Ως γνωστόν, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο εκλεγμένος Πρόεδρος των ΗΠΑ έχει προτείνει την κατάργηση του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Παιδείας που μια βασική αποστολή του είναι η χρηματοδότηση της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης. Φαίνεται ότι μερικοί νεοφιλελεύθεροι στην Ελλάδα πήραν θάρρος από αυτή την προτεινόμενη αλλαγή.  

Η ενασχόληση με την εκπαιδευτική πολιτική απαιτεί γνώση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, των αναγκών των μαθητών και των δομών που καλούνται να υποστηρίξουν την εκπαίδευσή τους. Δημιουργούνται πολλά ερωτηματικά όταν άτομα όπως ο κ. Άγγελος Αλεξόπουλος δίχως καμιά εξειδικευμένη εμπειρία στον τομέα της ειδικής εκπαίδευσης, με μόνη συνάφεια ένα πόστο συνδεδεμένο με την κυβέρνηση, την προεδρία στο Τομεακό Επιστημονικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού και Αναβάθμισης Δεξιοτήτων στο Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας, προωθούν αλλαγές σε αυτή με ενυπόγραφο άρθρο.  https://www.news247.gr/gnomes/i-portogalia-deixnei-ton-dromo-gia-to-simperiliptiko-sxoleio/

Όταν πολύ περισσότερο ο κ. Αλεξόπουλος προτείνει ουσιαστικά τον ακρωτηριασμό της ειδικής εκπαίδευσης με την κατάργηση των ειδικών σχολείων, τότε δημιουργούνται σοβαρές ανησυχίες για τις κυβερνητικές προθέσεις πίσω από αυτές τις προτάσεις.

Ασφαλώς κανείς δεν θα μπορούσε να προτείνει την κατάργηση των ειδικών σχολείων επιχειρηματολογώντας ότι είναι ανάλγητος-η και ότι δεν θέλει να δώσει ούτε ένα λεπτό (σεντ) για την εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία. Οπότε καταφεύγει σε ό,τι ακούγεται ωραίο στα αυτιά των ανυποψίαστων. Έτσι επιστρατεύεται το όμορφο περιτύλιγμα της «συμπερίληψης» που χρησιμοποιείται καταχρηστικά για να κρύψει την υποβάθμιση των ειδικών σχολείων από σχολεία σε “Κέντρα Πόρων” και την δραματική υποχρηματοδότηση της ειδικής εκπαίδευσης.
Ουσιαστικά όμως τα “Κέντρα Πόρων” κρύβουν την μετατροπή δομών όπως τα δημόσια ειδικά σχολεία που παρέχουν εξιδεικευμένη και εντατική διδασκαλία, καθώς και δωρεάν λογοθεραπευτικές, εργοθεραπευτικές, κοινωνικές και ψυχολογικές υπηρεσιών σε μια καινοφανή χαλαρή υπηρεσία με εντελώς απροσδιόριστη λειτουργία και εντελώς ασαφή σκοπό.

Τα ειδικά σχολεία σε όλο τον κόσμο έχουν τριπλάσιο έως πενταπλάσιο κόστος από τα γενικά σχολεία. Αυτό δεν το αντέχουν οι νεοφιλελεύθεροι, ειδικά όταν θεωρούν ότι τα λεφτά για την εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία παραβιάζουν την λογιστική (μπακάλικη) αρχή του λόγου κόστους προς απόδοση. Οπότε αναγκαστικά πουλάνε φύκια περί «Κέντρων πόρων» με τις μεταξωτές κορδέλες της κατά φαντασίαν “συμπερίληψης”.

Η αναγκαστική επιβολή της κατάργησης των ειδικών σχολείων –ενάντια μάλιστα σε μια κλασικά φιλελεύθερη αρχή της επιλογής σχολείου από τους γονείς– βαφτίζεται ως συμπερίληψη, ενώ στην ουσία είναι μια δραστική πολιτική μείωσης δαπανών εις βάρος των πιο ευάλωτων μαθητών. Θα πλήξει με μαθηματική ακρίβεια τα παιδιά με αναπηρία που σήμερα φοιτούν στα ειδικά σχολεία και προέρχονται από τα πιο φτωχά στρώματα γιατί απλά δεν θα μπορούν οι γονείς τους να πληρώσουν για να πάνε τα παιδιά τους σε ιδιωτικά ειδικά σχολεία τα οποία πιθανότατα θα ανοίξουν σαν μανιτάρια μετά την καταιγίδα της κατάργησης των αντίστοιχων δημόσιων. Δηλαδή κλείνοντας τα δημόσια ειδικά σχολεία κλείνουν οι επιλογές και πλήττονται δυσανάλογα τα πιο φτωχά παιδιά με αναπηρία. 

Η μετατροπή των ειδικών σχολείων σε Κέντρα Πόρων στην Πορτογαλία παρουσιάζεται στο άρθρο του κ. Αλεξόπουλου ως επιτυχία. Στην πραγματικότητα είναι μια εντελώς χαοτική κατάσταση όπως έχουμε επισημάνει εδώ σε ένα κεφάλαιο μαζί με έναν Πορτογάλο συνάδελφο τον Luis Augusto Miranda-Correia https://www.researchgate.net/publication/338634746_The_Impact_of_Article_24_of_the_CRPD_on_Special_and_Inclusive_Education_in_Germany_Portugal_the_Russian_Federation_and_Netherlands

Υπάρχει μια τεράστια πολυμορφία στις ανάγκες των παιδιών με αναπηρία. Η εκπαιδευτική συμπερίληψη δεν σημαίνει μία ενιαία και αδιαφοροποίητη λύση για όλους τους μαθητές με αναπηρία, αλλά την ύπαρξη πολλαπλών επιλογών, ειδικότερα για τους φτωχότερους και τους πιο αδύναμους. Η κυβερνητική πρόθεση κατάργησης μιας βασικής επιλογής στην ειδική εκπαίδευση κρύβει λοιπόν άλλες σκοπιμότητες.

Η συμπερίληψη πρέπει να είναι επιλογή που βασίζεται σε ρεαλιστική εκτίμηση των εξατομικευμένων δυνατοτήτων και των αναγκών κάθε μαθητή, όπως και των δυνατοτήτων κάθε σχολείου. Η κατάργηση των ειδικών σχολείων που γεννήθηκε ως ιδέα από την νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρέηγκαν την δεκαετία του 1980 με την «Πρωτοβουλία για τη Γενική Εκπαίδευση» (Regular Education Ιnitiative – REI) https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002246698902300303?icid=int.sj-abstract.citing-articles.167  ήταν και είναι ένας νεοφιλελεύθερος και ανάλγητος στόχος με όποιο εύηχο ή δήθεν «προοδευτικό» όνομα και αν παρουσιαστεί.

*Ο Δημήτρης Αναστασίου είναι Καθηγητής Ειδικής Αγωγής, Southern Illinois University

The post Η Πρόταση της Εξαφάνισης των Ειδικών Σχολείων δεν είναι Συμπερίληψη, είναι Ανάλγητος Νεοφιλελευθερισμός first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Η Πρόταση της Εξαφάνισης των Ειδικών Σχολείων δεν είναι Συμπερίληψη, είναι Ανάλγητος Νεοφιλελευθερισμός εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το παρακάτω κείμενο γράφεται με αφορμή τη συζήτηση που (ξανά)νοιξε για τις δομές της εκπαίδευσης των παιδιών με αναπηρίες. Με ένα ενδιαφέρον κείμενο τα μέλη και οι φίλοι της Κίνησης Χειραφέτησης Αναπήρων «Μηδενική ανοχή» διαφωνούν με την ομόφωνη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του δήμου Χαλανδρίου για την «ίδρυση ειδικού σχολείου για παιδιά που χρήζουν αυξημένης αγωγής» όπως αναφέρεται. Η πρότασή τους συγκέντρωσε έναν σημαντικό αριθμό υπογραφών μεταξύ των οποίων και αρκετών εκπαιδευτικών.

Πρόθεσή μας είναι να συμβάλλουμε σε αυτήν την συζήτηση.

Αρχικά θα συμφωνήσουμε με τους λόγους για τους οποίους η  «Μηδενική ανοχή» αρνείται τη δημιουργία αυτοτελούς ειδικού σχολείου σε δικό του χώρο απομονωμένο σε σχέση με άλλες δομές εκπαίδευσης. Από την εμπειρία μας γνωρίζουμε ότι τέτοιες προτάσεις κατατίθενται συνήθως από τις δημοτικές αρχές τις προεκλογικές περιόδους με βασικό στόχο την αναπαραγωγή τους. Φυσικά και υπάρχει το ενδιαφέρον για την εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία όμως οι αποφάσεις τους δεν έχουν παιδαγωγικά ίχνη, δεν κατατίθενται μετά από συζήτηση και συναπόφαση με την εκπαιδευτική κοινότητα και το γονεϊκό κίνημα και τελειώνουν στη φράση «…μα τώρα έχουμε τα απαραίτητα κονδύλια να μην τα χάσουμε!».

Η πρώτη μας διαφωνία υπάρχει στη χρήση κάποιων καθοριστικών όρων που αναδεικνύουν πεποιθήσεις και διαγράφουν πολιτικές κατευθύνσεις. Διαφωνούμε λοιπόν με την «Μηδενική ανοχή» ότι πρόκειται για νεοφιλελεύθερη πολιτική. Το αντίθετο ισχύει. Πρόκειται για μια βαθιά ριζωμένη συντηρητική αντίληψη που θέλει τα παιδιά με αναπηρίες να εκπαιδεύονται κάπου αλλού, μακριά από την ομάδα των συνομηλίκων τους, θεμελιωμένη  στη διαχωρισμένη σχολική εκπαίδευση. Είναι η αντίληψη της φιλευσπλαχνίας, της ελεημοσύνης που όμως παρακάμπτει τα κοινωνικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα των παιδιών για ολόπλευρη εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση σε μη διαχωριστικά περιβάλλοντα και προσφορά όλων των γνώσεων και δεξιοτήτων που θα είναι απαραίτητες για μια αξιοπρεπή ενήλικη ζωή. Βαθιά συντηρητική λοιπόν πολιτική και όχι νεοφιλελεύθερη.

Αντίθετα, νεοφιλελεύθερη είναι η πρόταση που καταθέτουν οι φίλοι και φίλες της «Μηδενικής ανοχής» για συμπερίληψη. Κι αυτό γιατί ενώ αποπνέει συναισθήματα αγάπης και ενδιαφέροντος για το μέλλον των παιδιών δεν παίρνει υπόψιν της τις συνολικές πολιτικές για την εκπαίδευση τόσο των ελληνικών κυβερνήσεων όσο και διεθνώς. Η μείωση του συνολικού κόστους λειτουργίας της εκπαίδευσης είναι η βασική στόχευση των κυβερνήσεων. Η εκπαίδευση θεωρείται αντιπαραγωγικός τομέας γι’ αυτό συρρικνώνουν σχολικές μονάδες με συγχωνεύσεις/καταργήσεις σχολείων και τμημάτων, αυξάνουν τον αριθμό των μαθητών/μαθητριών ανά τμήμα (η πρώτη ενέργεια της κυβέρνησης ήταν να αυξήσει τον αριθμό των παιδιών ανά τμήμα από τα 22 στα 25 με ανυπολόγιστη ζημιά στη μόρφωση των παιδιών) και μειώνουν κάθε χρόνο τις συνολικές δαπάνες.

Η δεύτερη διαφωνία μας λοιπόν είναι στην πλήρη ένταξη στο γενικό σχολείο όλων των παιδιών με αναπηρία. Γιατί με το πρόσχημα της συμπερίληψης κι έναν νεοφιλελεύθερο δικαιωματισμό επιχειρείται η συρρίκνωση των δομών εκπαίδευσης και η συνολική μείωση του κόστους της με δραματικές, μορφωτικές και εκπαιδευτικές συνέπειες ιδιαίτερα για τα παιδιά με αναπηρία.

Ούτε διαχωριστική εκπαίδευση λοιπόν σε ειδικά σχολεία ούτε κατάργησή τους και πλήρη ένταξη των παιδιών τους στα γενικά σχολεία. Ούτε πλήρως διαχωρισμένα εκπαιδευτικά προγράμματα ούτε «ίσες ευκαιρίες». Να σεβαστούμε τις μορφωτικές ανάγκες και τις εκπαιδευτικές ιδιαιτερότητες των παιδιών με αναπηρία! Γιατί ο πλήρης διαχωρισμός και οι «ίσες ευκαιρίες συμπεριλαμβάνουν τον ανταγωνισμό, την κατηγοριοποίηση σε άξιους/ες και ανάξιους/ες, την διάκριση σε ικανούς/ες και ανίκανους/ες στο βαθμοθηρικό/αξιολογικό και ανταγωνιστικό σχολείο. Γιατί αυτό που θέλουμε είναι τα παιδιά μας να έχουν τις ίδιες δυνατότητες μόρφωσης και εκπαίδευσης και όχι τις ίσες ευκαιρίες.

Η πρότασή μας μας είναι η συνεκπαίδευση. Ακριβώς επειδή η εκπαίδευση και η μόρφωση ΟΛΩΝ των παιδιών δεν είναι ένα δαπανηρό κόστος για τα δημόσια οικονομικά αλλά υποχρέωση του κράτους στα παιδιά και τις οικογένειες του λαού. Η κατεύθυνση που προτείνουμε είναι στα πλαίσια του ενιαίου δωδεκάχρονου σχολείου και της δίχρονης προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης. Ούτε νεοσυντηρητική του διαχωρισμού ούτε νεοφιλελεύθερη της συμπερίληψης. Γενικό και Ειδικό σχολείο σε ενιαίο χώρο με κοινή αυλή. Τόσο το γενικό όσο και το ειδικό σχολείο να έχουν τους ιδιαίτερους χώρους λειτουργίας τους αλλά και τους κοινούς χώρους εκπαίδευσης και ζωής. Να διαμορφώνουν και εξελίσσουν τα ιδιαίτερα προγράμματά τους αλλά να διαμορφώνουν και κοινά προγράμματα πάντα ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες των παιδιών. Τα παιδιά με αναπηρία θα ζήσουν στον ίδιο κόσμο με τα υπόλοιπα παιδιά άρα πρέπει να συνυπάρχουν και να συνεκπαιδεύονται μαζί. Τα παιδιά με αναπηρία έχουν και ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες άρα θα πρέπει να διαμορφωθεί γι’ αυτά το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα και περιβάλλον με όλες τις απαραίτητες υποστηρικτικές υπηρεσίες από τις οποίες ωφελείται και το τυπικό σχολείο.

• Κοινός αύλειος χώρος στον οποίο θα έχουν κοινά διαλείμματα τα παιδιά του Γενικού σχολείου, τα προσφυγάκια/μεταναστάκια και τα παιδιά του Ειδικού ώστε να γνωρίζονται, να παίζουν μαζί, να διαμορφώνουν σχέσεις και φιλίες, να αναπτύσσουν την κοινωνικότητά τους, να αναγνωρίζουν να σέβονται και να αποδέχονται τη διαφορετικότητα.
• Κοινές σχολικές γιορτές και εκδηλώσεις με συμμετοχή όλων των παιδιών Γενικού-Ειδικού ώστε να συνεργάζονται και να συμμετέχουν στα πολιτιστικά δρώμενα του σχολείου.
• Κοινές εκδρομές.
• Κοινά μαθήματα όπως γυμναστική, θεατρική αγωγή, εικαστικά, μουσική με τη στήριξη των εκπαιδευτικών του ειδικού σχολείου.
• Συμμετοχή με την ομάδα των συνομηλίκων τους όσων παιδιών του ειδικού έχουν τη δυνατότητα στα γνωστικά μαθήματα στη γενική τάξη.
• Διαφοροποιημένο πρόγραμμα για τα παιδιά του Ειδικού που πέρα από το γνωστικό να αναπτύσσει την αυτονομία τους και τις κοινωνικές γνώσεις και δεξιότητες.

Τα παραπάνω βέβαια απαιτούν αποφασιστικές δράσεις από τον κόσμο της εκπαίδευσης και το γονεϊκό κίνημα για:

• Δραστική αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση στο 15% του κρατικού προϋπολογισμού
• Κτιριακές υποδομές με την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή εργαστήρια κλπ. των γενικών και ειδικών σχολείων που συστεγάζονται.
• Αύξηση της χρηματοδότησης των συστεγαζόμενων ειδικών -γενικών σχολείων για λειτουργικά έξοδα.
• Μόνιμους διορισμούς του απαραίτητου εκπαιδευτικού, επιστημονικού και βοηθητικού προσωπικού των δομών εκπαίδευσης στα γενικά και στα ειδικά σχολεία.
• Δίχρονη Μετεκπαίδευση με απαλλαγή από τα καθήκοντά τους σε πανεπιστημιακά τμήματα όλων των εμπλεκομένων στη συνεκπαίδευση γενικής και ειδικής αγωγής.
• Συνεργασία των εκπαιδευτικών του γενικού με το ειδικό σχολείο για την εφαρμογή κοινών προγραμμάτων.
• Μικρότερο αριθμό παιδιών σε κάθε συστεγαζόμενο με γενικό, ειδικό σχολείο.
• Μείωση του αριθμού των μαθητών στα 15 παιδιά σε κάθε τμήμα γενικού σχολείου που συστεγάζεται  με ειδικό σχολείο
• Τμήμα ένταξης σε κάθε γενικό σχολείο ανεξάρτητα από τις διαγνώσεις που κατατίθενται.
• Καθιέρωση μόνιμου εκπαιδευτικού προσωπικού σε δομή ενισχυτικής διδασκαλίας.
• Οικονομική στήριξη των οικογενειών που έχουν παιδιά με αναπηρία.
• Στελέχωση με όλο το απαραίτητο εκπαιδευτικό και επιστημονικό μόνιμο προσωπικό και διπλασιασμό των ΚΕΔΑΣΥ.
• Αναλυτικά προγράμματα με ευθύνη των εκπαιδευτικών που θα αναγνωρίζουν την διαφορετικότητα στην τάξη.

Δεν έχουμε την ψευδαίσθηση ότι σε περιόδους νεοφιλελεύθερης επικράτησης τα αιτήματά μας θα γίνουν αποδεκτά από τις κυβερνήσεις ούτε την πεποίθηση ότι έχουμε την απόλυτα σωστή άποψη. Ξέρουμε όμως ότι οι αγώνες μας για την εκπαίδευση και τη ζωή μπορούν να επιβάλλουν στις κυβερνήσεις το δίκαιο των παιδιών  και ο διάλογος μεταξύ μας μπορεί να σχηματοποιήσει ένα αξιοβίωτο μέλλον που δικαιούνται.

The post Για το μέλλον της Ειδικής Αγωγής και των Ειδικών Σχολείων. first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο <strong>Για το μέλλον της Ειδικής Αγωγής και των Ειδικών Σχολείων.</strong> εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ο Γιάννης Αναγνωσταράς. μέλος ΔΣ ΔΟΕ (Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας), μιλά στο Ράδιο ΜέΡΑ και την Μπούλικα Μιχαλοπούλου, για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και οι εκπαιδευτικοί των ειδικών σχολείων και τους τραγικούς χειρισμούς του Υπουργείου:

“Η κατάσταση στα σχολεία ειδικής αγωγής είναι ένα ναρκοπέδιο. Χωρίς τεστ και μέριμνα για πρόληψη, οι ζωές των παιδιών και του εκπαιδευτικού προσωπικού πραγματικά διατρέχουν κίνδυνο.”

The post Η κατάσταση στα σχολεία ειδικής αγωγής είναι ένα ναρκοπέδιο. first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Η κατάσταση στα σχολεία ειδικής αγωγής είναι ένα ναρκοπέδιο. εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Carbondale, IL, 11 Απριλίου 2019

Αγαπητοί/ές συνάδελφοι,

Σας γράφω για να υποβάλλω την παραίτησή μου από την Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου της ΔΟΕ και της ΠΟΕΔ που θα πραγματοποιηθεί στα Ιωάννινα, με θέμα:

«Δομές Στήριξης του Εκπαιδευτικού έργου, αλλά και των μαθητών με αναπηρία ή με ειδικές ανάγκες στα πλαίσια του γενικού σχολείου, για την πραγμάτωση μιας παιδαγωγικής της ένταξης και όχι του αποκλεισμού».

Αν και το θέμα σε ανθρώπους που έχουν υπηρετήσει στην ειδική εκπαίδευση και γνωρίζουν τι σημαίνει να διδάσκεις μαθητές με αναπηρία, ιδιαίτερα μαθητές με μη-τυπικές δεξιότητες στους μηχανισμούς της μάθησης θα προκαλούσε ένα προβληματισμό για τις άρρητες παραδοχές του, δέχτηκα να συμμετέχω —αν και με επιφύλαξη— στην Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου. Ο προβληματισμός μου  αυτός αφορούσε επίσης στο ότι δεν γνώριζα πως και από ποιους επιλέχτηκε το θέμα του συνεδρίου, αλλά και κάτω από ποιες διαδικασίες έγιναν οι προσκλήσεις για τις εισηγήσεις-παρουσιάσεις. Τον προβληματισμό για τις διαδικασίες συμπλήρωσε το γεγονός ότι είμαι το μόνο μέλος της εξαμελούς επιστημονικής επιτροπής που έχει ως καθαρό αντικείμενο την Ειδική Αγωγή —το αναφέρω ως γεγονός και όχι ως μομφή προς συναδέλφους. Ακολούθησε η έκπληξη με τους τίτλους και τις περιλήψεις των προτάσεων που είχαν κατατεθεί. Με δυσκολία θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι πληρούν κάποια καθιερωμένα ακαδημαϊκά πρότυπα. Για παράδειγμα, ενώ οι περιλήψεις βρίθουν από γενικόλογες ή έντονες ιδεολογικές αναφορές με άμεσες πολιτικές προεκτάσεις, μερικές ήταν χωρίς παραπομπές και γενικά δεν περιείχαν έναν κατάλογο ενδεικτικών βιβλιογραφικών αναφορών. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τις προδιαγραφές του καλέσματος για περιλήψεις, αλλά συνήθως οι περιλήψεις που στέλνονται προς κρίση στα συνέδρια περιέχουν παραπομπές ή/και σύντομο κατάλογο βιβλιογραφικών αναφορών ώστε να μπορεί να τεκμηριωθεί η ακρίβεια των δηλώσεων των συγγραφέων και η συνέπεια των επιχειρημάτων τους.

Το σημαντικότερο όμως ζήτημα δεν είναι το διαδικαστικό. Είναι ότι αυτές οι διαδικασίες συγκλίνουν σε ένα προσανατολισμό των περισσότερων εισηγήσεων, και από ότι φαίνεται του Συνεδρίου, ο οποίος είναι πολιτικά εχθρικός ως προς το πεδίο της ειδικής αγωγής. Ιδιαίτερα είναι ενάντια προς την ειδική εκπαίδευση ως πρακτική. Επειδή μεγάλο μέρος του έργου μου αφορά στις πολιτικές στο χώρο της αναπηρίας, της ειδικής εκπαίδευσης και της συμπερίληψης-ένταξης, μπορώ να αναγνωρίσω κάποια ρητά και άρρητα μηνύματα, όπως τα ακόλουθα: (α) συκοφάντηση των δομών ειδικής εκπαίδευσης ότι δήθεν ακολουθούν κάποιο ιατρικό μοντέλο ή ότι δημιουργήθηκαν με στόχο τη συμμόρφωση ή τον αποκλεισμό των μαθητών με αναπηρία,[1][2] (β) έμμεσες προτάσεις για ρευστοποίηση ή κατάργηση μερικών ή όλων των δομών ειδικής εκπαίδευσης στο όνομα του μη-αποκλεισμού και γενικόλογων στόχων περί «πλήρους ένταξης». Ακόμα και το εύηχο σύνθημα «ένα σχολείο για όλους» έχει μια αθέατη πλευρά, από τη στιγμή που δεν αγγίζεται καθόλου το ζήτημα της ιδιωτικής εκπαίδευσης με το παράλληλο δίκτυό της που ανθεί στο χώρο της ειδικής εκπαίδευσης. Την ίδια στιγμή που μεγάλοι οργανισμοί (π.χ. ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα, επιτροπές του ΟΗΕ) προωθούν τα παραπάνω εύηχα συνθήματα, ενεργοποιούν επίσης ανοιχτά τη σύμπραξη ιδιωτικού και δημοσίου τομέα για τη συμπερίληψη.[3][4] Έτσι αντιλαμβάνονται το ένα σχολείο, την ενιαιότητα, το «όλοι». Και όλα αυτά χωρίς κάποιον αντίλογο. Δικάζεται ένα ολόκληρο επιστημονικό και επαγγελματικό πεδίο χωρίς να δίνεται βήμα υπεράσπισής του.

Όποια ευφημιστικά ονόματα και αν δοθούν, όποια ρητορικά σχήματα και να εφευρεθούν, η πραγματικότητα είναι ότι υπάρχουν ισχυρές πολιτικές δυνάμεις που έχουν βάλει σημάδι την κατάργηση όλων των μορφών ειδικής εκπαίδευσης, ακόμα και αυτής που ονομάζεται στην Ελλάδα «Παράλληλη Στήριξη» ή διεθνώς Συνδιδασκαλία (co-teaching). Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα στο 2018 η Επιτροπή που εποπτεύει την Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων για τη Αναπηρία εξέδωσε 14 τελικά κείμενα-συστάσεις προς διάφορες χώρες. Στα 12 κείμενά της προς 12 διαφορετικές χώρες (Αϊτή, Αλγερία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Νεπάλ, Νότια Αφρική, Ομάν, Ρωσία, Σεϋχέλλες, Σλοβενία, Σουδάν, Φιλιππίνες), σε αντίθεση με το πνεύμα της Σύμβασης και των προεργασιών της, εισηγείται ανοικτά, αυστηρά και άμεσα την κατάργηση όλων των μορφών ειδικής εκπαίδευσης. Επίσης δεν βλέπει καμιά θέση για τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής  στην εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία.[3][4] Και ό,τι σήμερα δεν προτείνεται, αύριο οδεύει για κατάργηση. Ουσιαστικά οι δυνάμεις που σήμερα κυριαρχούν στην εν λόγω Επιτροπή βλέπουν τον εκπαιδευτικό γενικής αγωγής ως το μοναδικό και αποκλειστικό φορέα που υποτίθεται θα υλοποιήσει την «παιδαγωγική της ένταξης». Είναι μια μορφωτική έρημος που θα ονομάσουν «συμπερίληψη», παραφράζοντας τα λόγια του Τάκιτου, του Λατίνου ιστορικού. Δηλαδή μεγαλοστομίες που μπορεί να συγκινούν μερίδα ενός ανημέρωτου κοινού, αλλά όταν δεν συνοδεύονται από χειροπιαστά προγράμματα και συγκεκριμένους μηχανισμούς πραγμάτωσης ή όταν θέλουν να κατεδαφίζουν χωρίς να οικοδομούν, αυτές κρύβουν ουσιαστικά την έρημο του πραγματικού για τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία. Ιδιαίτερα κινδυνεύουν τα δικαιώματα των παιδιών που δεν καλύπτονται από τις παραδοσιακές αναπηρίες, δηλαδή των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, νοητικές δυσικανότητες (disabilities), ψυχικές διαταραχές,  των μαθητών στο φάσμα του αυτισμού.[3][4] Ακόμα περισσότερο κινδυνεύουν τα δικαιώματα των παραπάνω μαθητών που προέρχονται από τα πιο φτωχά εργαζόμενα στρώματα.  

Η ειδική αγωγή δεν βάλλεται μόνο από τις δυνάμεις του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και από την ψευδοεπιστήμη. Πρόσφατα η ψευδοεπιστήμη πήρε κεντρική θέση στην Παγκόσμια Ημέρα για τον Αυτισμό στις 2 Απρίλη, όταν  στο επίσημο γεγονός στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών όλοι σχεδόν οι ομιλητές ήταν Διευκολυντές ή χρήστες της λεγόμενης Διευκολυντικής Επικοινωνίας (Facilitated Communication), της ψευδοεπιστημονικής μεθόδου που έχει καταδικαστεί από 20 και πλέον διεθνείς επιστημονικές οργανώσεις στο χώρο της αναπηρίας. https://www.un.org/en/events/autismday/index.shtml Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εκπρόσωποί της μεθόδου χρησιμοποιούν ακριβώς τις ίδιες μεγαλοστομίες και πρωτοστατούν σε ένα μέλλον χωρίς ειδική εκπαίδευση. Δεκάδες επιστημονικές μελέτες και πάνω από οχτώ (8) συστηματικές ανασκοπήσεις της ψευδοεπιστημονικής μεθόδου δείχνουν ομόφωνα ότι τα μηνύματα προέρχονται από τον «διευκολυντή» και όχι από το χρήστη. Η τεχνική δεν έχει καμιά απολύτως εγκυρότητα.[5] Το άτομο με σοβαρά προβλήματα επικοινωνίας που κάνει χρήση της τεχνικής της Διευκολυντικής Επικοινωνίας, μετατρέπεται ουσιαστικά σε μαριονέτα του διευκολυντή.[6] Η ημερίδα του ΟΗΕ δείχνει λοιπόν ότι κάθε μάχη που χάνεται για τη δημόσια ειδική εκπαίδευση είναι μια νίκη για τις δυνάμεις της εμπορευματοποίησης, συμπεριλαμβανομένης της ψευδοεπιστήμης. Από τη στιγμή που η ειδική εκπαίδευση ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη, η σχέση δημόσιου-ιδιωτικού είναι ανταγωνιστική, σχέση διελκυστίνδας. Ό,τι χάνει η μια πλευρά, θα το κερδίζει η άλλη. 

Μέσα σε αυτό το ζοφερό πεδίο με τις δυνάμεις εμπορευματοποίησης της αναπηρίας να έχουν κυρίαρχη προβολή, με έναν κυρίαρχο καταναλωτισμό ευαισθησίας και ρηχών συνθημάτων που αγοράζονται εύκολα, με ισχυρές πολιτικές δυνάμεις που αντιτάσσονται σε κάθε θεσμό κοινωνικού κράτους που ανακουφίζει από την κοινωνική αδικία, μου είναι δύσκολο να πιστέψω ότι οι εκπρόσωποι δύο πολύ μεγάλων συνδικαλιστικών οργανώσεων, που κατά τεκμήριο εκπροσωπούν τα συμφέροντα των εκπαιδευτικών δύο χωρών, διοργανώνουν ένα συνέδριο το οποίο έχει σαφή προσανατολισμό την υπονόμευση της ειδικής αγωγής ως επιστημονικό πεδίο, ως πρακτική και ως επάγγελμα. Δεν το αποδίδω κατ’ ανάγκη σε πρόθεση, αλλά κυρίως σε παραπλάνηση. Επίσης δεν μπορώ να πιστέψω ότι μπορεί να αγοράζονται άκριτα από εκπαιδευτικούς θεωρίες φθηνού υποκειμενικού ιδεαλισμού με σκληρό υλικό αντάλλαγμα την εκποίηση της ειδικής εκπαίδευσης.

Έχοντας υπηρετήσει για περίπου 15 χρόνια στην γενική και ειδική αγωγή ως μάχιμος εκπαιδευτικός μέσα στη σχολική τάξη, 6 χρόνια στη Ελλάδα και άλλα 6 χρόνια στις ΗΠΑ ως πανεπιστημιακός δάσκαλος και ερευνητής, γνωρίζω καλά τι σημαίνει να δημιουργείς και να ενισχύεις μαθησιακές και κοινωνικές δυνατότητες των ατόμων με αναπηρία και σέβομαι απεριόριστα το επάγγελμα του ειδικού εκπαιδευτικού. Είναι το επάγγελμα που, από τη θέση του, πρέπει να υπηρετεί τα συμφέροντα των παιδιών με αναπηρία. Ο/Η εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής είναι αν θέλετε ο/η μαθησιακός υποστηρικτής και ο/η πρακτικός συνήγορος των συμφερόντων των παιδιών με αναπηρία μέσα στο σχολείο. Γενικά, το σύστημα της δημόσιας ειδικής αγωγής μεγιστοποιεί τη μάθηση, όπως δείχνει σύγχρονη έρευνα,[7] απο-εμπορευματοποιεί την ειδική ανάγκη και είναι φορέας κοινωνικής δικαιοσύνης μέσα στην εκπαίδευση. Γι’ αυτό βάλλεται από τις οικονομικές και ιδεολογικές δυνάμεις του νεοφιλελευθερισμού.[4]

Για όλους τους παραπάνω λόγους δεν μπορώ να παραμείνω στην Επιστημονική Επιτροπή αυτού του Συνεδρίου και υποβάλλω την παραίτησή μου. Επιπλέον σας παρακαλώ πολύ το όνομά μου να σβηστεί, να διαγραφτεί και να απαλειφθεί από όλα τα υλικά που σχετίζονται με το συγκεκριμένο Συνέδριο της ΔΟΕ και της ΠΟΕΔ.

Με εκτίμηση,

Δημήτρης Αναστασίου

Southern Illinois University, Carbondale

Department of Counselling, Quantitative Methods, and Special Education

Email: anastasiou64@gmail.com

Αναφορές

[1] Wiley, A., Anastasiou, D., Kauffman, J. (2019, February 25). No, Special Education does not Treat Disability Like a Disease and is not ‘Obsessed’ with Forcing Students to Conform. Washington Post. https://www.washingtonpost.com/education/2019/02/25/no-special-education-does-not-treat-disability-like-disease-is-not-obsessed-with-forcing-students-conform/?fbclid=IwAR3gRuBXap41HmccS_hjOhoemCE90QV1mDOdfG6tNkZk9-hkhLu6B0RC9rA&noredirect=on&utm_term=.4a6cac1bc670

[2] Anastasiou, D. & Bantekas, I. (2019, in press). Models of Disability and Human Rights. In Michael A. Stein and Malcolm Langford (Eds.), Disability Social Rights. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

[3] Anastasiou, D., Gregory, M., & Kauffman, J. M. (2018). Article 24: Education. In I. Bantekas, M. A. Stein, & D. Anastasiou, The UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities: A Commentary (pp. 656 – 704). Oxford, UK: Oxford University Press. https://www.researchgate.net/publication/325812098_Article_24_Education

[4] Anastasiou, D. & Kauffman, J. M. (2019, January-February). The Right to Education: Analysis of Article 24 of the UN CRPD. Lecture presentation at the Council for Exceptional Children (CEC) 2019 Annual Convention, Indianapolis, IN, January 31, 2019. https://www.researchgate.net/publication/330778244_The_Right_to_Education_Analysis_of_Article_24_of_the_UN_CRPD

[5] Schlosser, R. W., Banladin, S., Hemsley, B., Iacono, T., Probst, P., & Von Tetzcher. S. (2014). Facilitated communication and authorship: A systematic review. Augmentative and Alternative Communication, 30(4), 359-368. https://www.researchgate.net/publication/268227789_Facilitated_Communication_and_Authorship_A_Systematic_Review

[6] Travers, J. C, Tincani, M. J., & Lang, R. (2014). Facilitated communication denies people with disabilities their voice. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 39, 195-202. https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1540796914556778 [7] Zweers, Ι., Tick, N. T., Bijstra, J. O., & van de Schoot, R. (2019, in press). How do included and excluded students with SEBD function socially and academically after 1,5 year of special education services? EuropeanJournal of Developmental Psychology. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17405629.2019.1590193?needAccess=true

The post Επιστολή παραίτησης του Δημήτρη Αναστασίου από την Επιτροπή Επιστημονικού Συνεδρίου της ΔΟΕ first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Επιστολή παραίτησης του Δημήτρη Αναστασίου από την Επιτροπή Επιστημονικού Συνεδρίου της ΔΟΕ εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

των Αρετής Διαμαντοπούλου – Άρτεμης Κλιάφα

ζζ

Την Παρασκευή 16 Μαρτίου, ημέρα κινητοποίησης των εκπαιδευτικών ενάντια στην ελαστική εργασία επέλεξε το υπουργείο Παιδείας να δώσει στη δημοσιότητα για διαβούλευση το σχέδιο νόμου του υπουργείου Παιδείας  « ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ». Τη στιγμή που ο υπουργός Παιδείας δε δεσμεύονταν για τον αριθμό των διορισμών και επαναλάμβανε για άλλη μια φορά ότι ο αριθμός των μόνιμων προσλήψεων θα εξαρτηθεί από την αξιολόγηση των Θεσμών και την πορεία της οικονομίας, δημοσιοποίησε σχέδιο νόμου για τις υποστηρικτές δομές. Το σχέδιο νόμου υλοποιεί τις μέχρι τώρα δεσμεύσεις της κυβέρνησης για την αυτοαξιολόγηση των σχολικών μονάδων και την επιλογή στελεχών στην εκπαίδευση. Επίσης, ενσωματώνει με τον πιο άμεσο τρόπο τις οδηγίες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ για την ειδική εκπαίδευση και αγωγή. 

Πιο συγκεκριμένα, στο σχέδιο νόμου περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μια σειρά άρθρα που αφορούν στην ειδική εκπαίδευση και πιο συγκεκριμένα στη μετατροπή των ΚΕΔΔΥ σε ΚΕΣΥ. Πέρα από την αλλαγή της ονομασίας, τα συγκεκριμένα άρθρα σηματοδοτούν όχι απλά την απορρύθμιση αλλά τη διάλυση της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης. Βεβαίως δεν γίνεται καμία αναφορά στους λόγους για τους οποίους τα ΚΕΔΔΥ δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στο ρόλο τους: την ανυπαρξία μόνιμων διορισμών στις κενές οργανικές θέσεις με αποτέλεσμα αυτές είτε να μένουν κενές είτε να στελεχώνονται για χρόνια με προσλήψεις αναπληρωτών και τα τεράστια λειτουργικά προβλήματα (στέγαση, υλικοτεχνική υποδομή).

Επίσης, το σχέδιο νόμου από τη μία προωθεί την αυτονομία της σχολικής μονάδας ενώ ταυτόχρονα είναι συγκεντρωτικό και διαμορφώνει ασφυκτικούς μηχανισμούς ελέγχου στα σχολεία.

Επιπλέον, στρέφεται ενάντια στα μορφωτικά δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες προωθώντας το κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία, επιδιώκοντας να αποκρύψει την ιδιαιτερότητά της, αλλά και την ιδιαίτερη ανάγκη υποστήριξης που έχουν τα άτομα με αναπηρία.

Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, αλλάζοντας το ρόλο των ΚΕΔΔΥ, επίκεντρο των ΚΕΣΥ δεν θα αποτελεί πλέον ο μαθητικός πληθυσμός με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αλλά το σχολείο. Τα ΚΕΣΥ θα παρέχουν συμβουλευτική υποστήριξη, θα διερευνούν τις ατομικές ή ομαδικές εκπαιδευτικές και ψυχοκοινωνικές ανάγκες όλου του μαθητικού πληθυσμού, θα προωθούν τον επαγγελματικό προσανατολισμό στη Β/θμια Εκπαίδευση και την διαφοροποιημένη διδασκαλία.

Η διάγνωση, η οποία ορίζει σαφώς τις μαθησιακές δυσκολίες και τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών με αναπηρία καθώς και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για την ομαλή σχολική τους προσαρμογή απουσιάζει πλέον από τις αρμοδιότητες των ΚΕΣΥ. Επιπλέον, οι καταργημένες θέσεις ειδικοτήτων (π.χ. παιδοψυχιάτρων) και η μείωση άλλων (π.χ. λογοθεραπευτών) θα αναγκάσουν τις οικογένειες, ειδικά των μαθητών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, να αναζητήσουν σε ιδιώτες τη διάγνωση αλλιώς θα πρέπει να περιμένουν στις τεράστιες λίστες αναμονής των ιατροπαιδαγωγικών κέντρων (τα οποία ΔΕΝ υπάρχουν σε όλους τους νομούς και τις πόλεις της χώρας).

Στο σχέδιο νόμου, για άλλη μια φορά επανέρχονται οι ΕΔΕΑΥ, χωρίς να αναφέρεται πουθενά με ποιο τρόπο θα στελεχωθούν (ή μάλλον «όπου λειτουργούν», όπως λέει και το σ/ν) και όταν όλοι γνωρίζουμε ότι οι περισσότερες δε λειτουργούν λόγω έλλειψης διορισμών στις θέσεις Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού. Το σ/ν ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να συστήσει ΕΔΕΑΥ σε όσα σχολεία δεν έχουν και επιφορτίζει την υποστήριξη των μαθητών σε ομάδα που θα συστήσει ο σύλλογος διδασκόντων!!!

Ταυτόχρονα μεταφέρει στους δασκάλους των τμημάτων ένταξης έναν τεράστιο όγκο δουλειάς: Οι ΕΔΕΑΥ θα διαμορφώνουν το εξατομικευμένο πρόγραμμα για κάθε μαθητή, οι εκπαιδευτικοί των Τ.Ε. όμως θα υποστηρίζουν τους μαθητές των σχολείων τους, θα συμμετέχουν στις ΕΔΕΑΥ, θα αποτελούν τους διαμεσολαβητές μεταξύ ΚΕΣΥ και σχολικών μονάδων και βέβαια θα πρέπει να αξιολογούν τους μαθητές που προτείνονται για την υποστήριξή τους στις ΕΔΕΑΥ. Οι συνεδριάσεις των ΕΔΕΑΥ και των ομάδων υποστήριξης θα γίνονται φυσικά στα πλαίσια του εργασιακού ωραρίου των εκπαιδευτικών και να πως έρχεται λοιπόν και κουμπώνει γιατί το υπουργείο προχώρησε στη νομοθετική ρύθμιση ξανά για την υποχρεωτική παραμονή των εκπαιδευτικών στο σχολείο.

Ακόμη όμως και αν ένας μαθητής έχει υποστηριχτεί από την ΕΔΕΑΥ (μέσα από την εφαρμογή βραχυπρόθεσμου προγράμματος), η παραπομπή για αξιολόγηση από το ΚΕΣΥ θα απαιτεί η αίτησή του να συνοδεύεται από πλήρως αιτιολογημένη έκθεση του συλλόγου διδασκόντων όπου θα αναφέρονται αναλυτικά όλες οι προηγούμενες παρεμβάσεις υποστήριξης από την ΕΔΕΑΥ και το σχολείο. Το δικαίωμα ενός μαθητή να έχει πρόσβαση στη διάγνωση των δυσκολιών του, δηλαδή, θα γίνεται με το σταγονόμετρο. Είναι εμφανές ότι με τις διατάξεις του νομοσχεδίου επιχειρείται να περιοριστεί ο αριθμός των παιδιών που θα φτάνουν στα ΚΕΣΥ, να υποβαθμιστεί ο ρόλος της διάγνωσης και των παρεμβάσεων που απορρέουν από αυτή, ενώ ταυτόχρονα να μεταφερθεί στο σχολείο η ευθύνη για την βελτίωση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών δυσκολιών τους. Στόχος του υπουργείου προφανώς δεν είναι ούτε η πρόληψη αλλά ούτε και η θεραπεία των δυσκολιών των μαθητών αλλά απλώς η μετακύλιση της ευθύνης από το κράτος στους εκπαιδευτικούς και την οικογένεια. Δεν υπάρχει καμία ερμηνεία αλλά  και κανένα ενδιαφέρον για αναζήτηση των λόγων για τους οποίους οι μαθητές με ή χωρίς αναπηρίες παρουσιάζουν δυσκολίες (τεράστια ύλη, ακατάλληλα αναλυτικά προγράμματα και βιβλία, εξετάσεις, ελλιπής επιμόρφωση εκπαιδευτικών, οικονομική και κοινωνική κατάσταση) και φυσικά καμία πρόθεση, μέσα από ένα νόμο για την (ειδική και γενική) εκπαίδευση και από πραγματικές υποστηρικτικές παρεμβάσεις οι δυσκολίες αυτές να αμβλυνθούν.

Και οι διατάξεις του νομοσχεδίου που αφορούν την ειδική εκπαίδευση και αγωγή και τον τρόπο υποστήριξης των μαθητών συνδέονται άμεσα με την αυτοαξιολόγηση της σχολικής μονάδας καθώς οι σύλλογοι διδασκόντων θα διαμορφώνουν προγράμματα και θα πρέπει στο τέλος της χρονιάς να αξιολογούν την πορεία τους και την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν.

Εν κατακλείδι, το σχέδιο νόμου που δόθηκε σε διαβούλευση έρχεται σε αντίθεση με τις εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών με αναπηρία ενώ παράλληλα επιδιώκει να καταστήσει τον εκπαιδευτικό ως τον μοναδικό υπεύθυνο για την υποστήριξη των μαθητών και την ομαλή ένταξη τους στο σχολείο και την κοινωνία. Θα αποτελέσει ένα σφικτό μηχανισμό ελέγχου και αξιολόγησης για τους εκπαιδευτικούς ενώ ταυτόχρονα θα οδηγήσει χιλιάδες οικογένειες να βάλουν το χέρι πιο βαθιά στην τσέπη, στρέφοντάς τους στους ιδιώτες, τη στιγμή που οι μνημονιακές πολιτικές, η ανεργία και η φορομπηξία έχουν λεηλατήσει τους εργαζόμενους.

Απέναντι σε ένα σχέδιο νόμου που διαλύει την ειδική εκπαίδευση και αγωγή,

ΕΜΕΙΣ ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΜΕ ΝΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

The post ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΩΘΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΩΘΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.