Το αφήγημα της κυβέρνησης για καθαρή έξοδο από τα μνημόνια τον Αύγουστο του 2018 ουδεμία σχέση έχει με την πραγματικότητα, όπως αποδεικνύουν τα προαπαιτούμενα που ψηφίζονται στη Βουλή, οι συμφωνίες με το Eurogroup και η έκθεση του Α΄ τριμήνου που συνέταξε το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή.

Σχετικά με αυτή την έκθεση, να σημειώσουμε ότι ο κ. Κουτεντάκης, τοποθετήθηκε επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού με ψήφους των ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ. Η έκθεση του Γραφείου αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «Η ολοκλήρωση του προγράμματος και η εξάλειψη των εξωτερικών ανισορροπιών της ελληνικής οικονομίας υπήρξε το αποτέλεσμα μεταρρυθμίσεων και προσπαθειών διαδοχικών κυβερνήσεων τα τελευταία οκτώ χρόνια και σημαντικών επιβαρύνσεων για τους πολίτες της χώρας». Πέρα και πάνω από κυβερνητικές εναλλαγές, μεταβολές του εκλογικού χάρτη και των πολιτικών συσχετισμών – για να μην μιλήσουμε για μια εντυπωσιακή ποικιλία αυταπατών – το συμπέρασμα είναι αμείλικτο και σαφές: το κράτος έχει συνέχεια και διαθέτει συλλογική μνήμη συγκροτώντας τον πλέον σταθερό στυλοβάτη του μνημονιακού καθεστώτος. Τι άλλο σημειώνει η εν λόγω έκθεση:

• «Η ολοκλήρωση του προγράμματος και ο τερματισμός της χρηματοδότησης από τον επίσημο τομέα, θα οδηγήσουν στον καθορισμό ενός νέου πλαισίου εποπτείας»
• «Η αποφυγή εντάσεων στις διαπραγματεύσεις και καθυστερήσεων στην υλοποίηση των συμφωνηθέντων είναι κρίσιμη προϋπόθεση ώστε να μην διαταραχθεί το θετικό κλίμα και να μην υπάρξει επιστροφή της αβεβαιότητας»
• Ο προγραμματισμός του 2018 προβλέπει, σε επίπεδο εσόδων, 2,7 δις ευρώ, «το υψηλότερο ύψος αποκρατικοποιήσεων των τελευταίων ετών»
• «Η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, το ενιαίο πλαίσιο κινητικότητας, τα περιγράμματα θέσεων εργασίας και οι επιλογές των ανώτερων και ανώτατων στελεχών αποτελούν θεμελιώδεις αλλαγές στη λειτουργία του δημόσιου τομέα»

Τι σημαίνουν τα παραπάνω καθώς και το συνολικό πνεύμα της έκθεσης:

1. Αναγνωρίζεται, χωρίς πολιτικές αναστολές πλέον, με τον πιο επίσημο τρόπο από την κυβέρνηση η αναγκαιότητα των μνημονιακών προγραμμάτων καθώς και η αδιάσπαστη ενότητα και συνέχεια της προηγούμενης μνημονιακής οχταετίας
2. Αναζητείται ένα νέο πλαίσιο εποπτείας, μια νέα ισορροπία για τη «μεταμνημονιακή εποχή»
3. Τα προαπαιτούμενα και οι μνημονιακές δεσμεύσεις θα τηρηθούν στο ακέραιο από την κυβέρνηση
4. Βασικοί πυλώνες των προαπαιτούμενων είναι οι αποκρατικοποιήσεις και η αξιολόγηση/κινητικότητα στο δημόσιο

Για να επανέλθουμε στις βασικές διαπιστώσεις που είχαμε διατυπώσει από τους πρώτους μήνες εκδήλωσης της καπιταλιστικής κρίσης, η υποτίμηση της εργασίας και οι ριζικές αναδιαρθρώσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας αποτελούν τις βασικές επιλογές του αστισμού προκειμένου να ξανακυλήσει ο τροχός της ανάπτυξης. Η επίκληση του χρέους και της εξυπηρέτησής του αποτελούσε το εργαλείο για την καταβύθιση στη μνημονιακή κόλαση και όχι τον πραγματικό στόχο.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται η ψήφιση των προαπαιτούμενων από τη Βουλή, η ένταξη σε αυτά και πάλι του νόμου Κατρούγκαλου για τις συντάξεις, η μείωση του αφορολόγητου από την 1-1-2020, η υποθήκη της Δημόσιας Περιουσίας μέχρι του ποσού των 25 δις ευρώ (μέσω του Υπερταμείου). Οι ανάγκες και τα δικαιώματα της εργαζόμενης πλειοψηφίας μετατρέπονται σε καύσιμη ύλη για να ανοίξει ο νέος κύκλος ανάπτυξης, να υλοποιηθεί ο στόχος των υψηλών πλεονασμάτων, να προκύψουν οι θετικοί ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ (1,4% φέτος).

Η απουσία του λαϊκού παράγοντα από το προσκήνιο και η κοινωνική αδράνεια αποτελούν βασική προϋπόθεση ώστε να μην υπάρχουν καθυστερήσεις «στην υλοποίηση των συμφωνηθέντων». Σε αυτήν ακριβώς την αναγκαιότητα για την οργάνωση ενός νέου γύρου πραγματικών ταξικών αγώνων θα κριθούμε όλες και όλοι.

The post Η «ΕΞΟΔΟΣ» ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΗΣ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Η «ΕΞΟΔΟΣ» ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΗΣ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Education.Greece will further modernize its education system at all levels to substantially improve educational outcomes while safeguarding equity. The authorities will address the recommendations of the new OECD Report for the Greek educational system through a concrete action plan by May 2018; a preliminary report was published by the OECD in July 2017, a draft report to be completed by January 2018 and the final report by April 2018. 

Εκπαίδευση. H Ελλάδα θα εκσυγχρονίσει περαιτέρω το εκπαιδευτικό της σύστημα σε όλα τα επίπεδα για να βελτιώσει σημαντικά τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την ισότητα. Οι αρχές θα  προσαρμοστούν στις συστάσεις της νέας έκθεσηςτου ΟΟΣΑ για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μέσα από ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης μέχρι τον Μάιο του 2018·η προκαταρκτική έκθεση δόθηκε στη δημοσιότητα από τον ΟΟΣΑ τον Ιούλιο του 2017, τοπρόχειρο σχέδιο έκθεσης πρόκειται να ολοκληρωθεί μέχρι τον Ιανουάριο του 2018 και η τελική έκθεση μέχρι τον Απρίλιο του 2018.

In agreement with the institutions, the authorities will, by March 2018 (key deliverable): (i) adopt legislative measures on future appointments and evaluation of head teachers and senior ministry of education staff to ensure a depoliticised, transparent and meritocratic  process including the involvement of ASEP in relevant committees and upgrade their role within the school units and specifying their career prospects (ii) pass a law on upgrading the bodies responsible for evaluations and (iii) pass a law on the evaluation of senior education staff, school self-evaluation and rational use of resources. By May 2018 they will adopt a strategy on initial and continuous teacher training in pre-primary, primary and secondary education; the authorities will agree with the institutions the fiscal aspects of changes in the organisation of secondary and higher education and will safeguard the revenues of HEI coming from overheads, fees for graduate education, services to third parties and exploitation of University property.

Σε συμφωνία με τους θεσμούς, οι αρχές πρόκειται, μέχρι τον Μάρτιο του 2018 (κύριο παραδοτέο): (i) να θεσπίσουν  νομοθετικά μέτρα σχετικά με τους μελλοντικούς διορισμούς και την αξιολόγηση των διευθυντών και τα ανώτερα στελέχη του υπουργείου παιδείας ώστε να διασφαλίσουν μια αποπολιτικοποιημένη, διαφανή και αξιοκρατική διαδικασία συμπεριαλαμβανομένης της συμμετοχής του ΑΣΕΠ σε σχετικές επιτροπές και να αναβαθμίσει το ρόλο τους εντός των σχολικών μονάδων και να καθορίσουν τις προοπτικές της σταδιοδρομίας τους. (ii) να περάσουν  ένα νόμο σχετικά με την αναβάθμιση των αρμόδιων οργάνων για τις αξιολογήσεις και (iii) να περάσουν  ένα νόμο σχετικά με την αξιολόγηση των ανώτερων στελεχών της εκπαίδευσης, την αυτοαξιολόγηση του σχολείου και την ορθολογική χρήση των πόρων. Μέχρι τον Μάιο του 2018 θα υιοθετήσουν μια στρατηγική για την αρχική και την διαρκή εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση· οι αρχές θα συμφωνήσουν με τους θεσμούς τα δημοσιονομικά ζητήματα των αλλαγών στην οργάνωση της δευτεροβάθμιας και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και θα διασφαλίσουν τα έσοδα των ΑΕΙ που προέρχονται από τα γενικά έξοδα, τις αμοιβές για τη μεταπτυχιακή εκπαίδευση, τις υπηρεσίες προς τρίτους και την αξιοποίηση της περιουσίας του Πανεπιστημίου.

The authorities have taken steps towards converging with OECD best practices regarding the number of teaching hours per staff member, and the ratios of students per class and pupils per teacher. As a next step, and as a prior action, the authorities will adopt legislation on i) the obligatory presence of teachers in schools to 30 hours per week; ii) the criteria and the timeline for the merging of school units starting in the school year 2018-2019 and iii) the exclusion of the lunch hour from the teaching hours of teachers. The authorities together with the OECD will review all relevant indicators including latest data by April 2018.

Οι αρχές έχουν κάνει βήματα προς τη σύγκλιση με τις βέλτιστες πρακτικές του ΟΟΣΑ σε ότι αφορά τον αριθμό διδακτικών ωρών ανά μέλος του προσωπικού [εκπαιδευτικό], καθώς και στις αναλογίες των μαθητών ανά τάξη και μαθητών ανά εκπαιδευτικό. Ως επόμενο βήμα, και ως προκαταρκτική δράση, οι αρχές θα νομοθετήσουν (i) την υποχρεωτική παρουσία των εκπαιδευτικών στα σχολεία έως 30 ώρες την εβδομάδα· (ii) τα κριτήρια και το χρονοδιάγραμμα για τη συγχώνευση των σχολικών μονάδων, ξεκινώντας από το σχολικό έτος 2018-2019 και (iii) την εξαίρεση της μεσημεριανής ώρας σίτισης από τις διδακτικές ώρες [διδακτικό ωράριο] των εκπαιδευτικών . Οι αρχές μαζί με τον ΟΟΣΑ θα επανεξετάσουν όλους σχετικούς δείκτες, συμπεριλαμβανομένων των πιο πρόσφατων στοιχείων μέχρι τον Απρίλιο του 2018.

The framework for dismissals legislated in the Private Education Act Art. 56 of Law 4472/2017 will be assessed by March 2018 and if required the necessary amendments will be agreed with the institutions and legislated by April 2018 and put into effect for the school year 2018-19.

Το πλαίσιο των απολύσεων στην ιδιωτική εκπαίδευση που νομοθετήθηκε με το άρθρο 56 του Νόμου 4472/2017 θα αξιολογηθεί μέχρι τον Μάρτιο του 2018 και, εφόσον απαιτείται, θα συμφωνηθούν οι απαραίτητες τροποποιήσεις με τους θεσμούς και θα νομοθετηθούν μέχρι τον Απρίλιο του 2018 και θα τεθούν σε ισχύ από το σχολικό έτος 2018-19.

The post ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 3η Αξιολόγηση προγράμματος ESM 3 Δεκεμβρίου 2017-12-18 σελ. 27 first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 3η Αξιολόγηση προγράμματος ESM 3 Δεκεμβρίου 2017-12-18 σελ. 27 εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Η Εκπαιδευτική Λέσχη απευθύνθηκε στο συνάδελφο καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας Θεόδωρο Μαριόλη με τέσσερα ερωτήματα που σχετίζονται τόσο με τις κυρίαρχες οικονομικές πολιτικές όσο και με την αναγκαιότητα διαμόρφωσης ενός αντίπαλου προγραμματικού λόγου που θα εκφράζει τα κοινωνικά και ταξικά συμφέροντα της εργαζόμενης πλειοψηφίας. Παραθέτουμε παρακάτω τις ερωτήσεις και τις σχετικές απαντήσεις.

Ερώτηση 1.

Η κυβέρνηση ψήφισε το 4^ο μνημόνιο με βαρύτατα αντιλαϊκά μέτρα. Στην πολύμηνη πορεία προς την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, ιδιαίτερη σημασία είχε η εκτίμηση για το πρωτογενές πλεόνασμα του 2016 στο 4,19% του ΑΕΠ. Πως έγινε δυνατόν να εμφανιστεί ένα πλεόνασμα οκτώ φορές μεγαλύτερο από το 0,5% που προέβλεπε ο προϋπολογισμός του προηγούμενου έτους;

Απάντηση.

Ιδίως στην μετά-2010 περίοδο, οι προϋπολογισμοί στην Ελλάδα καταρτίζονται σε καθεστώς διαφόρων παρεμβολών και σχετικής αβεβαιότητας (για να εκφρασθούμε εν συντομία). Είναι, λοιπόν, προτιμότερο να στραφούμε στα ίδια τα μεγέθη, όπως, δηλαδή, όντως διαμορφώθηκαν (σύμφωνα, τουλάχιστον, με τις στατιστικές υπηρεσίες).

Έτσι, όσον αφορά στα πραγματικά μεγέθη και, ιδίως, στα μεγέθη για τα «πρωτογενή ελλείμματα-πλεονάσματα ή, αλλιώς, πρωτογενήισοζύγια», θα ήθελα να κοιτάξουμε αυτά που έχουν ανακοινωθεί από την ΕΛΣΤΑΤ (21 Απριλίου 2017), και όχι εκείνα που ανακοινώνονται στο πλαίσιο του «Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής για την Ελλάδα» (αν και οι μεταξύ τους αποκλίσεις είναι μάλλον μικρές). Όπως διευκρινίζεται από την ΕΛΣΤΑΤ: «Κατά τημέτρηση του πρωτογενούςισοζυγίουστοπλαίσιο του ΠρογράμματοςΟικονομικήςΠροσαρμογής, μια σειρά από δαπάνες και έσοδα αντιμετωπίζονται διαφορετικά από ό,τι αντιμετωπίζονται κατά τηνκατάρτιση των δημοσιονομικώνστοιχείων για τουςσκοπούς της ΔιαδικασίαςΥπερβολικούΕλλείμματος (ΔΥΕ). Πιο συγκεκριμένα τα στοιχεία που αντιμετωπίζονται διαφορετικά στο πλαίσιο του ΠρογράμματοςΟικονομικήςΠροσαρμογής περιλαμβάνουν τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσειςπεριουσιακώνστοιχείων, συναλλαγές για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και τα έσοδα από μεταφορέςποσών που συνδυάζονται με εισοδήματα των Εθνικών Κεντρικών Τραπεζών της Ευρωζώνης, τα οποία προέρχονται από την κατοχήΕλληνικώνκρατικών ομολόγων στα επενδυτικά τους χαρτοφυλάκια.».

         Το έτος 2016, τα μεγέθη της Γενικής Κυβέρνησης είχαν ως ακολούθως:

(i). Τα Έσοδα ήταν 87,5 δισ. ευρώ, ήτοι 3,2% μεγαλύτερα ως προς το έτος 2015.

(ii). Οι Συνολικές Δαπάνες ήταν 86,2 δισ. ευρώ, ήτοι 9,5% μικρότερες ως προς το έτος 2015.

(iii). Οι Δαπάνες για Τόκους ήταν 5,6 δισ. ευρώ, ήτοι 11,1 % μικρότερες ως προς το έτος 2015.

(iv). Άρα, οι εξαιρουμένων των Τόκων Δαπάνες ήταν 80.6 δισ. ευρώ, ήτοι 9,3% μικρότερες ως προς το έτος 2015. Οι δαπάνες για Ακαθάριστο Σχηματισμό Παγίου Κεφαλαίου ήταν 5,5 δισ. ευρώ, ήτοι 19% μικρότερες ως προς το έτος 2015, ενώ οι δαπάνες για Τελική Κατανάλωση ήταν 34.5 δισ. ευρώ, ήτοι 2,3% μικρότερες ως προς το έτος 2015.

            Έτσι, το έτος 2016, το πρωτογενές ισοζύγιο (έσοδα μείον συνολικές δαπάνες συν δαπάνες για τόκους) ήταν +6,9 δισ. ευρώ (δηλαδή, πλεονασματικό) ή, δεδομένου ότι το ονομαστικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ήταν περί τα 175,9 δισ. ευρώ, +3,9% του ΑΕΠ. Αντιθέτως, το έτος 2015, το πρωτογενές ισοζύγιο ήταν -4,1 δισ. ευρώ (δηλαδή, ελλειμματικό) ή, δεδομένου ότι το ονομαστικό ΑΕΠ ήταν περί τα 175,7 δισ. ευρώ, -2,3% του ΑΕΠ.

         Βάσει αυτών, και με λίγους πρόσθετους υπολογισμούς, καταλήγουμε στο ακόλουθο συμπέρασμα: Από το έτος 2015 στο έτος 2016, το πρωτογενές ισοζύγιο βελτιώθηκε,από τα -4.1 δισ. ευρώ στα +6.9 δισ. ευρώ ή κατά, περίπου, 268%. Σε αυτή τη βελτίωση, η σχετική ποσοστιαία συμβολή:

(i) της αύξησης των εσόδων ήταν περί το 25%, και

(ii) της μείωσης τωνεξαιρουμένων των τόκων δαπανών ήταν, επομένως, περί το 75%.

         Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματοςδεν ήταν, λοιπόν, παρά αποτέλεσμα συσταλτικής δημοσιονομικής πολιτικής, τόσο από την πλευρά των εσόδων (από 48,3% του ΑΕΠ σε 49,7% του ΑΕΠ) όσο και από εκείνη των εξαιρουμένων των τόκων δαπανών (από 50,6% του ΑΕΠ σε 48,5% του ΑΕΠ). Η κατά σειρά δεύτερη πλευρά είχε, ωστόσο, την αισθητά μεγαλύτερη, δηλαδή τριπλάσια, σχετική ποσοστιαία συμβολή.

         Βεβαίως, η εν λόγω οικονομική πολιτική εφαρμόζεταιμε αξιοσημείωτη συνέπεια. Δύναται να αναφερθεί, για παράδειγμα, ότι, κατά την περίοδο 2013-2015, τα έσοδα ήταν, κατά μέσο όρο, στο 48,1% του ΑΕΠ, ενώ οι εξαιρουμένων των τόκων δαπάνες ήταν, κατά μέσο όρο, στο 51,8% του ΑΕΠ. Άρα, η τάση των εσόδων είναι σταθερά ανοδική και των δαπανών σταθερά καθοδική.

Ερώτηση 2.

Αντιστοιχεί αυτό το μέγεθος σε πραγματική οικονομική ανάπτυξη;

Απάντηση.

Γενικά, το εν λόγω μέγεθος, καθαυτό, δεν δύναται να μας δώσει κάποια πληροφορία για το μέγεθος και, γενικότερα, τη διαδικασία της οικονομικής ανάπτυξης. Ειδικά, τώρα, δηλαδή στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας, έχει σχέση με από-ανάπτυξη, προς μερική ικανοποίηση, θα έλεγα, (και) διαφόρων ημεδαπών ριζοσπαστικών κύκλων, οι οποίοιαναφέρονται στις λεγόμενες θεωρίες Αποανάπτυξης-Απομεγέθυνσηςή και στις αρετές του λιτού, σπαρτιάτικου βίου.

Όπως είχα κατά πρώτον υποστηρίξει, σε μία εισήγησή μου, στις 26 Σεπτεμβρίου του 2011,[1]ο Δημόσιος τομέας της ελληνικής οικονομίας χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλούς, συγκριτικά, πολλαπλασιαστές αυτόνομης δαπάνης (με μέση τιμή περί το 1.71) και, ως εκ τούτου, η στοχεύουσα στο μηδενισμό του πρωτογενούς ελλείμματος οικονομική πολιτική θα οδηγήσει σε εξαιρετικά βαθιά συνολικήύφεση, της τάξης του 29% (σε όρους ΑΕΠ). Αυτή η εκτίμηση δεν διαψεύστηκε ούτε από μεταγενέστερες, πολύ πιο αναλυτικές, μελέτες μου, σχετικά με τους διακλαδικούς και διατομεακούς πολλαπλασιαστές αυτόνομης δαπάνης της ελληνικής οικονομίας[2]ούτε, βεβαίως, από τις πραγματικές εξελίξεις.

Επειδή, όμως, γύρω από το όλο ζήτημα των δημοσίων ελλειμμάτων-πλεονασμάτων, φαίνεται να κυριαρχούν εσφαλμένες εντυπώσεις, θα ήθελα να διευκρινίσω τα εξής:

(i). Πρωτογενές πλεόνασμα υπήρξε και το έτος 2014, της τάξης του 0,3% του ΑΕΠ, αν και συνοδευόταν από συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα (έσοδα μείον συνολικές δαπάνες), της τάξης του 3,7%του ΑΕΠ. Εν αντιθέσει, το πρωτογενές πλεόνασμα του έτους 2016 συνοδεύεται, για πρώτη φορά, από συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα, της τάξης του 0,7% του ΑΕΠ.

Όμως, ακόμα και όταν δημιουργείται συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα σε μία εθνική οικονομία, αυτό δεν μπορεί (σε αντίθεση με ό,τι έχει λεχθεί αρκετές φορές και από διάφορες πλευρές) να «διατεθεί για κοινωνικές παροχές» (ή για ό,τι άλλο). Έχει ήδη διατεθεί από τον δημόσιο τομέα για την αγορά περιουσιακών στοιχείων, τα οποία ανήκαν στον ιδιωτικό τομέα ή και σε αλλοδαπές οικονομίες. Με άλλα λόγια, έχει ήδη διατεθεί ως δάνειο, από τον δημόσιο τομέα στον ιδιωτικό τομέα ή και στην αλλοδαπή.

(ii). Είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό ότι, στο πλαίσιο διαφόρων – φαινομενικά – πολυσύνθετωναναλύσεων, υποστηρίζεται ότι η ελληνική οικονομία υπόκειταισε χρόνια ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση μέσω «μεταφοράς (ή μεταβίβασης) αξίας και υπεραξίας» (έννοιες οι οποίες στερούνται, βεβαίως, επιστημονικής θεμελίωσης), ενώ διαφεύγει το εξής απλό: Μετά την 5^η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), κατά το έτος 2004, οι καθαρές μεταβιβάσεις εισοδήματος από τις λοιπές οικονομίες της ΕΕ προς την ελληνική άρχισαν να μειώνονται και, σήμερα, αντιστοιχούν στο 1,5%, περίπου, του ελληνικού ΑΕΠ. Έτσι, εάν επιτευχθείο έξωθεν επιβληθείς στόχος της συστηματικής δημιουργίας πρωτογενών πλεονασμάτων της τάξης του 3,5%, προς εξυπηρέτηση του ελληνικού δημοσίου χρέους, τότε η Ελλάδα θα μετατραπεί, για πρώτη φορά μετά την ένταξή της στην ΕΕ, σε δότρια χώρα, μεταβιβάζουσα εισόδημα της τάξης του 2% του ΑΕΠ της (ή 3,5 με 4 δισ. ευρώ ανά έτος) στους «εταίρους της».

(iii). Όσοι αναγόρευσαν (και αναγορεύουν), εκ των υστέρων, την προ-2010 Ελλάδα σε «τελευταία σοβιετική δημοκρατία», προκειμένου, πιθανότατα, να προπαγανδίσουν την πάση θυσία αποδοχή των «Μνημονιακών πολιτικών», όχι μόνον είναι κατηγορηματικά υπέρ της δημιουργίας συνολικών δημοσιονομικών πλεονασμάτων, αλλά και δεν φαίνεται να έχουν πληροφορηθεί ότι, κατά την περίοδο ακμής (και μόνο τότε) τηςμη-κεφαλαιοκρατικής Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (και, ήδη, από τα τέλη της δεκαετίας του 1920-αρχές της δεκαετίας του 1930), ίσχυε, εκεί, αυτή η περίπτωση.

Κατά τα λοιπά, δεν έχασαν χρόνο ούτε με το να παραθέσουν τα «επιτεύγματα» των πολιτικών, οι οποίες εφαρμόστηκαν προς «μεταρρύθμιση» εκείνης της Ένωσης, ούτε με το να εξηγήσουν γιατί είναι προτιμότερο, σε κεφαλαιοκρατικές οικονομίες, ο δημόσιος τομέας να δανείζει τον ιδιωτικό τομέα ή και την αλλοδαπή, και όχι το αντίστροφο.

Ερώτηση 3.

Είναι εφικτό τα επόμενα πέντε χρόνια να εμφανίζονται δημοσιονομικά πλεονάσματα της τάξης του 3,5% όπως προβλέπει το νέο μνημόνιο; Τι επιπτώσεις θα έχει μια τέτοια δημοσιονομική πολιτική για τη μισθωτή εργασία;

Απάντηση.

Οι νόμοι της οικονομικής επιστήμης, οι αριθμοί που ήδη ανέφερα, αλλά και τα επίπεδα συνείδησης και οργάνωσης όλων όσοι πλήττονται από την επιβληθείσα πολιτική, δεν το αποκλείουν.

Θεωρώ, ωστόσο, ότι η ουσία της όλης ερώτησής σας δεν καλύπτεται μόνο με την ανάλυση του σκέλους της δημοσιονομικής πολιτικής. Ως εκ τούτου, θα ήθελα να θέσω το ζήτημα σε επαυξημένη βάση, δηλαδή σε εκείνη του μείγματος εισοδηματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, αν και δεν μπορώ να σταθώ, εδώ, σε όλες τις επακόλουθες συσχετίσεις. Θα πω μόνον ότι, εάν ληφθούν και αυτές υπόψη, τότε το επιχείρημά μου οξύνεται περισσότερο.

Όσον αφορά στην εισοδηματική πολιτική, δεν θα πρέπει να έχετε λησμονήσει τις σχετικές συστάσεις διαφόρων προλεταρίων οικονομολόγων ή, τέλος πάντων, φορέων των προλεταριακών οικονομικών (εκείνες/οι δεν αναγορεύουν, ανέτως, κάθε άλλη/ον σε «αστό οικονομολόγο»και κάθε οικονομολογική ανάλυση ή πρόταση, η οποία τυχαίνει να μην συμπίπτει με ό,τι έχουν κατά νουν, σε «αστικά οικονομικά»;).

Όταν ξέσπασε, λοιπόν, η λεγόμενη ελληνική κρίση (αλλά και στη συνέχεια, με αξιοθαύμαστη επιμονή), εκείνοι οι οικονομολόγοι δήλωνανότι είναι ενάντια στην έξοδο της πατρίδας μας από την Ευρωζώνη (ΕΖ), ακριβώς επειδή (ή μόνο επειδή) αυτή η έξοδος θα συνδυαστεί με υποτίμηση του νέου, εθνικού νομίσματος. Και δεδομένου ότι οι νομισματικές υποτιμήσεις οδηγούν νομοτελειακά (κατά τους ίδιους – διότι τέτοιοςνόμος της οικονομικής επιστήμης ούτε υπήρξε ούτε θα υπάρξει) σε μείωση των πραγματικών μισθών (ανά μονάδα απασχολούμενης εργασίας), έπεται ότι μία τέτοια εξέλιξη θα πλήξει τα συμφέροντα του προλεταριάτου.

Τι επακολούθησε; Η Ελλάδαδεν εξήλθε της ΕΖ, ενώ της επιβλήθηκε, όντως νομοτελειακά τώρα (όπως θα υποστηρίξω στη συνέχεια της συζήτησής μας), η κατ’ ευφημισμό αποκαλούμενη πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης.

Η «εσωτερική υποτίμηση» δεν είναι τίποτε άλλο εκτός από πολιτική άμεσης περικοπής των ονομαστικών-χρηματικών μισθών, η οποία εγγυάται, όμως, τη μείωση των πραγματικών μισθών. Γιατί (και) των πραγματικών μισθών; Διότι οι χρηματικοί μισθοί αποτελούν τμήμα (και μόνο τμήμα) του συνολικού χρηματικού κόστους παραγωγής και, επομένως, η οποιαδήποτε ποσοστιαία μείωσή τους δεν δύναται να οδηγήσει σε συγκριτικά μικρότερη ποσοστιαία μείωση των τιμών των παραγομένων αγαθών και υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, οι πραγματικοί μισθοί πράγματι μειώνονται, εντός ορατού, τουλάχιστον, βάθους χρόνου. Και στην ελληνική οικονομία έχουν ήδη μειωθεί κατά πάνω από 24%.

Τώρα, όσον αφορά στη δημοσιονομική πολιτική, η ελληνική οικονομία εμφάνιζε:

(i) υψηλά ελλείμματα στον δημόσιο και στον εξωτερικό τομέα της (δηλαδή, τα λεγόμενα δίδυμα ελλείμματα), και

(ii) επιτόκια εξυπηρέτησης του δημοσίου και του εξωτερικού χρέους της, τα οποία υπερέβαιναν σημαντικά τον ποσοστιαίο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ της και, άρα, χαρακτηριζόταν από ισχυρή τάση ανόδου αυτών των χρεών ως ποσοστά του ΑΕΠ της.

Δεδομένων αυτών και δεδομένης της πολιτικά εγγυημένης παραμονής της πατρίδας μας στην ΕΖ, μόνο μία δυνατότητα υπήρχε: μείωση των κρατικών δαπανών και αύξηση των φόρων, προκειμένου να συρρικνωθούν τα ελλείματα του δημοσίου τομέα και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, καταβάλλοντας το – αναπόφευκτο – «κόστος»μίας ισχυρής μείωσης του ΑΕΠ.

Κατά τη θεώρησή μου, και τώρα έρχομαι στον πυρήνα του πράγματος, και οι δύο ως άνω πλευρέςτης εφαρμοσθείσαςοικονομικής πολιτικής συνιστούν συνέπειες αυτού που έχω ταυτοποιήσειως «Θεμελιώδη ή Σιδηρούν Οικονομικό Νόμο της ΕΖ».[3]

Συνοπτικά, γιατί το θέμα είναι αρκετά τεχνικό, ο εν λόγω νόμος διατυπώνεται ως εξής:Σε κατάσταση ισορροπίας, και συνεπεία της ελεύθερης μετακίνησης των χρηματικών κεφαλαίων, ο λόγος των συνολικών κερδών ως προς το ΑΕΠ σε οποιεσδήποτε δύο εθνικές οικονομίες της ΕΖ ισούται με το αντίστροφο του λόγου των παραγωγικοτήτων κεφαλαίου αυτών των οικονομιών.

Άρα, όσο υψηλότερη είναι η παραγωγικότητα κεφαλαίου σε μία εθνική οικονομία της ΕΖ, τόσο υψηλότερος είναι και ο λόγος των συνολικών μισθών ως προς το ΑΕΠ σε αυτήν την οικονομία. Κατ’ επέκταση, τα επίπεδα των εθνικών πραγματικών μισθών διαμορφώνονται σε ευθεία αναλογία με τα εθνικά επίπεδα παραγωγικοτήτων κεφαλαίου και εργασίας.

Όταν μία εθνική οικονομία της ΕΖ παραβιάζει, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, αυτόν τον νόμο, εισέρχεται σε «κύκλο» εξωτερικών ελλειμμάτων, δημοσίων ελλειμμάτων, «ανοίγματος» του επιτοκίου δανεισμού της ως προς το μέσο ευρωζωνικό και, τελικά, ύφεσης, έως ότου επαν-ευθυγραμμιστεί μέσω μείωσης των πραγματικών μισθών και συσταλτικής δημοσιονομικής πολιτικής.

Αυτό συνέβη στην περίπτωση της ιδιαιτέρως χαμηλών παραγωγικοτήτων(σε ευρωζωνικούς όρους) ελληνικής οικονομίας, όπου η επιβληθείσα οικονομική πολιτική ήταν και η μόνη που μπορούσε (εντός-ΕΖ) να επιλεγεί, ενώ στόχευε, και θα στοχεύει, χωρίς την ελάχιστη παρέκκλιση, στην αποκατάσταση της ως άνω ισορροπίας. Αυτό συνέβη, γενικά, σε όλο το «Νότο» της ΕΖ.

Εν κατακλείδι, οι εθνικές αρχές οικονομικής πολιτικής των χωρών της ΕΖ είναιαλληλοδεσμευμένες, είτε το επιθυμούν είτε δεν το επιθυμούν, σε συνεχές παίγνιο  ανταγωνιστικών υποτιμήσεων των ημεδαπών μισθών, ούτως ώστε να σταθεροποιούν ή και να αναβαθμίζουν τη θέση των οικονομιών τους στην ευρωζωνική «πυραμίδα».

Αυτό το παίγνιο, ναι, πράγματι πλήττει ανεπίστροφα τα συνολικά, ταξικά συμφέροντα του προλεταριάτου και προάγει αποφασιστικά εκείνα της κεφαλαιοκρατίας, τόσο σε εθνική όσο και σε ευρωζωνική κλίμακα.Ωστόσο, στις χώρες (αλλά και περιφέρειες) ιδιαιτέρως χαμηλής παραγωγικότητας πλήττονται ανεπίστροφα και τα συμφέροντα ευρύτερων οικονομικο-κοινωνικών μερίδων, δεδομένου ότι οι παραγωγικές βάσεις αυτών των χωρών συρρικνώνονται επί λίγων μόνο κλάδων παραγωγής και, κατά τα λοιπά, υποσκάπτονται. Έτσι, μεταστοιχειώνονται, αναπόφευκτα, σε προσαρτήματα από οικονομική και, εν συνεχεία, από πολιτική άποψη.

Ερώτηση 4.

Ποια είναι η γνώμη σας για τη θέση των ταξικών δυνάμεων του κινήματος ότι η ρήξη με την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο μιας άλλης προοπτικής προς όφελος των εργαζομένων;

Απάντηση.

Αν και συμφωνώ με αυτή τη θέση, η οποία συνάγεται, μονοσήμαντα, από τα προηγηθέντα αλλά και είχα υποστηρίξει με ό,τι δυνατότητες διέθετα, τόσο επιστημονικά όσο και πολιτικά, από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, δεν μπορώ να πω ότι βλέπω εν ενεργεία «ταξικές δυνάμεις» και «κίνημα», παρά μόνο από την άλλη πλευρά.

Η λεπτομερειακή μελέτη των διακλαδικών σχέσεων της ελληνικής οικονομίας δείχνει ότι αυτή χαρακτηρίζεται από έντονο διαφορισμό. Δηλαδή, από την μία πλευρά, εντοπίζεται ισχυρή εξάρτηση από εισαγωγές μεγάλου τμήματος βιομηχανικών εμπορευμάτων, ενώ από την άλλη πλευρά, εντοπίζεται συγκέντρωση πλεονεκτημάτων διεθνούς ανταγωνιστικότητας και ευνοϊκών πολλαπλασιαστών αυτόνομης δαπάνης σε εμπορεύματα του Πρωτογενή τομέα και, κυρίως, των Υπηρεσιών.

Συνεπώς, απαιτείται εφαρμογή καλώς-διατεταγμένου, συγχρονικά και διαχρονικά, μείγματος οικονομικής πολιτικής, το οποίο θα στοχεύσει, καταρχάς, στην αξιοποίηση της θετικής πλευράς της ελληνικής οικονομίας προκειμένου να επιτύχει, τελικά, τη διόρθωση της αρνητικής πλευράς της. Αυτό το μείγμα Νέας Οικονομικής Πολιτικήςπρέπει, καταρχάς, να περιλαμβάνει:

(i). Επιβολή αναπτυξιακά προωθητικών φραγμών στις διεθνείς κινήσεις των χρηματικών κεφαλαίων.

(ii). Νομισματική υποτίμηση.

(iii). Στοχευμένη νομισματική χρηματοδότηση αλλά και ανακατανομή δημοσίων δαπανών.

(iv). Βιομηχανική πολιτική.

(v). Αύξηση της παραγωγικότητας στον Πρωτογενή τομέα.

Η δι-έξοδος από την Ευρωενωσιακή TINA («ThereIsNoAlternative») έχει ως αναγκαία συνθήκη τη συγκρότηση συνεκτικών και αναπτυξιακά προσανατολισμένων προγραμμάτων, τα οποία οφείλουν, επιπλέον, να είναι καταρχήν εθνικά και κατά δεύτερον διεθνικά. Σε αυτή ακριβώς τη βάση εργαστήκαμε και εργαζόμαστε στο ΕΔΕΚΟΠ και στο ΙΚΕ Μπάτσης, αλλά και με τους συναδέλφους Δημήτρη Καλτσώνη(από το Σύλλογο Γ. Κορδάτος) και Κώστα Παπουλή (από το ΙΚΕ Μπάτσης), με τους οποίους θα παρουσιάσουμε, τη Δευτέρα 26 Ιουνίου, το Μετωπικό Πρόγραμμα Δι-Εξόδου από την Κρίση: Για έναν Ελεύθερο Λαό σε μια Ελεύθερη Ελλάδα, το οποίο έχουμε συντάξει.

Χωρίς τη διαδραστική, επιστημονική και πολιτική,«αποκρυστάλλωση» ενός εμπεριστατωμένου προγράμματος, δεν θα γίνει, ούτε το ελάχιστο, βήμα.

Σημειώσεις

*Θεόδωρος Μαριόλης, Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, και Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών Δημήτρης Μπάτσης

[1]. Μαριόλης, Θ. (2011) Η οικονομική πολιτική εντός και εκτός ευρώ, Σειρά Δημοσιεύσεων Οικονομικού Τμήματος, Αρ. 7, Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών Δημήτρης Μπάτσης. www.ikempatsis.gr/wp-content/uploads/2016/04/ΣΔΟΤ_7.pdf.

Πιο αναλυτικά, βλέπε το Παράρτημα Ι του Δοκιμίου 21, στο: Μαριόλης, Θ. (Επιμ.) (2017, ό.π.) Μελέτες στο Έργο του Δημήτρη Μπάτση «Η Βαρειά Βιομηχανία στην Ελλάδα». Σχεδιασμένη Καθυπόταξη ή Σχεδιασμένη Ανάπτυξη;, Αθήνα, ΕΛΤΑ (υπό έκδοση).

[2]. Βλέπε, καταρχάς,Mariolis, T. andSoklis, G. (2015) The Sraffian multiplier for the Greekeconomy: Evidence from the supply and use table for the year 2010,  Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών, Discussion Paper No. 142, Αθήνα, Ιούνιος 2015 (διευρυμένη εκδοχή: Review of Keynesian Economics (forthcoming)).

[3]. Βλέπε την Ενότητα ΙΙ.2 στο:Μαριόλης, Θ. (2017) Ένα Πρόγραμμα Νέας Οικονομικής Πολιτικής για την Ελλάδα, Αθήνα, Κοροντζής, και, πιο αναλυτικά, το Δοκίμιο 30 στο:Μαριόλης, Θ. (Επιμ.) (2017, ό.π.).

The post Συνέντευξη του Θεόδωρου Μαριόλη* στην Εκπαιδευτική Λέσχη για τις οικονομικές εξελίξεις μετά την ψήφιση του τέταρτου μνημονίου first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Συνέντευξη του Θεόδωρου Μαριόλη* στην Εκπαιδευτική Λέσχη για τις οικονομικές εξελίξεις μετά την ψήφιση του τέταρτου μνημονίου εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.