχολικό ταξίδι στη Γαλλία, με όλα όσα συνεπάγεται, και να χάσει τρεις μέρες από τις ενδιάμεσες διακοπές του; …

…Σε ποια κατάσταση είναι η εκπαίδευση τώρα; Στο μεγαλύτερο σχολείο σε μια από τις πλουσιότερες πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου, στην πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, μπορείτε να δείτε σε ποια κατάσταση βρίσκεται το σχολείο μου: φοβάμαι για τα λιγότερο προνομιούχα σχολεία.

Όσοι το 2010 έγιναν πρωτεργάτες των αλυσίδων ακαδημιών (academychains) που οραματίζονταν  το μέλλον και που θαμπώνονταν από τον τίτλο του CEO (ανώτερο διευθυντικό στέλεχος), δρέπουν τώρα τα οικονομικά οφέλη.  Έχουν τη χρηματοδότηση για να προσελκύσουν τους καλύτερους εκπαιδευτικούς. Καθώς μονοπωλούν την αγορά εργασίας των εκπαιδευτικών,  μεταμορφώνουν τα  λιγότερο τυχερά σχολεία με τους πιο λαμπερούς και καλούς του επαγγέλματος. Στη συνέχεια, προσελκύουν ακόμα περισσότερα χρήματα.

Εάν το μέλλον που βλέπατε να έρχεται σας δημιουργούσε αποστροφή, εσείς και το σχολείο σας πληρώνετε τώρα το τίμημα για την τήρηση των αρχών σας. Ένα μέλλον όπου είναι πολύ πιθανόν το αγγλικό κρατικό σχολικό σύστημα να διευθύνεται από μια χούφτα τεράστιων [επιχειρηματικών] αλυσίδων academy.» (Tomsett, 2016)

Η νεοφιλελεύθερη μηχανική ιδιωτικοποίησης της εκπαίδευσης

Αν οι έρευνες δείχνουν την αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος των αγορών σε ότι αφορά το μορφωτικό ζητούμενο,  ο ανομολόγητος στόχος των υπέρμαχών του είναι η φθηνή εκπαίδευση για τους πολλούς σε συνδυασμό με τη μεταφορά δημόσιων πόρων στους ιδιώτες για να κάνουν μπίζνες με τεράστια κέρδη, μιας και η εκπαίδευση αποτελεί την πολυπόθητη νέα αγορά για επικερδείς επενδύσεις (Au & Hollar, 2016, Simonton, 2013)

«Πιστεύουμε ότι η ευκαιρία να χτίσουμε πολυάριθμες εκπαιδευτικές επιχειρήσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων είναι επιτέλους υπαρκτή. Η μεγαλύτερη επενδυτική ευκαιρία βρίσκεται εκεί που υπάρχει πρόβλημα – όσο μεγαλύτερο το πρόβλημα, τόσο μεγαλύτερη η ευκαιρία. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο πρόβλημα παγκοσμίως γνωστό από το πώς θα εκπαιδεύσουμε αποτελεσματικά τους πληθυσμούς μας»  GSVAdvisors, 2012[10]

Όμως δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτό: Η δυαδικοποίηση της κοινωνίας ως πολιτική διαχείρισης της  (προμελετημένης) έντασης της φτώχειας, της εξαθλίωσης και της περιθωριοποίησης μεγάλων μαζών μέσα στον ίδιο τον αναπτυγμένο κόσμο, απαιτεί και μια δυαδική εκπαίδευση.

ΟSaltman (2014), διερευνώντας την παιδαγωγική του «σθένους»[11] που είναι πολύ διαδεδομένη στα σχολεία των φτωχών μαθητών στις ΗΠΑ,  διαπιστώνει:

Η παιδαγωγική του «σθένους» είναι εκ διαμέτρου αντίθετη με την κουλτούρα του διαλόγου, της αμφισβήτησης, της έρευνας και της διαφωνίας που καλλιεργείται στα σχολεία της άρχουσας τάξης αλλά και στα σχολεία που προετοιμάζουν τους μελλοντικούς ηγέτες των θεσμών εξουσίας. …..Η εκπαίδευση της λιτότητας δεν είναι μόνο μια στροφή στον καταπιεστικό έλεγχο της νεολαίας για λογαριασμό των τεράστιων κερδών των πλουσίων, που δημιουργεί μια υποταγμένη και πειθαρχημένη  εργατική δύναμη, καθώς οι συνθήκες ζωής και εργασίας χειροτερεύουν για την πλειοψηφία των πολιτών. Είναι επίσης ένα δεξιόστροφο σχέδιο κατάληψης δημόσιου χώρου όπως τα σχολεία ώστε να παράγουν επί τούτου θέσεις υπηκόων  πολιτικά αναλφάβητων, χωρίς κρίση για το κοινωνικό γίγνεσθαι και για τον εαυτό τους, τις οποίες θα καταλάβει η νεολαία.  Συμπεριλαμβάνει ένα σχέδιο εκπαίδευσης εκπαιδευτικών και μαθητών ώστε  να κατανοούν τη μάθηση και τη λογική μέσα από την υποταγή στην εξουσία και ένα σχέδιο υποεκπαίδευσής τους για να αντιλαμβάνονται την αποξένωσή τους ως αποτυχία της ατομικής τους διάνοιας… (Saltman, 2014)

Οι αδύναμοι κρίκοι της μηχανικής της ιδιωτικοποίησης – η ανάπτυξη της αντίστασης

Όλα δείχνουν πως οι σταυροφόροι της νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης κλιμακώνουν με ταχείς ρυθμούς την επέλαση του σχολείου της αγοράς στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση.  Όμως, όσο κι αν η επέλαση αυτή μοιάζει αναπόφευκτη και ο αντίπαλος παντοδύναμος,  η ίδια η φύση του μηχανισμού ιδιωτικοποίησης έχει αδύναμους κρίκους.

Στον πραγματικό κόσμο, στη χώρα που αποτελεί την «πρωτοπορία» στην εφαρμογή του νεοφιλελευθερισμού, στις ΗΠΑ, οι γονείς, οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί ξεσηκώθηκαν ενάντια στο σύστημα των πανεθνικών εξετάσεων που, εκτός από το ότι οδηγεί τους μικρούς μαθητές σε απόγνωση, κλείνει τα δημόσια σχολεία σε όφελος των οργανισμών διαχείρισης charterschools (CMO’s). 

«Ολόκληρη η βιομηχανία της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης εξαρτάται από τα δεδομένα που παράγονται από αυτές τις δοκιμασίες, διότι τα τεστ μετατρέπουν τα παιδιά, τους εκπαιδευτικούς, τους διαχειριστές, τα σχολεία, τις περιφέρειες, τα ιδρύματα και τις κοινότητες σε αριθμούς. Με αυτή τη μετατροπή, κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες, πολύπλοκα ζητήματα εξουσίας και πολιτισμού, ακόμη και η ζωή και το πνεύμα των ανθρώπων, ισοπεδώνονται σε απλές ποσότητες για επιθεώρηση, σύγκριση και κατάταξη. Με τη σειρά τους, οι βαθμολογίες των τεστ αποτελούν μια μορφή νομίσματος, η οποία χρησιμοποιείται ως βάση για αποφάσεις σχετικά με την “επιλογή” των εκπαιδευτικών, το κλείσιμο σχολείων, τα σχολεία charter και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και των σχολείων. Στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου εκπαιδευτικού πλαισίου, τα αποτελέσματα των τεστ καθίστανται το μέσο αλλά και ο σκοπός της εκπαίδευσης, αποξενώνουν τους μαθητές και τους δασκάλους από την εργασία τους, ενώ ταυτόχρονα μετατρέπουν τα αποτελέσματα των τεστ σε φετιχοποιημένα εμπορεύματα που βάζουν στην άκρη  τους ίδιους τους ανθρώπους που αντιπροσωπεύουν» (Au &Hollar, 2016)

Το κίνημα αποχής από τις εξετάσεις δυναμιτίζει, λοιπόν τα θεμέλια της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης των αγορών:

 «To κίνημα αποχής από τις εξετάσεις απειλεί τις σύγχρονες νεοφιλελεύθερες εκπαιδευτικές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες καθώς αφαιρεί εντελώς από την εξίσωση τις εξετάσεις και τα στοιχεία  που παράγουν , αμφισβητώντας έτσι τη θεμελιώδη μέτρηση πάνω στην οποία οι νεοφιλελεύθερες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις βασίζονται ολοκληρωτικά» (Au&Hollar, 2016)

Ο αγώνας αυτός, όπως και η απεργία των καθηγητών στο Σικάγο το 2012, ήρθε αντιμέτωπος με τα πιο σκληρά οικονομικά συμφέροντα που βρίσκονται πίσω από τους CMOs (οργανισμούς διαχείρισης σχολείων charter) και που επενδύουν σε μια αγορά ο τζίρος της οποίας υπολογίζεται σε 700 δις δολάρια.Κομμάτι της αγοράς αυτής είναι και η βιομηχανία παραγωγής υλικού για τα πανεθνικά τεστ ενάντια στα οποία κινητοποιήθηκαν  εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές, οι γονείς τους και οι εκπαιδευτικοί. Το κίνημα αυτό συνεχίζει μέχρι σήμερα, αγκαλιάζοντας όλο και περισσότερο τα πιο αποκλεισμένα κοινωνικά στρώματα των μαύρων και των Λατίνων μεταναστών. Οι πιέσεις και οι εκβιασμοί που δέχθηκαν ήταν αφόρητοι και ανήθικοι: τα σχολεία που είχαν μεγάλη αποχή από τις εξετάσεις θα τιμωρούνταν με στέρηση χρηματοδότησης, οι μαθητές θα κινδύνευαν να μην αποφοιτήσουν, οι εκπαιδευτικοί θα είχαν επιπτώσεις. Παρόλα αυτά  το κίνημα κατάφερε σημαντικές νίκες καθώς αυξάνουν συνεχώς οι υποστηρικτές του. 

Κάτω από αυτό το πρίσμα, και η αντίσταση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα στις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που ανάγκασαν σε αναδίπλωση τις κυβερνήσεις,  είναι εξαιρετικά σημαντική.

Οι αντιστάσεις αυτές δείχνουν πως το τέρας δεν είναι ανίκητο. Τα γρανάζια αλληλοεξαρτώνται σε τέτοιο βαθμό ώστε έστω και ένα να «χαλάσει» η μηχανή δεν λειτουργεί. Η αυτοαξιολόγηση και η αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών καθώς και τα πανεθνικά τεστ, αποδεικνύεται ότι αποτελούν τους αδύναμους κρίκους επειδή απαιτούν την ενεργή συμμετοχή γονιών, μαθητών και εκπαιδευτικών. Αυτοί είναι που μπορούν και πρέπει να σπάσουν αυτό το βρόγχο που περισφίγγει ολοένα και περισσότερο το δημόσιο σχολείο,  καταπνίγοντας το δημοκρατικό δικαίωμα όλων των μαθητών στη μόρφωση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνική

Alfavita, (2016). Νεκρανασταίνουν την Τράπεζα θεμάτων : Μια ασύμμετρη απειλή για μαθητές και εκπαιδευτικούς, 6/10/16, ανακτήθηκε στις 7-10-2017 από http://www.alfavita.gr/arthron/ekpaideysi/nekranastainoyn-tin-trapeza-thematon-mia-asymmetri-apeili-gia-mathites-kai

Ball, S. &Youdell, D. (2008). Η κρυφή ιδιωτικοποίηση στη δημόσια εκπαίδευση, Ινστιτούτο της εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ΙΠΕΜ ΔΟΕ. 

Βαλάρη, Αι. (2016).  «Τα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία: Αριστεία και Κοινωνικές Διαστάσεις (2011-2015)» Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, ανακτήθηκε στις 8/10/17 από https://ikee.lib.auth.gr/record/287060/files/GRI-2017-18290.pdf 

Γαβρόγλου, Κ. (2016). Εθνικός και Κοινωνικός Διάλογος για την Παιδεία. Διαπιστώσεις, Προτάσεις και Χρονοδιαγράμματα Υλοποίησης.

Γιάναρου, Λ. (2017). Survivor μεταξύ σχολείων με έπαθλο… την ανακαίνιση, εφημερίδα Καθημερινή, 12.07.2017, http://www.kathimerini.gr/918048/article/epikairothta/ellada/survivor-meta3y-sxoleiwn-me-epa8lo-thn-anakainish

Ευρωπαϊκή Επιτροπή/EACEA/Ευρυδίκη, (2015). Η Διασφάλιση της Ποιότητας στην Εκπαίδευση: Πολιτικές και Προσεγγίσεις για την Αξιολόγηση των Σχολείων στην Ευρώπη. Έκθεση Δικτύου Ευρυδίκη. Λουξεμβούργο: Γραφείο Δημοσιεύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, (2015) Τεύχος 1^οΑρ. Φύλλου 94, 14 Αυγούστου 2015, ΝOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 4336 Συνταξιοδοτικές διατάξεις − Κύρωση του Σχεδίου Σύμβασης Οικονομικής Ενίσχυσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και ρυθμίσεις για την υλοποίηση της Συμφωνίας Χρηματοδότησης, παράγραφος Γ, κεφ. 4.1

www.esos.gr, (2015). Όλες οι ρυθμίσεις (μνημόνιο) για την παιδεία όπως ψηφίστηκαν σήμερα από τη Βουλή, 14/8/2015, ανακτήθηκε στις 5/10/2017 από https://www.esos.gr/arthra/39351/oles-oi-rythmiseis-mnimonio-gia-tin-paideia-opos-psifistikan-simera-apo-ti-voyli

Θεριανός, Κ. &Φωτόπουλος, Ν. (2011). Επιλογή σχολείου και στρατηγικές κοινωνικών τάξεων, εισήγηση στο Τρίτο Τακτικό Συνέδριο Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας, Πρακτικά συνεδρίου

Κόσκος, Λ.Φ. (2016). Ομιλία στην εκδήλωση «Παιδεία Ελευθερίας-Κοινωνία Επιλογών» στην Ελληνοαμερικανική Ένωση , ανακτήθηκε στις 8-10-2015 από http://dialog.haec.gr/past-events/item/13-paideia-koinonia.

Κόσκος, Λ.Φ. (2016). Το αυτόνομο σχολείο ως μέσο ανάπτυξης, Λεωνίδα-Φοίβου Κόσκου,  Eurotoday,   2 Φεβρουαρίου 2016, ανακτήθηκε στις 8-10-2015 από http://www.euro2day.gr/specials/opinions/article/1395536/to-aftonomo-sholeio-os-meso-anaptyxhs.html

Κοτσυφάκης, Θ., (2016). Οι δαπάνες για την εκπαίδευση,  ένθετο «ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ» , Κυριακάτικη ΑΥΓΗ 31-7-16

Λάκκα, Α. (2016). Επιλογή σχολείου από τους γονείς και στρατηγικές αναπαραγωγής κοινωνικών προνομίων: Μια εμπειρική έρευνα σε γονείς του Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Αθηνών (Μαράσλειο). Διπλωματική Εργασία, Ιωάννινα, ανακτήθηκε στις 8/10/2016 απόhttp://edu.pep.uoi.gr/eeepee/images/ergasies/lakka.pdf

Λιάκος, Α. (2016). Εθνικός και Κοινωνικός Διάλογος για την Παιδεία. Πορίσματα.

Λυκεσάς, Α. (2017).  Γονείς… «ζητιάνοι» της Coca-Cola! , Εφημερίδα Των Συντακτών, 12-7-2017 http://www.efsyn.gr/arthro/goneis-zitianoi-tis-coca-cola , προσπελάστηκε στις 6-10-2017

Μαυρογιώργος, Γ.,  Γιάγκου, Α., Σιάηλου, Θ., Χριστοφίδου, Ε. (2011). ΟΟΣΑ και PISA: Εκδοχές μονοπωλιακού υπερεθνικού «επιθεωρητισμού» στην εκπαίδευση,  ανακτήθηκε στις 8-10-2017 από http://www.alfavita.gr/apopsin/oosa-kai-pisa-ekdohes-monopoliakoy-yperethnikoy-epitheoritismoy-stin-ekpaideysi

Μούτσιος, Σ. (2001). «Εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στις οικονομικά αναπτυγμένες αγγλόφωνες χώρες: Σχολική αυτονομία και εκπαιδευτική αγορά», Παιδαγωγική Επιθεώρηση, τεύχος 31.

Παπαματθαίου, Μ.(2016). Την Τρίτη με… φρουρά η έναρξη Νο2 στον διάλογο για την Παιδεία, εφημερίδα «Το Βήμα», , 14-1-2016

ΣΕΒ, (2016). Η έξοδος από την κρίση ξεκινάει στα θρανία, 7/2/2016

Σελιδοδείκτης, (2017).  Προαπαιτούμενα συμπληρωματικού μνημονίου για την εκπαίδευση, 10/5/2017, ανακτήθηκε στις 5/10/2017 από https://selidodeiktis.edu.gr/

Στούπας, Κ. (2013).  Οι πιο “τεμπέληδες” του ΟΟΣΑ, ανακτήθηκε στις 3/10/2017 από http://www.capital.gr/o-kostas-stoupas-grafei/1792510/oi-pio-tempelides-tou-oosa

Φαρμάκης Ε. (2014).  «Φιλανθρωπία σαν στρατηγική ανάπτυξης» ανακτήθηκε στις 8-1-2017 από την διεύθυνση http://www.alba.edu.gr/media/1473/alba27012014-farmakis.pdf. παρουσίαση σε εκδήλωση του ΑLBAGraduateBusinessSchool

Λιάκος Α. (2016). Οι άνθρωποι που έβλεπαν τα τρένα να περνούν, Αντώνης Λιάκος, Κριτική στις προτάσεις του ΙΕΠ για το νέο Λύκειο, ανακτήθηκε στις 20/10/2017 από https://chronos.fairead.net/liakos-kritiki-neo-lykeio¨στις 5/10/2016.

Ξενόγλωσση

Apple, W.M. (2016). Introduction to “The Politics of Educational Reforms” Article in The Educational Forum · April 2016.

Au, W. (2015). Meritocracy 2.0: High-Stakes, Standardized Testing as a Racial Project of Neoliberal Multiculturalism, Article in Educational Policy, November  2015, DOI: 10.1177/0895904815614916

&Hollar J. (2016) Opting Out of the Education Reform Industry, Montly Review , Vol. 67, Issue 10 (March)ανακτήθηκεστις 20-9-2017 από http://monthlyreview.org/2016/03/01/opting-out-of-the-education-reform-industry

Barkan, J. (2013).  Plutocrats at Work: How Big Philanthropy Undermines Democracy,  Dissent Magazine, Fall  2013, ανακτήθηκεστις 8-10-2017 απόhttps://www.dissentmagazine.org/article/plutocrats-at-work-how-big-philanthropy-undermines-democracy

Blevennec, N. (2011).  Aidez-nous à compléter la carte des «écolesmorte »,  L’OBS, 30-3-2011, ανακτήθηκεστις 8-10-2017 από τηδιεύθυνσηhttp://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-nos-vies-connectees/20110330.RUE1574/aidez-nous-a-completer-la-carte-des-ecoles-mortes.html

Boeskens, L. (2016), Regulating Publicly Funded Private Schools: A Literature Review on Equity and Effectiveness, OECD Education Working Papers, No. 147, OECD Publishing, Paris

Bryant, J. (2016).  Tar Heel Heist: How the Charter School Industry Is Hijacking Public Education,  AlterNet, December 2, ανακτήθηκεστις 8/10/2017 από
https://www.alternet.org/education/north-carolinas-charter-school-industry-slowly-gutting-public-education

Greene P. (2016), What Went Wrong With Teach For America, ανακτήθηκεστις 5/11/17, απόhttp://progressive.org/public-school-shakedown/went-wrong-teach-america/

Freedberg, L. (2016),  Report charges many charter schools exclude children in violation of the law, Edsource, August 1

Leussier, Héloïse (2011). Parents et enseignants se mobilisentcontre les fermetures de classes, Nouvelobs.com, 17-4-2011,  ανακτήθηκεστις 8-10-2017 από τηδιεύθυνσηhttp://tempsreel.nouvelobs.com/societe/20110417.OBS1443/parents-et-enseignants-se-mobilisent-contre-les-fermetures-de-classes.html

Lipman, P. (2006). High Stakes Education, Inequality, Globalization, and Urban School Reform,  Taylor& Francis e-Library, 2006.

Lubienski, C. (2009). Do Quasi-markets Foster Innovation in Education?: A Comparative Perspective, OECD Education Working Papers, No. 25, OECD Publishing, Paris.

Musset,P (2012). School Choice and Equity, CURRENT POLICIES IN OECD COUNTRIES AND A LITERATURE REVIEW, OECD Education Working Papers No. 66

OECD, (2017).  Education Policy in Greece , A Preliminary Assessment.

Rawls, K. (2015). Who Is Profiting From Charters? The Big Bucks Behind Charter School Secrecy, Financial Scandal and Corruption, AlterNet ,January 21, ανακτήθηκεστις 5/10/2017 από https://www.alternet.org/election-2014/who-profiting-charters-big-bucks-behind-charter-school-secrecy-financial-scandal-and

Ross W. & Vinson K. (2013).Resisting Neoliberal Education Reform: Insurrectionist Pedagogies and the Pursuit of Dangerous Citizenship, WORKS AND DAYS 61/62, Vol. 31, Nos. 1&2, 2013 / CULTURAL LOGIC, 2013, Special Issue

SaltmanK.J., 2014, The Austerity School:Grit, Character, and the Privatization of Public Education, Symploke, Vol. 22 (No. 1-2, 2014), pp. 41-57

Simon, S.  (2013).  Special Report: Class Struggle – How charter schools get students they want, Reuters, February 15

Simonton, A.  (2013). How Wall Street Power Brokers Are Designing the Future of Public Education as a Money-Making Machine, AlterNet, December 5, ανακτήθηκεστις 5-10-2017 απόhttps://www.alternet.org/education/how-wall-street-power-brokers-are-designing-future-public-education-money-making-machine

Tomsett J. (2016). How my school is losing the battle with funding cuts, TES, 11/3/2017 ανακτήθηκεστις 5/10/2017 απόhttps://www.tes.com/news/school-news/breaking-views/how-my-school-losing-battle-funding-cuts

Verger A., Fontdevila, C. &Jancajo, A. (2016). Privatization of Education: A Political Economy of Global Education Reform Teachers College Press

Verger, A., Steiner-Khamsi G. &Lubienski, C.  (2017). The emerging global education industry: analysing market-making in education through market sociology, Globalisation, Societies and Education, 15:3, 325-340, DOI: 10.1080/14767724.2017.1330141

Waslander, S., Pater C., & van der Weide, M. (2010). Markets in Education: An Analytical Review of Empirical Research on Market Mechanisms in Education”, OECD Education Working Papers, No. 52, OECD Publishing.

Wilkins, A. (2017). Rescaling the local: Multi-academy trusts, private monopoly and statecraft in England, Article in Journal of Educational Administration and History · February 2017

[1] Ο όρος «ρατσιστική πολυπολιτισμικότητα» αναφέρεται από τον WayneAu (2016).

[2]Σε κάποια συστήματα όπου δίνεται μικρότερη αυτονομία στα σχολεία, οι αρμοδιότητες πρόσληψης και απόλυσης προσωπικού ανήκουν σε σχολικά συμβούλια με τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης  και των γονέων ή στο κεντρικό κράτος.

[3]Η αξιολόγηση  προστιθέμενης αξίας είναι μια μέθοδος αξιολόγησης των εκπαιδευτικών που μετρά τη συμβολή του εκπαιδευτικού σε ένα δεδομένο έτος, συγκρίνοντας τις τρέχουσες βαθμολογίες των μαθητών με τα αποτελέσματα των ίδιων μαθητών τα προηγούμενα σχολικά έτη, καθώς και τα αποτελέσματα άλλων μαθητών της ίδιας τάξης. Με τον τρόπο αυτό, η αξιολόγηση με προστιθέμενη αξία επιδιώκει να απομονώσει τη συμβολή ή την προστιθέμενη αξίαπου παρέχει κάθε δάσκαλος σε ένα δεδομένο έτος, η οποία  μπορεί να συγκριθεί με τις αποδόσεις άλλων εκπαιδευτικών.  (πηγή: Wikipedia)

[4]O οργανισμός TeachforAmerica στρατολογεί αποφοίτους διαφόρων ειδικοτήτων από φημισμένα πανεπιστήμια, τους οποίους, μετά από εκπαίδευση μόλις πέντε εβδομάδων τους στέλνει να διδάξουν στα πιο δύσκολα σχολεία στις ΗΠΑ για δύο τουλάχιστον χρόνια. Συνήθως εγκαταλείπουν το χώρο της εκπαίδευσης έχοντας αποκτήσει μια προϋπηρεσία η οποία θεωρείται σημαντική από εταιρείες όπως η Google, ακόμα κι αν η εργασία για την οποία κατατίθεται η προυπηρεσία αυτή ως προσόν δεν έχει καμιά σχέση με την εκπαίδευση. Ο οργανισμός αυτός χρηματοδοτείται από τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα των ΗΠΑ που βρίσκονται πίσω από τους υποστηρικτές της εκπαίδευσης της αγοράς (WaltonFamily, the BroadFoundation, Bill and MelindaGates, the Arnolds, Exxon). Οι απόφοιτοί του αποτελούν φθηνό εκπαιδευτικό προσωπικό, μη συνδικαλισμένο και προτιμούνται από τα σχολεία charter για το λόγο αυτό. Συχνά παίρνουν τη θέση των απολυμένων εκπαιδευτικών που έχουν πολύ εκτενέστερες σπουδές και πολύ μεγαλύτερη εμπειρία. Πολλοί από αυτούς κάνουν σοβαρή κριτική στον οργανισμό που τους κατάρτισε. Φυσικά, υπάρχει μεγάλη δυσαρέσκεια και από τους παραδοσιακά εκπαιδευμένους εκπαιδευτικούς. Όπως αναφέρει κάποιος από αυτούς: «Ποιο άλλο επάγγελμα θα άφηνε πρόσφατα αποφοιτήσαντες να αναλαμβάνουν επαγγελματικκά καθήκοντα ύστερα από μόλις 5 εβδομάδες κατάρτιση; Θα μπορούσα εγώ με το πτυχίο Αγγλικών που διαθέτω και τις πέντε εβδομάδες κατάρτισης να γίνω χειρούργος εγκεφάλου στην Αμερική;» (Greene, 2016)

[5]Ο Επαμεινώνδας Φαρμάκης είναι πρώην διευθύνων  σύμβουλος  εταιρείας συμβούλων φιλανθρωπίας  νυν γενικός διευθυντής της οργάνωσης SolidarityNow, συμφερόντων του Σόρος.

[6]Τα στοιχεία αντλήθηκαν από την ιστοσελίδα http://mazigiatopaidi.gr στις 8/10/2017.

[7]Και στη Γαλλία  το 2011 έγιναν μεγάλες κινητοποιήσεις από γονείς και εκπαιδευτικούς ενάντια στις περικοπές τάξεων και θέσεων εκπαιδευτικών.  Συνεπώς, δεν ήταν απόρροια της δημοσιονομικής στενότητας λόγω κρίσης χρέους οι πολιτικές αυτές αλλά αφορούν κεντρική πολιτική της ΕΕ.

[8]Βλ. στο https://www.minedu.gov.gr/news/28206-19-05-17-to-trietes-sxedio-gia-tin-ekpaidefsi-plaisio-katefthynseon-kai-protaseis

[9]Εδώ ας σημειώσουμε ότι με αυτά τα δεδομένα, οι «διάλογοι» που στήνει η κυβέρνηση επιζητούν απλώς την κοινωνική νομιμοποίηση προειλημμένων αποφάσεων.

[10]Αναφέρεται στο AuW. & HollarJ., 2016

[11]H παιδαγωγική του «σθένους» – gritpedagogy- υπόσχεται στους φτωχούς μαθητές πως αν κατακτήσουν τα εργαλεία να ασκούν αυτοέλεγχο και μάθουν να υπομένουν την χαμάλικη δουλειά τότε θα μπορούν με ίσους όρους να ανταγωνίζονται τα πλουσιόπαιδα στην απόκτηση οικονομικών πόρων.  Οι υποστηρικτές αυτής της παιδαγωγικής υποστηρίζουν ότι οι φτωχοί είναι βιολογικά και ψυχολογικά τραυματισμένοι από τη φτώχεια και ότι το τραύμα αυτό μπορούν να το ξεπεράσουν με την εκμάθηση του αυτοελέγχου και την υποταγή στην εξουσία, μέσα στο σχολείο. (Saltman, 2014)

[12]Σύμφωνα με την έκθεση της επιτροπής μορφωτικών υποθέσεων της Βουλής δεν προνομιμοποιείται προς το παρόν να περάσει η ευθύνη της χρηματοδότησης των σχολείων στην τοπική αυτοδιοίκηση:  «Σήμερα πράγματι ένα μέρος των εξόδων του σχολείου (συντήρηση κτηρίων, θέρμανση, καθαριότητα και μεταφορά μαθητών) καλύπτεται μέσω των δήμων (Σχολικές Επιτροπές), αλλά με πόρους που προέρχονται από το κεντρικό κράτος. Επομένως παρόμοιο ζήτημα δεν τίθεται, και δεν προβλέπεται για το προβλέψιμο μέλλον.»

The post Η «ΜΗΧΑΝΙΚΗ» ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ, ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Η «ΜΗΧΑΝΙΚΗ» ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ, ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

ΟΟΣΑ – ΣΕΒ – Πορίσματα εθνικού διαλόγου για την παιδεία: μερικές καθόλου συμπτωματικές ομοιότητες

Την άνοιξη του 2016, δημοσιεύτηκαν δύο κείμενα που εκθέτουν, επί της ουσίας, τις θέσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ για την εκπαίδευση, τα λεγόμενα αποτελέσματα του διαλόγου για την παιδεία.

Το πρώτο κείμενο, «Εθνικός και Κοινωνικός Διάλογος για την Παιδεία. Πορίσματα. 27 Μαΐου 2016», (διαθέσιμο εδώ ), υπογράφεται από τον κ. Αντώνη Λιάκο, τότε πρόεδρο της επιτροπής Εθνικού και Κοινωνικού Διαλόγου για την Παιδεία, ενώ το δεύτερο κείμενο, «Εθνικός και Κοινωνικός Διάλογος για την Παιδεία. Διαπιστώσεις, Προτάσεις και Χρονοδιαγράμματα Υλοποίησης» υπογράφεται από τον κ. Κ.Γαβρόγλου, τότε πρόεδρο της Διαρκούς  Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής (2016) και νυν υπουργό παιδείας.

Στα κείμενα αυτά, κεντρική θέση έχει η θέση για την αυτονόμηση των σχολικών μονάδων από το υπουργείο παιδείας (δηλαδή από την κρατική καθοδήγηση, διοίκηση και χρηματοδότηση) και το «άνοιγμά» τους στις «τοπικές κοινωνίες» και την τοπική αυτοδιοίκηση με ταυτόχρονη λογοδοσία σε κάτω από ένα σύστημα αυτοαξιολόγησης  που θα υπόκειται όμως σε νόρμες, δείκτες και ποσοτικές αξιολογήσεις ορισμένες σε κεντρικό επίπεδο. Παράλληλα ομολογείται η ανάγκη για ακόμα μεγαλύτερη συμπίεση του αριθμού των εκπαιδευτικών.

Η φιλοσοφία αυτή δεν είναι καινούργια, ούτε στην Ελλάδα και πολύ περισσότερο στην Ευρώπη και διεθνώς, και όπου εφαρμόστηκε  είχε σαν αποτέλεσμα τον εξανδραποδισμό και τη διάλυση της δημόσιας εκπαίδευσης πιο φτωχούς και ευάλωτους μαθητές (για παράδειγμα στις ΗΠΑ, στη Χιλή, ). Η ίδια φιλοσοφία διέπει και τα κείμενα της μεταρρύθμισης του «Νέου Σχολείου» ενώ ομολογείται ότι είναι ευρωπαϊκή κατεύθυνση.

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ παραγγέλνει, εν τω μεταξύ, στον ΟΟΣΑ μια νέα αξιολόγηση για την εκπαίδευση στην Ελλάδα (η προηγούμενη ήταν το 2011).

Τον Φλεβάρη του 2017 (7/2) ο ΣΕΒ (Σύνδεσμος Βιομηχάνων Ελλάδας) δημοσιεύει μια έκθεση για την εκπαίδευση στην Ελλάδα, που ονομάζεται «η έξοδος από την κρίση ξεκινάει στα θρανία» και χρησιμοποιεί στοιχεία του διαγωνισμού PISA του ΟΟΣΑ από το 2015 καθώς και στοιχεία της Eurostat από το 2014. Και στο κείμενο αυτό κεντρική θέση κατέχει η αυτονομία και η αποκέντρωση, η αυτοαξιολόγηση και η αξιολόγηση, καθώς και η σύνδεση με την «τοπική κοινωνία» αλλά και η χρηματοδότηση από την τοπική αυτοδιοίκηση. Προχωράει ακόμα περισσότερο θέτοντας το «γονεϊκό δικαίωμα» στην επιλογή σχολείου που συνδέεται με τη φιλοσοφία της αυτονομίας, βοηθώντας στην μετατροπή του γονιού σε πελάτη και του σχολείου σε μαγαζί.  (Στην Αμερική ήταν το βασικό επιχείρημα της εκεί μεταρρύθμισης που δίχασε βαθειά τους γονιούς, τα σχολεία και τους μαθητές και τραυμάτισε πολύ σοβαρά την εκπαίδευση των πιο φτωχών. Σήμερα οι θιασώτες της μεταρρύθμισης αυτής αντιμετωπίζουν μια μαζική άρνηση γονιών και μαθητών να συμμετέχουν στα τεστ αξιολόγησης (opting out movement) από τα αποτλέσματα των οποίων εξαρτάται και η αξιολόγηση των σχολειών τους και των καθηγητών τους).

Η εικόνα τώρα γίνεται πιο καθαρή: σχολεία επιχειρήσεις σε ανταγωνιστική μεταξύ τους βάση που υπόκεινται σε τυποποιημένους ποσοτικούς δείκτες αξιολόγησης και εξαρτώνται από τις χορηγίες και την κατ’ επιλογήν χρηματοδότηση από την τοπική αυτοδιοίκηση.

Στις  12 Φλεβάρη, η εφημερίδα  Αυγή δημοσιεύει κατά αποκλειστικότητα πληροφορίες για το περιεχόμενο  της νέας έκθεσης του ΟΟΣΑ με αποκαλυπτικό τίτλο «Σχολεία αυτόνομα με τους εκπαιδευτικούς «ηγέτες»». Η ομοιότητα είναι ολοφάνερη. Οι πληροφορίες που δίνονται στο άρθρο κάνουν ακόμα ένα βήμα: φέρνουν ως παράδειγμα προς μίμηση την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στη Χιλή με τη χρηματοδότηση μέσω κουπονιών. Δεν αναφέρεται βέβαια καθόλου στα ολέθρια αποτελέσματα αυτής της μεταρρύθμισης στη δημόσια εκπαίδευση  φτωχών, παρότι αυτή η πολιτική ακολουθήθηκε στο όνομα των φτωχών και αδύναμων. Ούτε εδώ πρωτοτυπεί ο ΣΕΒ που στο ίδιο μότο επικαλείται την «διάσωση» των πιο ευάλωτων μαθητών για να δικαιώσει τις θέσεις του.

Είναι φανερό ότι τα κείμενα αυτά υποστηρίζουν τις ίδιες πολιτικές θέσεις  την εκπαίδευση και βομβαρδίζουν την κοινή γνώμη αλλά και το ίδιο το σώμα του ζωντανού στοιχείου της εκπαίδευσης (μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς) για να την επερχόμενη επέλαση των γερακιών της αγοράς στο σώμα των δημόσιων σχολείων.

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να κατεβάσετε έναν πίνακα σύγκρισης των θέσεων αλλά και της φρασεολογίας δείχνει τη σύμπνοια των συμμάχων (ακόμα κι αν η ρητορική της κυβέρνησης είναι επίτηδες ασαφής και γενικόλογη – άλλωστε οι εταίροι της ως φαίνεται αυτή την αδυναμία έρχονται να καλύψουν).

The post ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΟΙ ΤΗΣ “ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ” ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΦΟΡΜΟΥΝ first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΟΙ ΤΗΣ “ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ” ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΦΟΡΜΟΥΝ εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.