Λίγα λόγια για το βιβλίο αυτό, με μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία του αγγλικού εκπαιδευτικού συστήματος, γιατί ο συγγραφέας ήταν Άγγλος και έγραφε για την Αγγλία, οπότε πρέπει να μπούμε στο μυαλό του και στην κοινωνία του.

Με μορφή ολιγόν κόμικς για να είναι πιο εύληπτο…

Με τον σύνδεσμο που είναι μέσα στην παρακάτω εικόνα κατεβαίνει ή αν πατήσετε απευθείας εδώ:

The post Βιβλιοπαρουσίαση: Michael D. Young, «Η άνοδος της αξιοκρατίας», μτφ. Χ. Ποζίδης first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Τα Τεφτέρια είναι μια συλλογή 12 διηγημάτων του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου, συναδέλφου και παλιού συμφοιτητή. Όταν έμαθα για την έκδοση του βιβλίου του Μανόλη χάρηκα. Το αγόρασα μόλις ξεκίνησαν οι πραγματικές διακοπές μου, όχι από υποχρέωση σε έναν παλιό φίλο ούτε από περιέργεια. Ως απαιτητικός αναγνώστης, ήμουν βέβαιος ότι θα μου άρεσε. Είχα, καιρό πριν, διαβάσει δύο ή τρία διηγήματα του Μανόλη στο διαδίκτυο, οπότε ήξερα πάνω κάτω τι να περιμένω. Το πρώτο διήγημα του βιβλίου που (κατά τύχη) διάβασα, στην ουρά του βιβλιοπωλείου, φέρει τον τίτλο «Πλεχτά». Μέχρι να έρθει η σειρά μου στο ταμείο το είχα τελειώσει και κοιτούσα αφηρημένος την ταμία που κάτι με ρωτούσε – δυσκολευόμουν να βγω από το μικρό σύμπαν του σύντομου αλλά τόσο μεστού διηγήματος, που έμοιαζε να ξετυλίγει την ιστορία αυτής της χώρας όπως το κουβάρι με το οποίο έπλεκε η παλιά δασκάλα μέσα στο άδειο πια και εγκαταλειμμένο σχολείο. Πόσα επίπεδα ανάγνωσης και τι πλούτος συναισθημάτων.

Το διήγημα είναι δύσκολο είδος, μέσα σε ένα περιορισμένο πλαίσιο πρέπει να αφηγηθείς μια ιστορία, να δημιουργήσεις χαρακτήρες, να τους δώσεις υπόσταση, να υφάνεις τις σχέσεις τους, να ορθώσεις ένα πρόβλημα και να δώσεις μια λύση. Ή να επιλέξεις να το αφήσεις άλυτο. Ο Μανόλης διαχειρίζεται τη δύσκολη φόρμα του διηγήματος με ανεπιτήδευτη άνεση, γλωσσική απλότητα, λαϊκότητα, ρέουσα αφήγηση. Δημιουργεί χαρακτήρες με πάθη και με λάθη, όχι ιδανικούς και τέλειους, χαρακτήρες με αδυναμίες, που εντάσσονται αρμονικά στο χωροχρονικό πλαίσιο κάθε διηγήματος.

Δώδεκα διηγήματα, δώδεκα ιστορίες. Η εξαφάνιση ενός πολιτευτή στα Χανιά κι ένας ασφαλίτης που τον αναζητεί πίνοντας μπίρες ινκόγνιτο στην κατάληψη «Pandiera Rosa» – οι λογαριασμοί του εμφυλίου είναι ακόμα ανοιχτοί – ένας υιοθετημένος πρόσφυγας που επιστρέφει στην οικογένεια που τον μεγάλωσε, ένας ερωτευμένος νεοδιόριστος δάσκαλος, το «βρισκούμενο» και οι δύο εκδοχές της φιλοξενίας, το πλεχτό της ογοντάχρονης δασκάλας, ένας καφετζής ναυτικός που δεν ταξίδεψε ποτέ, δυο χωριανοί που ταξιδεύουν στο χρόνο, μια παλιά αγάπη που χάθηκε στο πλήθος της μητρόπολης και μια άλλη που θα ξανασυναντηθεί υπό τους ήχους μιας κερκυραϊκής φιλαρμονικής, οι πίνακες μιας έκθεσης που για κάποιο μεταφυσικό λόγο αλλάζουν, εικόνες και ήχοι από τη λαϊκή αγορά του Κολωνακίου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το πρώτο διήγημα, τα Τεφτέρια, από το οποίο πήρε το όνομά του και το βιβλίο. Ατμόσφαιρα νουάρ, σε διαφορετικό αφηγηματικό ύφος από τα υπόλοιπα, αναζητείται ο ένοχος της εξαφάνισης ενός πολιτευτή στα Χανιά. Το πρώτο διήγημα, μαζί με το τελευταίο, τη ΛΟΥΞ ξεχωρίζουν κατά τη γνώμη μου. Αποτελούν δείγματα γραφής που δημιουργούν προσδοκίες, κάτι σαν ασκήσεις ύφους, σαν χαμηλές πτήσεις ενός δημιουργού που ετοιμάζεται να ανοίξει τα φτερά του. Οι χαρακτήρες πλάθονται με ευκρίνεια και τοποθετούνται στο κοινωνικό και πολιτισμικό τους περίγυρο, στη συγκυρία του χρόνου και την ιδιαιτερότητα του τόπου. Η πλοκή ρέει και κλιμακώνεται, δημιουργεί τη σύμβαση του χρόνου και του τόπου που εξελίσσεται το αφήγημα, έως ότου, σε αναπάντεχα σημεία και όχι πάντοτε στο τέλος του διηγήματος, το μυστήριο αποκαλύπτεται, τόσο προφανές αλλά και τόσο αναπάντεχο. Τόσο συγκινητικό, που σταματάς την ανάγνωση και αναστοχάζεσαι. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, ο συγγραφέας επιλέγει να τοποθετήσει τη λύση του προβλήματος μετά το τέλος του διηγήματος – είναι πια αυτονόητη και απομένει στο φαντασιακό του αναγνώστη να την ιχνηλατήσει.

Υ.Γ. Με τον Μανόλη γνωριστήκαμε το 1985 στην Παιδαγωγική Ακαδημία Μυτιλήνης. Ρηγάς αυτός, κνίτης εγώ, παιδιά 18 χρονών, πριν καλά καλά το καταλάβουμε, βρεθήκαμε στο ΔΣ του Συλλόγου να συγκροτούμε μια πλειοψηφία σε πολλά ζητήματα αλλά και να διαφωνούμε σε κάποια άλλα. Μετά τη Μυτιλήνη χαθήκαμε, έμεινε μόνο η ανάμνηση ενός ευγενούς, μαχητικού και έντιμου Ρηγά. Εξαιτίας του πέρασα δια περιπάτου την Εξελικτική Ψυχολογία στο Α΄ έτος, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία. Συναντηθήκαμε ξανά όταν κατέβηκα για συνδικαλιστικούς λόγους στα Χανιά και είχα τη χαρά να τον δω μετά από δεκαετίες. Μανόλη, στο έστειλα και με μήνυμα και προφανώς δεν ήμουν κι ο μόνος. Το επαναλαμβάνω εδώ. Προχώρα, το έχεις. Κριτικός λογοτεχνίας δεν είμαι, ως μανιώδης βιβλιοφάγος σου δηλώνω ενστικτωδώς ότι έχεις ήδη ένα αναγνωστικό κοινό που έχει προσδοκίες και απαιτήσεις. Συνέχισε αυτό που αγαπάς και κάνεις, το πρώτο βιβλίο σου ήδη ταξιδεύει και κάνει τις ζωές μας πιο όμορφες. Και βέβαια, καμαρώνουμε παλιέ μου φίλε, η ζωή δε στάθηκε ευγενική μαζί μας αλλά να που δεν το βάλαμε κάτω, τα όνειρά μας ταξιδεύουν πια και αφήνουν ανεξίτηλα ίχνη.

The post «Τεφτέρια» του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου, εκδ. Θεμέλιο first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Η μελέτη του Δημήτρη Πολυχρονιάδη εξετάζει τις προσπάθειες που γίνονται στο χώρο της εκπαίδευσης για να ανεβούν τα κορίτσια της φωτογραφίας του εξώφυλλου του βιβλίου, αυτό το ένα σκαλοπάτι, όπως επισημαίνει και ο τίτλος της μελέτης του.  Και όχι μόνο αυτά τα κορίτσια…

Εκ πείρας πλέον γνωρίζουμε ό,τι μελέτες όπως αυτή ολοκληρώνονται εις πείσμα των μανδαρίνων της εκπαιδευτικής πολιτικής που υψηλά γύρω των αστυνομικά ύψωσαν τείχη, όπως θα το προσάρμοζε στην σημερινή κατάσταση ο αλεξανδρινός ποιητής.

Ορισμένες από αυτές τις μελέτες ευτυχούν να αποκτήσουν Διεθνή Μοναδικό Αριθμό Βιβλίου ( επί το ελληνικότερον ISBN) για να προστεθούν στον Πύργο των Βιβλίων της νέας Εθνικής Βιβλιοθήκης προς χρήσιν των ερευνητών, αλλά και προς εντυπωσιασμόν των επισκεπτών του χώρου.

Αυτές οι μελέτες λοιπόν, εξυπηρετούν διττό σκοπό: αφ’ ενός συνιστούν απόδειξη και διαρκή υπενθύμιση ότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο συνεχίζει να αντιστέκεται και να παράγει έρευνα ενάντια στην εκδικητική υποβάθμιση που του μεθοδεύουν, και αφ’ ετέρου  εξετάζουν αυτή την αέναη διαπάλη μεταρρύθμισης  και αντίδρασης και των συγκεκριμένων μορφών που παίρνει.

Ο αναγνώστης και η αναγνώστρια του πονήματος θα διαπιστώσει ότι η κρατική παρέμβαση στοχεύει να δοθεί προτεραιότητα στο πολιτικά σκόπιμο, σε βάρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Πρόκειται βέβαια για μία κατάσταση που εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του πολιτικού ελέγχου της εκπαίδευσης.  Ανέκαθεν αποτελούσε πεδίον δόξης λαμπρόν για τους διαγκωνιζόμενους πολιτικούς στην προσπάθεια τους να  εφαρμόσουν αυτόν τον έλεγχο επί το αποτελεσματικότερον.

Η περίοδος που εξετάζει ο Δημήτρης Πολυχρονιάδης είναι πλέον ευεπίφορη σ’ αυτή την επέμβαση, επειδή έχουν τελικά επιβληθεί οι πολιτικές συνθήκες που το επιτρέπουν.

Η διάρθρωση των επιμέρους ενοτήτων υπογραμμίζει τη συμβολή, ουσιαστικά το αλληλένδετο, της εκπαίδευσης με την εξέλιξη του ελληνικού κράτους.  Αυτή η συμβολή γίνεται σαφέστερη, όπως προκύπτει και από το βιβλίο του Δημήτρη, όταν τα καινά δαιμόνια που εισάγουν οι σοσιαλιστικές ιδέες αρχίζουν να κάνουν αισθητή την επιρροή τους στο χώρο των εκπαιδευτικών.

Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου οι πρωτοβουλίες που παίρνονται, στο χώρο της εκπαίδευσης και οι αντιδράσεις που αυτές προκαλούν, αρχικά για να τις περιορίσουν και αργότερα να τις καταστείλουν, υπογραμμίζουν τη σημασία των μεταρρυθμίσεων που προτείνονται. Η συγκεκριμένη όμως πολιτική συγκυρία επιβάλλει τον αστικό χαρακτήρα τους.

Η μεταξική δικτατορία επιβάλλει σιγή ακόμα και στις αντιπαραθέσεις στο χώρο των αστικών εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων.

Από την αρχή της δεκαετίας του 1940,  οι νέες συνθήκες που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία σε όλα τα επίπεδα έχουν άμεσο αντίκτυπο και στον χώρο της εκπαίδευσης.

Η εκπαιδευτική πολιτική του ΕΑΜ που διαμορφώνεται σε συνθήκες σκληρής τριπλής κατοχής, θέτει το πρόβλημα της εκπαίδευσης σε νέο πλαίσιο και εκτείνεται από την ελπίδα της ανάτασης στην απελπισία της ήττας,  όπως επιγραμματικά το χαρακτηρίζει ο συγγραφέας.

Το Σχέδιο για μία Λαϊκή Παιδεία της Π.Ε.Ε.Α. το Μάρτιο του 1944, με το ολοκληρωμένο πρόγραμμα που προτείνει, για να εξυπηρετηθούν τα ζωντανά ιδανικά της λευτεριάς,  της λαοκρατίας και της ειρήνης, όπως  εισηγείται ο Πέτρος Κόκκαλης, υπογραμμίζει και στον τομέα αυτόν τις θεσμικές εναλλακτικές λύσεις που αποφασίζονται στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας. Όμως τα πολιτικά σαλόνια της κατοχικής Αθήνας παραμένουν ερμητικά κλειστά και εξαιρετικά τρομοκρατημένα, στον αναζωογονητικό άνεμο από τα Βουνά, που φθάνει όχι μόνο εκεί αλλά και στο μακρινό Κάϊρο, όπου η Κυβέρνηση Εξορίας και ο Γεώργιος εξαρτώνται για την πολιτική τους επιβίωση από την καλή προαίρεση των Άγγλων.

Στο πεδίο της ιδεολογίας, η εθνικοφροσύνη συνιστά τη λυδία  λίθο όπου δοκιμάζεται η ορθότητα των φρονημάτων, ήδη μεσούσης της Κατοχής,  πριν εγκριθεί το Σχέδιο για μία Λαϊκή Παιδεία.  Το Σχέδιο αυτό,  του οποίου τη σημασία αλλά και τη μεθόδευση αναστολής αναλύει ο συγγραφέας,  συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα των άλλων προτάσεων της Π.Ε.Ε.Α. Οι προτάσεις αυτές βασίζονται σε πρωτογενή εξουσία που ασκείται άμεσα από τον λαό με τη θέσπιση λαϊκών συνελεύσεων, όπως μας επισημαίνει ο Νίκος Σβορώνος.[1]

Η έγκριση τέτοιων προτάσεων, επιβεβαιώνει τις φοβίες θεσμικών ανατροπών που κατατρύχουν τους αδρανούντες  αστούς πολιτικούς αρχηγούς και τους πνευματικούς ταγούς που τους περιβάλλουν όπως ο Κωνσταντίνος Τσάτσος.  Σαν έτοιμος από καιρό θα αναλάβει ως Υπουργός Παιδείας μετά τη λήξη του Εμφυλίου, να συνεχίσει τη συγκρότηση του κράτους, όπως αυτός την εννοεί, συνεχίζοντας τις διώξεις εκπαιδευτικών που ξεκίνησαν οι προκάτοχοί του.έγκριση τέτοιων προτάσεων επιβεβαιώνει τις φοβίεςθεσμικών αναροπών που κλα

Μέσα σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο ενός κράτους μόνιμης έκτακτής ανάγκης,  ο συγγραφέας επισημαίνει τη χρονική απόσταση αλλά και ποιοτική διαφορά που χαρακτηρίζουν τις συγκεκριμένες προτάσεις της ΕΔΑ,  στο χώρο της εκπαίδευσης, στις αρχές της δεκαετίας του 1950 από τη συγκρότηση της Επιτροπής Παιδείας και μάλιστα με γνωμοδοτικό χαρακτήρα, που ανακοινώνει η κυβέρνηση της ΕΡΕ το 1957. 

Οι προτάσεις αυτές της ΕΔΑ εντάσσονται στη γενικότερη φιλοσοφία που χαρακτηρίζει το Σχέδιο για μία Λαϊκή Παιδεία και ουσιαστικά αποτελούν τη συνέχειά του  ενώ αντίθετα, όπως αναδεικνύει ο Δημήτρης Πολυχρονιάδης, η κυβέρνηση της ΕΡΕ αδυνατεί να ξεπεράσει τις ενδο-αστικές αντιφάσεις και αντιθέσεις που προκύπτουν από τη συγκρότηση της.

Το αίτημα για Δημόσια και δωρεάν Παιδεία για όλες τις βαθμίδες της που προτείνεται για πρώτη φορά, αντιπαρατίθεται με τα πορίσματα της Επιτροπής Παιδείας που υπονομεύεται  από το προσχηματικό χαρακτήρα της.

Στη πρώτη μετεμφυλιακή δεκαπενταετία, που απασχολεί το συγγραφέα στη 4^η ενότητα του βιβλίου, ο έλεγχος της εκπαίδευσης βρίσκεται στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής πολιτικής το κράτους.  Γι’ αυτό το λόγο χρησιμοποιείται κάθε δυνατός γραφειοκρατικός μηχανισμός όπως π.χ. η επιστράτευση των επιθεωρητών σε ρόλο καταδρομέων που επιπίπτουν ως ιέρακες για να κρατηθεί η εκπαιδευτική διαδικασία στα πλαίσια του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού.  Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του βιβλίου του Δημήτρη Μαριόλη Ο Ιέραξ είναι εδώ με το καρτερικό μειδίαμα της δασκάλας, που υπομένει την παρουσία ανώνυμου ιέρακος πλαισιωμένου από τη ρασοφόρο και ένστολο εξουσία, απεικονίζει μία πραγματικότητα που επαναλαμβάνεται σε εκατοντάδες (αν όχι χιλιάδες ) αίθουσες διδασκαλίας.

Το καταθλιπτικό βάρος που ασκεί στην εκπαιδευτική διαδικασία αυτός ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός δεν πτοεί φυσικά τον προνοητικό θεματοφύλακα του μετεμφυλιακού κράτους, τον οποίον καταγγέλλει ο Πολυχρονιάδης, που με το μανδύα του συνταγματικού νομοθέτη αναγορεύει στο Άρθρο 16 του Συντάγματος του 1952, αυτόν τον συγκεκριμένο πολιτισμό, σε «πολιτικό αστέρα της εκπαίδευσης πολιτικής των Ελλήνων». Το συγκεκριμένο άρθρο έχει ήδη διαμορφωθεί και διατυπωθεί στις επιτροπές συντάγματος της Βουλής που προηγούνται.  Ορίζει επί λέξει ως στόχους της στοιχειώδους και μέσης εκπαίδευσης «την ηθικήν και πνευματικήν αγωγήν και την ανάπτυξιν της εθνικής συνειδήσεως των νέων, επί τη βάσει των ιδεολογικών κατευθύνσεων του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού»[2]

Μάλλον χρωστάμε χάρη σε όσους μας επισημαίνουν τέτοιες θεσμικές δεσμεύσεις της εκπαίδευσης, που συνιστούν άλλη μία απόδειξη των ιδεολογικών παρωπίδων που προσπαθούν να επιβάλουν σ’ αυτόν τον ευαίσθητο τομέα.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι μεταξύ των συνεργατών που διατυπώνουν αυτούς τους περιορισμούς είναι και ο Κ. Τσάτσος που εργάστηκε εντατικά στις συνταγματικές επιτροπές της Βουλής που προετοίμασαν το Σύνταγμα του 1952.

Στην αυτοβιογραφία του αποκαλύπτεται σίγουρος για την αξιωματική ορθότητα των απόψεων του, ίδιον χαρακτηριστικόν των μισαλλόδοξων, απόδειξη ότι μάλλον απέχει από την θεραπεία της φιλοσοφίας που επιμελώς υπενθυμίζει ότι θεραπεύει.

Η θέση του για τους δασκάλους τον χαρακτηρίζει. Στην τελευταία παράγραφο του Α’ τόμου της αυτοβιογραφίας του σημειώνει: «Στην Ελλάδα η πολιτική σκότωσε την παιδεία. Η αγραμματοσύνη των δασκάλων, ή ακριβέστερα, η πιο επικίνδυνη ημιμάθεια μετέβαλε το διδακτικό προσωπικό σε συνονθύλευμα από μαρξιστικές γιάφκες, σε ένα συνδικαλισμένο σώμα που δεν πιστεύει στην παιδεία παρά μόνο όσο η παιδεία μπορεί να γίνει όργανο του κόμματος»[3]

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς σε ανακοίνωση του σε Συνέδριο, το μακρινό 1978, χαρακτηρίζει την περίοδο αυτή ολοκληρωτικό σκοταδισμό.[4]  Αναφέρει ως άλλο ένα μέτρο εκτίμησης αυτής της πολιτικής την εγκυκλοπαίδεια «Ήλιος» που εκδίδεται τότε,  στις αρχές της δεκαετίας του 1950 με άφθονη κυβερνητική υποστήριξη και καταλαμβάνει περίοπτο θέση σε κάθε σοβαρό ελληνικό σπίτι, εξασφαλίζοντας την αντίστοιχη κοινωνική προβολή στους ιδιοκτήτες του.  Στον ογκώδη έβδομο τόμο για την Ελλάδα, ο φιλόσοφος Κωνσταντίνος Δ. Γεωργούλης και στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Τσάτσου στο Υπουργείο Παιδείας το 1949, μας εξηγεί ότι «Την πνευματικήν όμως παράδοσιν του ελληνισμού ζη το Λαϊκόν σύνολον,  διότι ζη μέσα εις το κοσμοθεωρητικόν πλαίσιον το οποίον στηρίζεται εις τας αντιλήψεις της αιωνόβιου ελληνοχριστιανικής φιλοσοφικής θεωρήσεως».[5]

Εις πείσμα αυτών των υψιπετών διαβεβαιώσεων, η εκδήλωση της κοινωνικής δυσαρέσκειας σχηματοποιείται με την ανάδειξη της ΕΔΑ σε αξιωματική αντιπολίτευση το Μάϊο του 1958.  Μία προσεκτική και μεθοδευμένη αντίδραση σ’ αυτήν την πολιτική ανατροπή παίρνει τη μορφή του υπέρτατου αγώνα της συγκρότησης της Ένωσης Κέντρου ως αντίπαλον δέος στη ΕΔΑ.

Στην ανάλυση της εξέλιξης του φοιτητικού κινήματος ο Δημήτρης Πολυχρονιάδης, επισημαίνει το ρόλο του Γεωργίου Παπανδρέου στην προσπάθεια του να το οικειοποιηθεί προς ίδιον πολιτικόν όφελος. Στην πρακτική αυτή έχει επιδείξει λαμπρές επιδόσεις.  Έχει αυτοανακηρυχθεί σημαιοφόρος της αστικής τάξης με την επιβολή του ως πρωθυπουργού της εθνικής ενότητας από τους Άγγλους.  Η εκλογική άνοδος της ΕΔΑ του επιτρέπει να επανέλθει ως υπερασπιστής της αστικής τάξης και ηγετική φυσιογνωμία της Ένωσης Κέντρου.

Η ανάπτυξη του φοιτητικού κινήματος, που παρακολουθεί ο Δημήτρης Πολυχρονιάδης, απαντά στους κοινωνικούς αποκλεισμούς που επιδιώκουν να επιβάλλουν με τις εκπαιδευτικές πολιτικές τα δύο αστικά κόμματα και ταυτόχρονα υπογραμμίζει την προσπάθεια κοινωνικής ανόδου μέσω της Παιδείας και ειδικότερα της εκπαίδευσης.

Η αποδοχή  από την Κυβέρνηση Ένωσης Κέντρου των αιτημάτων της Αριστεράς για Δημόσια Δωρεάν Παιδεία, που είχε αρχίσει να σχηματοποιείται στα Βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας, υιοθετείται,  όπως γνωρίζουμε, ευρύτατα από την κοινωνία.

Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι τα κορίτσια της φωτογραφίας του εξώφυλλου είδαν τα παιδιά τους να ανεβαίνουν όχι ένα, αλλά πολλά σκαλοπάτια.

Επειδή οπωσδήποτε το σεβαστόν αναγνωστικό κοινόν θέλει να μάθει, σε βάθος, πως χτίστηκαν αυτά τα σκαλοπάτια, θα πρέπει να ανατρέξει στο βιβλίο αυτό, ή ακόμα καλύτερα να το αγοράσει.

16 Δεκεμβρίου 2024

[1] Δ.Ζέπου. Λαϊκή Δικαιοσύνη εις τας ελευθέρας περιοχάς της υπό κατοχήν Ελλάδος. Επίλογος: Ν.Παπαντωνίου,  Ν. Σβορώνος  ΜΙΕΤ 1986  (Αυτοέκδοση 1945)

[2] Αυτοί οι περιορισμοί εντάσσονται στο γενικότερο θέμα της κατευθυντήριας αρχής του εκπαιδευτικού συστήματος και απασχολούν τη συνταγματική τη συνταγματική επιτροπή της Βουλής του 1946-1948 και εκείνη του 1949.  Ν. Αλιβιζάτος,, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922 -1974, Αθήνα, Θεμελίο , 1983, σ.527

[3] Κ. Τσάτσου, Λογοδοσία μιάς ζωής , τόμος πρώτος , Οι εκδόσεις των φίλων μ Αθήνα, 2000, σ.354, 355

[4] Κ. Τσουκαλάς, « Η ιδεολογική επίδραση του Εμφυλίου Πολέμου»  στον συλλογικό τόμο  Η Ελλάδα στην Δεκαετία 11940-1950. Ένα Έθνος σε Κρίση. Αθήνα , Θεμέλιο 1984 , σ. 586-587

[5] «Ήλιος» τόμος Ζ’ σ. 725. Εκδότης Ιωάννης Δ. Πασσάς

The post Παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Πολυχρονιάδη, «Για να ανέβουν ένα σκαλοπάτι» first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ζούμε σε καιρούς που εγκυμονούν κινδύνους- καιρούς που χαρακτηρίζονται από την κατάρρευση των δημοκρατικών θεσμών και την άνοδο αυτού που αποκαλώ «νεοφιλελεύθερου φασισμού», την τοξικότητα της φυλετικής κάθαρσης και τη μετατροπή της εκπαίδευσης σε εργοστάσια κατήχησης για τον εθνικισμό των λευκών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, και όλο και περισσότερο σε όλο τον κόσμο, γινόμαστε μάρτυρες ενός οργανωμένου αυταρχικού σχεδίου που επιδρά σε βάθος στην σφαίρες του πολιτισμού, της εκπαίδευσης αλλά και της οικονομίας.

Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης βρίσκεται μια νέα μορφή φασισμού – μια μορφή που δεν ενδύεται στρατιωτική στολή, αλλά μεταμφιέζεται χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της ελευθερίας, των αγορών και της θρησκείας. Αυτό που αποκάλεσα «νεοφιλελεύθερο φασισμό» λειτουργεί μέσω της οικονομικής βίας, της πολιτιστικής καταπίεσης και ενός οργανωμένου σχεδίου  διαγραφής της μνήμης, της ιστορίας και του γραμματισμού του πολίτη (civic literacy). Δεν πρόκειται για μια αναβίωση του αυταρχισμού του χθες – πρόκειται για μια τερατώδη εξέλιξη του καπιταλισμού, που επιταχύνεται από τη ληστρική, αρπακτική αρχιτεκτονική των οικονομικών συναλλαγών (predatory finance), ενώ εξοπλίζεται μέσω της πανταχού παρούσας ψηφιακής επιτήρησης και της επιταχυνόμενα ενισχυμένης κρατικής τρομοκρατίας. Όπως μας θυμίζει ο Brecht, «όσοι είναι κατά του φασισμού χωρίς να είναι κατά του καπιταλισμού…, είναι σαν τους ανθρώπους που θέλουν να φάνε το μοσχάρι τους χωρίς να σφάξουν το μοσχάρι».

Ο νεοφιλελευθερισμός έχει αποφλοιώσει τον αστικό ιστό των κοινωνιών μας. Εκθειάζει και αποθεώνει το αχαλίνωτο προσωπικό συμφέρον, την ιδιωτικοποίηση, την απορρύθμιση, τον ακραίο ατομικισμό, καταδικάζοντας την ίδια στιγμή οτιδήποτε εμποδίζει τις αγορές, το ελεύθερο εμπόριο και την εμπορευματοποίηση όλων των κοινωνικών σχέσεων. Υποβιβάζει την ιδιότητα του πολίτη σε καταναλωτισμό και τη δημόσια ζωή σε κοινές συναλλαγές της αγοράς. Διαγράφει την ιδέα του κοινού καλού και νομιμοποιεί την συνταρακτικά ακραία ανισότητα, τον συστημικό ρατσισμό, τον μιλιταρισμό και την οικολογική καταστροφή καθιστώντας όλα τα παραπάνω ως τη νέα κανονικότητα της εποχής. Ο νεοφιλελευθερισμός προχωράει ακάθεκτος, σε όλα τα παραπάνω, προσφέροντας τον σαγηνευτικό μύθο ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση». Ευδοκιμεί με την εσφαλμένη υπόθεση ότι ο καπιταλισμός και η δημοκρατία είναι έννοιες συνώνυμες.

Ζούμε πλέον σε μια εποχή γκανγκστερικού καπιταλισμού (gangster capitalism). Μη μπορώντας πλέον να νομιμοποιηθεί μέσω υποσχέσεων για ανοδική κινητικότητα ή κοινωνική πρόοδο, ο καπιταλισμός έχει φτάσει σε ένα σημείο καμπής – ένα σημείο όπου συγκλίνει με τον υπερεθνικισμό, τον ρατσισμό και την κρατική βία. Το αποτέλεσμα είναι μια αργόσυρτη κάθοδος σε έναν φασισμό του 21ου αιώνα. Αυτό είναι εμφανές όχι μόνο στην Ουγγαρία, την Ινδία, την Αργεντινή και την Ιταλία – αλλά το πιο ανησυχητικό – στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο Donald Trump επέστρεψε στην εξουσία με μια πολιτική πλατφόρμα ανοιχτής ωμότητας, αυταρχισμού και φυλετικής τρομοκρατίας.

     Ο Τραμπισμός (Trumpism) δεν είναι απλώς ένα πολιτικό κίνημα – είναι ένα αυταρχικό σχέδιο που στοχεύει στη διάλυση της δημόσιας εκπαίδευσης και όλων των πολιτιστικών μηχανισμών που χρησιμεύουν ως προστατευτικοί χώροι για την κριτική σκέψη. Σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες γινόμαστε μάρτυρες μιας επιθετικής εκστρατείας για την αναδιαμόρφωση των σχολείων και των πανεπιστημίων σε όργανα ιδεολογικού ελέγχου. Τα βιβλία απαγορεύονται, οι καθηγητές δέχονται επιθέσεις, οι σπουδές φύλου και οι εθνοτικές σπουδές (ethnic studies) εξαλείφονται, η τρανς ταυτότητα δέχεται επιθέσεις, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες ποινικοποιούνται και οι ειλικρινείς αδιάβλητες ιστορικές αφηγήσεις (honest historical narratives) που προωθούν ανοιχτές και ελεύθερες συζητήσεις καταστέλλονται. Τούτο δεν αφορά μια συμβολική διαμάχη, πρόκειται για μια κρατικά εγκεκριμένη πολιτική που εφαρμόζεται.

Από τη Φλόριντα μέχρι το Τέξας, οι ακροδεξιοί κυβερνήτες μετατρέπουν την εκπαίδευση σε μέσο καταστολής. Οι εκπαιδευτικοί απειλούνται με ποινικές διώξεις για την αναγνώριση της διαφορετικότητας των φύλων ή του δικαιώματος της τεκνοθεσίας. Σε εθνικό επίπεδο, οι ακτιβιστές φοιτητές -ιδιαίτερα αυτοί που διαμαρτύρονται για την υποστήριξη των ΗΠΑ στη γενοκτονική επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα- παρακολουθούνται, συλλαμβάνονται και σε ορισμένες περιπτώσεις, απάγονται βίαια και κρατούνται σε κέντρα κράτησης χωρίς διαφάνεια ή άλλη δίκαιη διαδικασία. Οι ενέργειες αυτές σηματοδοτούν μια επισφαλή και επικίνδυνη κλιμάκωση της χρήσης της κρατικής εξουσίας για τη συντριβή της διαφωνίας και την καταστολή της δημοκρατικής έκφρασης.

Ουσιαστικά βρισκόμαστε σε μια ιστορική περίοδο επιταχυνόμενου εκφασισμού (fascism on steroids). Ζούμε πρακτικές αποσιώπησης της διαφωνίας, διαγραφής του παρελθόντος και απάλειψης κάθε μελλοντικής εναλλακτικής προοπτικής (απάλειψη του μέλλοντος). Στόχος του φασισμού σήμερα, δεν είναι μόνο να ελέγξει την εκπαίδευση, αλλά να καταστρέψει τις χειραφετητικές δυνατότητές της – να εξαλείψει την ίδια την ιδέα ότι η εκπαίδευση μπορεί να χρησιμεύσει ως δημοκρατική δημόσια σφαίρα, να διαμορφώσει και να  συγκροτήσει ένα μορφωμένο κοινό που θα μπορεί να φανταστεί και να διανοηθεί ένα ριζοσπαστικό δημοκρατικό μέλλον.

Γιατί αυτή η εμμονή με την εκπαίδευση; Επειδή η ακροδεξιά καταλαβαίνει κάτι που πολλοί φιλελεύθεροι ξεχνούν: ότι η εκπαίδευση γίνεται επικίνδυνη όταν διδάσκει στους ανθρώπους να σκέφτονται, να αμφισβητούν, να θυμούνται, να ονειρεύονται και να δρουν. Αυτές οι επιθέσεις δεν αφορούν απλώς τον έλεγχο της εκπαίδευσης – αφορούν την εξάλειψη της δυνατότητας η εκπαίδευση να χρησιμεύσει ως δημοκρατική δημόσια σφαίρα – μια σφαίρα που υπερασπίζεται και επιτρέπει τη δημοκρατία να ανθίζει.

Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται μια νέα πολιτική και παιδαγωγική γλώσσα.  Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο επείγουσα από ποτέ κατάσταση προκειμένου η εκπαίδευση να λογίζεται κεντρικό στοιχείο της πολιτικής. Το διακύβευμα εδώ είναι η έννοια της εκπαίδευσης ως ηθικό και πολιτικό σχέδιο, η εκπαίδευση που ριζώνει και σκοπεύει στην ατομική ενδυνάμωση και την κοινωνική χειραφέτηση. Πρόκειται για μια πλευρά της εκπαίδευσης που ενθαρρύνει την ανθρώπινη δράση, που δεν αρκείται στο να καταστήσει τους ανθρώπους μόνο κριτικούς στοχαστές αλλά και αφοσιωμένους πολίτες, φορείς κοινωνικής και πολιτικής δράσης. Πρόκειται για εκείνη την παιδαγωγική  που αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει δημοκρατία δίχως ενημερωμένους πολίτες με γνώση και κριτική συνειδητοποίηση.

Κεντρική θέση σε αυτό το επιχείρημα κατέχει η αντίληψη ότι η παιδαγωγική είναι πάντα πολιτική όχι μόνο επειδή θέτει ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ εξουσίας και γνώσης, αλλά και επειδή συνδέεται με την απόκτηση ικανοτήτων κοινωνικής παρέμβασης και δράσης, αξιών, οραμάτων για το μέλλον, τη δυνατότητα να συνομιλούμε, να γράφουμε και να πράττουμε από μια θέση επίγνωσης, ενδυνάμωσης και επενέργειας.

Παρά τους ισχυρισμούς της κυρίαρχης εξουσίας και των διευθυντικών στελεχών (μάνατζερ) της εκπαίδευσης, η παιδαγωγική δεν είναι ούτε ουδέτερη ούτε είναι απλώς μια μεθοδολογία, ώστε να χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα της επιχειρούμενης ταύτισης της εκπαίδευσης και της μόρφωσης με την κατάρτιση. Αυτός εξάλλου είναι ο λόγος για τον οποίο η κριτική παιδαγωγική έχει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ. Προσκαλεί τους μαθητές να ξεπεράσουν τον εαυτό τους. Επιβεβαιώνει την ηθική επιταγή να νοιάζονται για τους άλλους. Επανασυνδέει την ιστορική μνήμη με τους σημερινούς αγώνες. Καλλιεργεί τη δράση αντί για την υπακοή και την αλληλεγγύη αντί για τον κυνισμό.

Αφορά την παιδαγωγική που επιμένει ότι αρμόζει στην εκπαίδευση να γίνεται επικίνδυνη – επικίνδυνη για τη φυλετική εκκαθάριση, τον μιλιταρισμό, τον αχαλίνωτο καπιταλισμό και την πολιτική του μίσους και της άγνοιας. Η κριτική παιδαγωγική τόσο στις συμβολικές όσο και στις θεσμικές μορφές της έχει να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στην καταπολέμηση της αναβίωσης της ψευδούς απόδοσης της ιστορίας, της λευκής υπεροχής, του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, της επιταχυνόμενης κρατικής τρομοκρατίας και του υπερεθνικισμού. Καθώς τα ακροδεξιά κινήματα διαδίδουν τοξικές ρατσιστικές και υπερεθνικιστικές εικόνες του παρελθόντος, είναι απαραίτητο να αξιώνουμε την κριτική παιδαγωγική ως ένα έργο ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη και την επιβεβαίωση της ιστορικής συνείδησης και της ηθικής δέσμευσης ως κεντρικών στοιχείων της εκπαίδευσης.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε μια εποχή που η ιστορική και η κοινωνική αμνησία έχουν γίνει εθνικό σπορ, καθιστώντας κανονικότητα μια αυταρχική πολιτική που ευδοκιμεί στην άγνοια, στον φόβο, στο μίσος και στην καταστολή της διαφωνίας. Η συγχώνευση της εξουσίας, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της καθημερινής ζωής δεν έχει μόνο αλλάξει τον χρόνο και τον χώρο, αλλά έχει επεκτείνει την εμβέλεια της δημοφιλούς κουλτούρας μετατρέποντάς τη σε δύναμη εκπαίδευσης. Η κουλτούρα του ψεύδους, της σκληρότητας και του μίσους, σε συνδυασμό με τον φόβο της ιστορίας και την 24ωρη ροή πληροφοριών, διεξάγει πλέον έναν πόλεμο κατά της χρονικής διάρκειας της προσοχής και των συνθηκών που είναι απαραίτητες για να σκεφτεί κανείς, να στοχαστεί και να καταλήξει σε θεμελιωμένες κρίσεις.

Σήμερα περισσότερο παρά ποτέ, χρειαζόμαστε αίθουσες διδασκαλίας που δεν θα είναι εργοστάσια συμμόρφωσης αλλά καταφύγια κριτικής, κριτικού γραμματισμού και ριζοσπαστικής ελπίδας. Χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς που διδάσκουν στους μαθητές όχι απλώς πώς να βγάζουν τα προς το ζην, αλλά πώς να συγκροτούν και να διαμορφώνουν μια ζωή αφιερωμένη στη δικαιοσύνη, την ισότητα και την ελευθερία. Και χρειαζόμαστε σχολεία που δεν υπηρετούν την αγορά, αλλά ένα ριζοσπαστικό όραμα της δημοκρατίας per se.

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σημερινή γενιά εκπαιδευτικών, φοιτητών και άλλων είναι η ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ερώτημα: τι πρέπει να επιτύχει η εκπαίδευση σε μια κοινωνία; Ή πιο συγκεκριμένα, ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης σε μια δημοκρατία; Ποιες παιδαγωγικές, πολιτικές και ηθικές ευθύνες πρέπει να αναλαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί, οι μουσικοί, οι καλλιτέχνες, οι δημοσιογράφοι και άλλοι εργάτες του πολιτισμού σε μια εποχή που παρατηρείται μια ανησυχητική άνοδος των αυταρχικών καθεστώτων σε όλο τον κόσμο, ιδίως σε τυπικά δημοκρατικές χώρες όπως η Τουρκία, η Ουγγαρία, η Ινδία και η Ιταλία; Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικές και παιδαγωγικές πρακτικές να συνδεθούν με την αναβίωση της ιστορικής μνήμης, τους νέους τρόπους αλληλεγγύης, την αναβίωση της ριζοσπαστικής φαντασίας και των οργανωμένων από τη βάση κοινωνικών αγώνων, για μια ριζοσπαστική δημοκρατία; Πώς μπορεί η εκπαίδευση να συστρατευτεί στη διεκδίκηση της δημόσιας μνήμης, στην αμφισβήτηση της κουλτούρας του ψεύδους και στην αποκάλυψη των ιστορικών συνθηκών που μας οδήγησαν στο χείλος του γκρεμού. Σε έναν κόσμο όπου το μέλλον ακυρώνεται από την κλιματική καταστροφή, την αυταρχική εξουσία και τον φονταμενταλισμό της αγοράς, η εκπαίδευση πρέπει να συμβάλει στην επινόηση της ριζοσπαστικής φαντασίας.

Κάθε έννοια της κριτικής παιδαγωγικής, χρειάζεται να εμπνεύσει και να επινοήσει εκείνο το εκπαιδευτικό όραμα και εκείνα τα εργαλεία ώστε να προκύψει μια ριζική αλλαγή στην ατομική και συλλογική συνείδηση. Χρειάζεται να είναι σε θέση να αναγνωρίζει τόσο τις πολιτικές καμένης γης ενός συστήματος βασισμένου στην αγορά που χαρακτηρίζεται από οξυμένες ανισότητες, όσο και τις διεστραμμένες αντιδημοκρατικές ιδεολογίες που το υποστηρίζουν. Αυτή η αλλαγή στη συνείδηση δεν μπορεί να συμβεί χωρίς παιδαγωγικές παρεμβάσεις που μιλούν στους ανθρώπους με τρόπους με τους οποίους μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους, να ταυτιστούν με τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν και να τοποθετήσουν την ιδιωτικοποίηση των προβλημάτων τους σε ένα ευρύτερο συστημικό πλαίσιο. Ένα τέτοιο έργο είναι τόσο εκπαιδευτικό, βαθιά πολιτικό – και εξαιρετικά επείγον.

Στην Ελλάδα, όπως και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, γνωρίζετε καλά αυτή την πίεση. Η νεοφιλελεύθερη λιτότητα, η διάβρωση των δημόσιων θεσμών και η άνοδος του ξενοφοβικού εθνικισμού έχουν βάλει στο στόχαστρο φοιτητές, εργαζόμενους, μετανάστες και εκπαιδευτικούς. Ξέρετε τι σημαίνει να παρακολουθούνται τα πανεπιστήμιά σας, να ποινικοποιούνται οι διαμαρτυρίες σας, να αποψιλώνονται οι πνευματικοί σας χώροι.

Αλλά εσείς, ίσως περισσότερο από τους περισσότερους λαούς, γνωρίζετε τι σημαίνει να αντιστέκεστε. Από την εξέγερση του Πολυτεχνείου στην Αθήνα το 1973, μέχρι τα κινήματα κατά της λιτότητας της τελευταίας δεκαετίας και τις ισχυρές, συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες που απαιτούν δικαιοσύνη για τις 57 ζωές που χάθηκαν στο δυστύχημα του τρένου στα Τέμπη -μια από τις πιο θανατηφόρες τραγωδίες στην πρόσφατη ιστορία της Ελλάδας- οι Έλληνες έχουν δείξει στον κόσμο ότι η εκπαίδευση, τόσο μέσα όσο και έξω από την τάξη, μπορεί να εξελιχθεί σε χώρο αντίστασης, πένθους και ελπίδας. Σήμερα, είναι πιο επείγον από ποτέ να προχωρήσουμε αυτήν την κληρονομιά ένα βήμα παρακάτω – να απορρίψουμε τη σιωπή, να μετατρέψουμε τις αίθουσες διδασκαλίας σε χώρους μνήμης, εξιστόρησης της αλήθειας και συλλογικού αγώνα.

Για να ηττηθεί ο αυταρχισμός -είτε στις ΗΠΑ, είτε στην Ελλάδα, είτε οπουδήποτε αλλού- θα χρειαστεί όλοι/όλες εκπαιδευτικοί, φοιτητές, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στον πολιτισμό, να πάρουν θέση. Θα χρειαστεί μια νέα γλώσσα κριτικής που θα ξεσκεπάζει την εξουσία και μια γλώσσα της δυνατότητας που θα τολμά να φανταστεί ένα διαφορετικό μέλλον.

Όπως προειδοποίησε η Hannah Arendt, ο φασισμός δεν ζει μόνο στο παρελθόν. Οι σπόροι του είναι αδιαλείπτως παρόντες – προσμένοντας τις συνθήκες να αναπτυχθούν. Καθήκον μας είναι να καταστήσουμε αυτές τις συνθήκες στείρες και αφιλόξενες.

Επιβάλλεται να αγωνιστούμε για μια εκπαίδευση που υπερασπίζεται την ιστορική μνήμη, συντηρεί τη φαντασία των πολιτών και καλλιεργεί την ικανότητα να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε ηθικά. Πρέπει να διδάξουμε στους μαθητές όχι μόνο πώς ασκούν κριτική, αλλά και πώς να αγωνίζονται για την αλήθεια, να υπερασπίζονται και να προωθούν, σ’ όλη της την έκταση, την ανάπτυξη/εξάπλωση μιας ζωντανής, σφριγηλής ριζοσπαστικής δημοκρατίας.

Η κριτική παιδαγωγική είναι η άρνηση του να αφήσουμε τη βία, την άγνοια και την καταστολή να καθορίζουν το μέλλον μας. Είναι ένα κάλεσμα να μιλήσουμε, να δράσουμε και να διδάξουμε με τρόπο που να αποκτά  σημασία η δημοκρατία – και σαν να είναι εφικτός ένας άλλος κόσμος. Γιατί είναι! Αλλά μόνο αν αγωνιζόμαστε γι’ αυτό (another world is possible. Because it is. But only if we fight for it).

* Henry A. Giroux, Chair for Scholarship in the Public Interest English and Cultural Studies, The Paulo Freire Distinguished Scholar in Critical Pedagogy.

Κείμενο της ομιλίας του καθηγητή Henry A. Giroux στο πλαίσιο της παρουσίασης του βιβλίου του Για την Κριτική Παιδαγωγική, μτφρ. Ιωάννα Βραχωρίτου, επιστημονική επιμέλεια: Τάσος Λιάμπας, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 2024.

Η παρουσίαση του βιβλίου οργανώθηκε από το Εργαστήριο Παιδαγωγικών Ερευνών και Εφαρμογών στην Εκπαίδευση (ΕΠΕρΕφΕ) του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (ΠΤΔΕ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (APU) σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Gutenberg, στην Αίθουσα Λόγου & Τέχνης, Πύργος Παιδαγωγικής Σχολής την Πέμπτη 3 Απριλίου 2025.

ΠΤΔΕ-ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, 3/4/2025

Την επόμενη ημέρα της εκδήλωσης, ο Henry A. Giroux υπογράφει το κείμενο αλληλεγγύης στους/στις απεργούς εκπαιδευτικούς που διώκονται για τη συμμετοχή τους στην απεργία/αποχή που έχουν προκηρύξει η ΔΟΕ, η ΑΔΕΔΥ και τοπικές ΕΛΜΕ και Σύλλογοι ΠΕ, απέναντι στην αξιολόγηση που προωθεί το ΥΠΑΙΘΑ, βλπ. https://www.a-athinon.gr/?p=15699 .

Το κείμενο της ομιλίας του Henry A. Giroux, δημοσιεύτηκε, την επόμενη μέρα της εκδήλωσης της παρουσίασης του βιβλίου του, στον ιστότοπο του LAprogressive, βλπ.: https://www.laprogressive.com/progressive-issues/power-of-critical-pedagogy .

Επιμέλεια μετάφρασης: Τάσος Λιάμπας & Γιάννης Κάσκαρης

Θεσσαλονίκη, Απρίλιος, 2025._

The post Η Εκπαίδευση σε Σκοτεινούς Καιρούς: Φασισμός, Δημοκρατία και η Δραστικότητα/Δύναμη της Κριτικής Παιδαγωγικής first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Τα εκπαιδευτικά περιοδικά Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης, Εκπαιδευτική Λέσχη, Κριτική Εκπαίδευση και Σελιδοδείκτης, οργανώνουν εκδήλωση-βιβλιοπαρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Γρόλλιου Τα Προγράμματα Σπουδών του Δημοτικού Σχολείου (2003-2021)

Η βιβλιοπαρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο του Μαρασλείου, το Σάββατο 5 Απριλίου, στις 10:00.

Ομιλητές/τριες:

Γιώργος Καββαδίας (Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης)

Γιάννα Κατσιαμπούρα (Κριτική Εκπαίδευση)

Δημήτρης Μαριόλης (Εκπαιδευτική Λέσχη)

Χρήστος Ρέππας (Σελιδοδείκτης)

και ο συγγραφέας Γιώργος Γρόλλιος

The post Βιβλιοπαρουσίαση: Τα Προγράμματα Σπουδών του Δημοτικού Σχολείου (2003-2021) first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Βιβλιοκριτική: Για μια Χωρική Ματιά στην Εκπαίδευση, Επιστημονική επιμέλεια: Ειρήνη Μίχα, Ερευνητική – συγγραφική ομάδα: Έλενα Ακύλα, Αλεξάνδρα Ανδρούσου, Ειρήνη Βαλλήνδρα, Ζωή Καραμπίνη, Ειρήνη Μίχα, Αιμιλία Φάκου, Ηλέκτρα-Σία Φλωροπούλου, Gutenberg, Αθήνα, 2024

Έχει επισημανθεί επανειλημμένα πως ένα ισχυρό σημείο της συντηρητικής, παραδοσιακής παιδαγωγικής είναι ότι διαθέτει πλήθος απαντήσεων στο κρίσιμο ερώτημα «τι θα κάνω το πρωί της Δευτέρας στην τάξη μου». Απέναντι στις παραδοσιακές διδακτικές συνταγές, το βιβλίο Για μια Χωρική Ματιά στην Εκπαίδευση, έρχεται να αντιπαραθέσει την πολύτιμη συμβολή του στο χώρο της κριτικής παιδαγωγικής. Και το επιχειρεί αυτό αφού με βάση τη διεπιστημονική προσέγγιση της κριτικής παιδαγωγικής, της ριζοσπαστικής γεωγραφίας και της κριτικής χαρτογραφίας, τη θεωρητική τεκμηρίωση και την ερευνητική εργασία, έρχεται να παρουσιάσει μια σειρά από εναλλακτικές πρακτικές που υλοποιήθηκαν και αποτελούν πολύτιμες διδακτικές εμπειρίες.

Το βιβλίο εστιάζει στην κρίσιμη σημασία του χώρου ως εκπαιδευτικού άξονα, επομένως, μας δίνει τη δυνατότητα να αναστοχαστούμε, να εμπλουτίσουμε ή/και να αναθεωρήσουμε τις διδακτικές μεθόδους που χρησιμοποιούμε στο μάθημα της Γεωγραφίας (και όχι μόνο σε αυτό), τον τρόπο που χρησιμοποιούμε το χάρτη ως εργαλείο στη διδασκαλία μας και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Κυρίως όμως αποτελεί μια ευκαιρία να επαναπροσεγγίσουμε την έννοια του χώρου και της αξίας του στην εκπαιδευτική διαδικασία, παίρνοντας υπόψη μας την παιδική ματιά, εκκινώντας από την παιδική εμπειρία και το παιδικό βίωμα, πρώτα απ’ όλα στους τόπους καθημερινότητας των παιδιών, στη σχολική αίθουσα, στην αυλή του σχολείου, στη γειτονιά, στις διαδρομές από το σπίτι στο σχολείο, ώστε  να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά ότι αποτελούν μέρος του τοπίου και ταυτόχρονα παράγοντας της διαμόρφωσής του, να αποκτήσουν μια πρώτη αίσθηση της ιστορικότητάς του, δηλαδή, να συνειδητοποιήσουν ότι ο χώρος γύρω τους  δεν ήταν πάντα έτσι όπως είναι σήμερα. Να προβληματιστούν, πώς και γιατί διαμορφώθηκε έτσι και να οραματιστούν πώς αλλιώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες τους.

Απέναντι στην αποταμιευτική εμπειρία ενός σχολείου που – παρά τις μεγαλοστομίες της κυρίαρχης παιδαγωγικής – παραμένει νοησιαρχικό, αντιπαραθέτει τη θεωρητική τεκμηρίωση και τη διδακτική εμπειρία της βιωματικής μάθησης, αξιοποιώντας τη φωτογραφία που αποτυπώνει στιγμιότυπα της γειτονιάς ή φέρνει τις εικόνες των παιδικών τόπων μέσα στη σχολική τάξη και συνδέει την παιδική καθημερινότητα με το χώρο διδασκαλίας, τον περίπατο στη γειτονιά που νοηματοδοτεί διαφορετικά τους οικείους χώρους των παιδιών, τις μαρτυρίες των μεγαλύτερων που βοηθούν στην κατανόηση της εξέλιξης της γειτονιάς, βοηθούν να συνειδητοποιηθεί ότι η γειτονιά δεν ήταν πάντα έτσι, τον εντοπισμό εγκαταλειμμένων κτιρίων και την επινόηση προτάσεων για την αξιοποίησή τους, την εικαστική και λεκτική αποτύπωση (ζωγραφική, πηλός, κολάζ, φύλλα εργασίας, μικρά κείμενα, εφημερίδα). Εισάγει έτσι στη συζήτηση για το σχολείο τον όρο της έντοπης παιδαγωγικής, εστιάζοντας στη σημασία του τόπου για την παραγωγή γνώσης.

Η κριτική στο νοησιαρχικό σχολείο και στην αποταμιευτική αντίληψη που το χαρακτηρίζει, η θεωρητική τεκμηρίωση και η καταγραφή μιας άλλης διδακτικής εμπειρίας διαπερνά όλες τις ενότητες του βιβλίου. Όπως σημειώνει η Αλεξάνδρα Ανδρούσου η παιδαγωγική «που βασίζεται στις αρχές του κριτικού γραμματισμού δεν μπορεί παρά να φέρνει στην τάξη κείμενα που έχουν νόημα για τα παιδιά και που αποτελούν παρεμβάσεις στην κοινωνική ζωή[…]να επιδιώκει ενεργό συμμετοχή των παιδιών στις διαδικασίες μάθησης». Από την πλευρά της, η Ειρήνη Βαλλήνδρα αφού διαπιστώνει ότι η κριτική χαρτογραφία και οι διδακτικές πρακτικές της ξεφεύγουν «από τις αυστηρά προσδιορισμένες διδακτικές ώρες ενασχόλησης με ένα κάθε φορά μάθημα που εναλλάσσεται ώρα με την ώρα, αλλά ποτέ δεν συνδέεται με τα υπόλοιπα», υποστηρίζει ότι η μάθηση «δεν προκαθορίζεται και δεν εκβιάζεται. Όσο αυστηρά και αν δομείται σε χωροχρονικά κουτάκια σχολικών εγκαταστάσεων, ωραρίων και προγραμμάτων σπουδών, απελευθερώνεται και ανασαίνει στις καθημερινές πρακτικές που είναι συνήθως πιο περίπλοκες και διασκεδαστικές από το διάβασμα και την παρακολούθηση των μαθημάτων».

Ταυτόχρονα, στο βιβλίο ασκείται τεκμηριωμένη κριτική στο κυρίαρχο σώμα της σχολικής γνώσης, αποκαλύπτοντας τις ρητές ή άρρητες παραδοχές των αναλυτικών προγραμμάτων και σχολικών εγχειριδίων για την αντιπαράθεση φυσικού και αστικού περιβάλλοντος που χρεώνει στην ατομική ευθύνη όλες τις παθογένειες των πόλεων, για τις αναφορές σε ένα επινοημένο φιλήσυχο παρελθόν όπου «κοιμόμασταν με ανοιχτά παράθυρα» και «τα παιδιά έπαιζαν ανέμελα στους δρόμους» λιπαίνοντας έτσι το έδαφος για την ενοχοποίηση του «ξενόφερτου», για τον τουρισμό που αποτελεί «τον ακρογωνιαίο λίθο της ελληνικής οικονομίας», προβάλλοντας τα περιβαλλοντικά προβλήματα ως αποτέλεσμα ατομικών επιλογών και συνδέοντας την αντιμετώπισή τους με ατομικές πρακτικές. Αποκρύπτονται έτσι οι κυρίαρχες πολιτικές για τη διαμόρφωση του χώρου, την περιβαλλοντική καταστροφή, την ερημοποίηση της υπαίθρου και την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, η κριτική ανάλυση των σχολικών εγχειριδίων του Δημοτικού Σχολείου τεκμηριώνει την αναπαραγωγή και προβολή των παραδοσιακών στερεότυπων του εθνικισμού, του ευρωκεντρισμού, της ευρωπαϊκής ανωτερότητας, της αποικιοκρατίας (οι Ευρωπαίοι «ανακαλύπτουν» και «εκπολιτίζουν» τους λαούς της Αφρικής, της Ασίας, της Αμερικής).

Τρεις ενότητες του βιβλίου καταπιάνονται με τρία πολύ σημαντικά εγχειρήματα:

(α) Την περίπτωση του 132^ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών, με την πολυπολιτισμική του ταυτότητα και την πολύχρονη πλέον παράδοση στην απόπειρα υλοποίησης μιας διαφορετικής παιδαγωγικής πρότασης. Μάλιστα η συγκεκριμένη αναφορά διερευνά τις δυσκολίες που συνάντησαν οι εκπαιδευτικοί και τα παιδιά την περίοδο της πανδημίας, όταν, λόγω των υψηλότατων ποσοστών έλλειψης από τις φτωχές οικογένειες των απαραίτητων μέσων, τα παιδιά βίωναν τον απόλυτο αποκλεισμό ακόμα και από τις διαδικασίες της τηλεκπαίδευσης, έναν αποκλεισμό που οι εκπαιδευτικοί τον αντιμετώπισαν υπερβαίνοντας κάθε όριο και φτάνοντας μέχρι τα κατώφλια των σπιτιών των οικογενειών. Βεβαίως, η ιστορία του 132^ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών δεν υπήρξε ευθύγραμμη και ανέφελη. Το σχολείο υπήρξε πεδίο συγκρούσεων, η διευθύντριά του σύρθηκε στα δικαστήρια με την κατηγορία ότι παραχώρησε τους χώρους του σχολείου για τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας των αλλόγλωσσων μαθητών, το ίδιο και η δασκάλα που ανέλαβε τη συγκεκριμένη δράση και ήταν η πλατιά αλληλεγγύη του συλλόγου διδασκόντων, του εκπαιδευτικού και γονεϊκού κινήματος και των προοδευτικών παιδαγωγών που συνέβαλε στη σπουδαία νίκη της σχολικής κοινότητας ενάντια στους διώκτες των εκπαιδευτικών.

(β) Τα καγκουρό των βουνών της Θράκης, όπως ονόμασαν τα ίδια τα παιδιά των απομακρυσμένων μειονοτικών χωριών τις κινητές μονάδες του Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων, που ταξίδευαν από χωριό σε χωριό κουβαλώντας υπολογιστές, ζωγραφιές και βιβλία, προσπερνώντας τεράστιες δυσκολίες και προσεγγίζοντας με προσοχή τις θρησκευτικές και ποικίλες άλλες ιδιαιτερότητες της Θράκης. Οι δυσκολίες που συνάντησαν οι ομάδες εκπαιδευτικών στη Θράκη αποτελούν μερικά από τα πιο αξιόλογα σημεία του βιβλίου. Όπως για παράδειγμα, το χωριό όπου ο ιμάμης απαγόρευσε τη συνέχιση του προγράμματος στα παιδιά και τις οικογένειές τους. Αυτή την πλευρά της πραγματικότητας είναι χρήσιμο να τη μνημονεύουμε καθώς βοηθά στην κατανόηση της κριτικής παιδαγωγικής ως μιας μετασχηματιστικής αλλά ταυτόχρονα και συγκρουσιακής επιλογής και όχι ως μέρος μιας συνεχούς και ανεμπόδιστης πορείας προς την πρόοδο, μιας γραμμικής ιστορίας όπου όλα αλλάζουν προς το καλύτερο μακριά από τα πεδία των κοινωνικών αντιθέσεων.

(γ) Την οκταετή παρέμβαση του ΤΕΑΠΗ και των φοιτητριών/τών του στη «Δομή φιλοξενίας προσφύγων» του Ελαιώνα. Εκεί, όπου ένα σχοινί που πάνω του ήταν δεμένα χρωματιστά πανιά για να πιάνονται τα παιδιά περιφερόταν μέσα στον καταυλισμό και η ουρά μεγάλωνε και μάκραινε και συγκέντρωνε όλη την ομάδα σε ένα κλειστό χώρο νηπιαγωγείου όπου πραγματοποιούνταν παιδαγωγικές δράσεις, μέσα σε ένα σκληρό αφιλόξενο χώρο, ανάμεσα στα κοντέινερ και κάτω από τις προστατευτικές λινάτσες. Και δεν μπορεί παρά να συγκινηθεί κανείς διαβάζοντας τις αφηγήσεις των μελών της ομάδας Σαματοσάββατα, τη Μαρικαίτη Γραικιώτη, να δηλώνει ότι «εκεί, στην τέντα, στο γήπεδο, στα κοντέινερ έγινα η νηπιαγωγός που είμαι σήμερα» και τη Μαρίνα Μπουρτούλη να εξομολογείται ότι «μαζί με τον Ελαιώνα (ή καλύτερα μέσα από τον Ελαιώνα) θυμάμαι να αλλάζω κι εγώ, να ολοκληρώνω τις σπουδές μου, να γίνομαι εκπαιδευτικός». Ίσως έτσι ξαναθυμηθούμε ότι εκπαιδευτικός δε γίνεσαι μόνο διαβάζοντας (χωρίς να υποτιμούμε καθόλου τη θεωρητική εκπαίδευση και μετεκπαίδευση), ίσως να ξαναθυμηθούμε ότι μαθαίνεις να διδάσκεις διδάσκοντας.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστική η Ειρήνη Μίχα, αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ, ακριβώς επειδή ο χώρος έχει σημασία, το συγκεκριμένο βιβλίο καταγράφει τις προσπάθειες και τους τρόπους «με τους οποίους η χωρική ματιά μπορεί να συμβάλει στην οργάνωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, δημιουργώντας μια συντροφιά ανάμεσά μας, συνθήκες δηλαδή διαλόγου και συμπερίληψης, νοιαξίματος, σε μια διαδικασία μάθησης, διαδρομή που έχει νόημα για τα παιδιά, αφορά άμεσα τη ζωή τους και ακολουθεί τη ματιά και τις σκέψεις τους».

Από πολλές απόψεις, το βιβλίο, αποτέλεσμα πολύχρονων διεπιστημονικών ερευνών, προγραμμάτων και δράσεων, αποτελεί μια ακόμα ένδειξη για τις ερευνητικές δυνατότητες αλλά και τον ιδεολογικό προσανατολισμό της γνώσης που μπορεί, υπό κάποιες προϋποθέσεις, να παράγει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Γεγονός που φωτίζει και μία από τις αιτίες της συκοφάντησης και της πολιτικής αποδόμησης και ιδιωτικοποίησής του.

The post Οι γεωγραφίες των παιδιών και η ένταξη της έντοπης παιδαγωγικής στη διδασκαλία μας first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το Πέδρο Πάραμο είναι το μοναδικό μυθιστόρημα του Μεξικανού συγγραφέα Χουάν Ρούλφο. Πρόκειται για ένα έργο με φυγόκεντρη, θρυμματισμένη αφήγηση, που περιστρέφεται γύρω από τη ζωή ενός φεουδάρχη σε απομακρυσμένο χωριό – μια κυριολεκτική πόλη-φάντασμα – της μεξικανικής ενδοχώρας. Κάθε απόσπασμα αποτελεί ένα θραύσμα του χρόνου, ένας σιγανός απόηχος κάποιας φωνής, ένα υπόκωφο μουρμουρητό που προσπαθεί να εξηγήσει τη θέση του στην ιστορία.

Με άλλα λόγια, στο Πέδρο Πάραμο κυριαρχεί η πολυφωνία της σιωπής, με μια κοινότητα χαρακτήρων που αλληλεπιδρούν ή απομονώνονται, αφηγούνται και νοσταλγούν, όντας ζωντανοί-νεκροί, θαμμένοι μέσα στο καυτό χωριό τους, μέσα στον ίδιον τον χρόνο. Η αφήγηση ξεδιπλώνεται αργά, νωχελικά, δημιουργώντας εύκολα ένα υποβλητικό κλίμα που σε μαγεύει, σε αιχμαλωτίζει. Ανά στιγμές, η ένταση κλιμακώνεται απροσδόκητα, με περιστατικά φονικών, βιασμού, εξέγερσης. Άλλοτε πάλι, τα θραύσματα ενώνονται, οι συνάψεις εκπλήσσουν, η τραγική ειρωνεία αφήνει μια πικρή γεύση στο μυαλό. Ύστερα, η ένταση υποχωρεί, ο ίδιος νωχελικός ρυθμός, τα ανεκπλήρωτα όνειρα, οι μάταιες αναζητήσεις, η σιωπή και η ζέστη.

Διάβασα το Πέδρο Πάραμο πριν από μερικές μέρες, με καύσωνα στο κέντρο της Αθήνας. Κατά την ανάγνωση, αισθάνθηκα μια περίεργη αντιστοιχία με τους κατοίκους της Κομάλα. Βρισκόμουν κι εγώ σχεδόν θαμμένος στο διαμέρισμά μου, με κλειστά παντζούρια κι έναν μισοχαλασμένο ανεμιστήρα, ανήμπορος να κινηθώ από τη λάβρα της πόλης, μέσα σε μια ράθυμα σιωπηλή γειτονιά. Ακόμα περισσότερο, σκεφτόμουν ανθρώπους εκεί έξω, εργαζόμενους ή τουρίστες, μέσα στο ανυπόφορο τηγάνι – αυτό σημαίνει Κομάλα, το όνομα της πόλης-φαντάσματος στο Πέδρο Πάραμο – των τσιμέντων της Αθήνας, με τις τόσο διαφορετικές φωνές, προσδοκίες και προοπτικές, να μοιράζονται ουσιαστικά μια ξεθωριασμένη σιωπή, να κινούνται αυτόματα στο πρόγραμμά τους, ζωντανοί-νεκροί στο καλοκαίρι.

(η φωτογραφία είναι του Χουάν Ρούλφο, ταιριαστή με το κλίμα του μυθιστορήματός του)

The post Πέδρο Πάραμο: Η πολυφωνία της σιωπής (ή πεθαίνοντας στη ζέστη) first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Θα μιλήσουν:

Χριστόφορος Ζαραλίκος, ηθοποιός

Βαγγέλης Καραμανωλάκης, ιστορικός, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Θανάσης Σκαμνάκης, δημοσιογράφος

και ο συγγραφέας του βιβλίου

Συντονισμός παρουσίασης:

Ναταλία Χατζηαντωνίου, δημοσιογράφος

Το 4ο βιβλίο του δημοσιογράφου Διονύση Ελευθεράτου  «Μεταπολίτευση – Ενα βολικό “τέρας”» είναι ένα πανόραμα 460 σελίδων στο οποίο ακτινογραφούνται ο ριζοσπαστισμός, οι κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, οι ιδέες και τα ιδεολογήματα, οι οικονομικές τάσεις, η κουλτούρα, τα μίντια, το σινεμά, τα αθλητικά θεάματα, ακόμη και το «σάουντρακ» της Μεταπολίτευσης από το 1974 μέχρι και το 1990 περίπου.

Ένας τεράστιος όγκος υλικού, που ταξινομείται σε πέντε μέρη, 18 κεφάλαια και δεκάδες κείμενα, ψηφίδες ενός μεγάλου παζλ πολιτισμικών διεργασιών, αγώνων και κοινωνικών συγκρούσεων.

50 χρόνια μετά την εποχή που χαρακτηρίστηκε με τον τίτλο «μεταπολίτευση», Ο Διονύσης Ελευθεράτος καταδεικνύει τη συνειδητή προσπάθεια από διάφορα ιδεολογικά και πολιτικά μπλοκ εξουσίας να φορτώσουν τα διάφορα σημερινά προβλήματα στον κοινωνικό ριζοσπαστισμό της περιόδου που αναδύθηκε μετά την πτώση της χούντας και πάνω σε αυτή την αντιμεταπολιτευτική κριτική να οικοδομήσουν τις σημερινές νεοφιλελεύθερες πολιτικές ενάντια στην κοινωνία.

Εκτός όλων των άλλων ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το χώρο της εκπαίδευσης αποτελεί η αναφορά του συγγραφέα στα γεγονότα γύρω από την απεργία πείνας του δασκάλου Γιάννη Βαγενά και τη σύγκρουση με τον επιθεωρητή και τον επιθεωρητισμό. Τον επιθεωρητισμό που με τον πλέον κυνικό και ταξικό τρόπο προσπαθεί να επαναφέρει η σημερινή κυβέρνηση, βρίσκοντας και πάλι απέναντι σε αυτά τα σχέδια τους εκπαιδευτικούς και το εκπαιδευτικό κίνημα.

Στη βάση, λοιπόν, των δεδομένων μιας ολόκληρης περιόδου ξαναφωτίζεται το ανοιχτό ζήτημα της ανάγκης να εκφραστεί ο σύγχρονος κοινωνικός ριζοσπαστισμός και λόγος, να ξαναβρεθούν δρόμοι συνένωσης των νεολαιίστικών και κοινωνικών αιτημάτων με μια σύγχρονη ριζοσπαστική κουλτούρα και διεργασία.

Όπως λέει και ο ίδιος  ο συγγραφέας: «τρεις ήταν οι βασικές επιδιώξεις μου. Πρώτη, να εξετάσω βασικές πολιτικές, κοινωνικές και ιδεολογικές συγκρούσεις της εποχής. Δεύτερη, να ακτινογραφήσω το όλο κλίμα της, συμπεριλαμβανόμενων των πολιτιστικών παραμέτρων και της ψυχαγωγίας. Τρίτη, να δω αν και κατά πόσο ευσταθούν ορισμένα διαδεδομένα «κατηγορητήρια» σε βάρος της Μεταπολίτευσης και του πολυθρύλητου, του… ευκόλως καταλογιζόμενου «λαϊκισμού» της. Διότι πιστεύω ότι οι αιτιάσεις αυτές, οι οποίες μάλιστα αποδεικνύονται ιδιαίτερα επίμονες από την εποχή των Μνημονίων και εντεύθεν, απολήγουν σε ορισμένα «διά ταύτα» που σχετίζονται με το παρόν και το μέλλον, όχι με «ακαδημαϊκές» θεωρήσεις του παρελθόντος».

The post Βιβλιοπαρουσίαση: Μεταπολίτευση / Ένα βολικό «τέρας» του Διονύση Ελευθεράτου first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Αυτή είναι η ιστορία του Ισαούρο, του αργεντινού δασκάλου και συνδικαλιστή της ATEP (Σωματείο Επαρχιακών Εκπαιδευτικών του Τουκουμάν), ο οποίος δολοφονήθηκε τα ξημερώματα της 24^ης Μαρτίου του 1976, ένας από τους πρώτους εκτελεσμένους («κατεσβεσμένους», όπως αποκαλούνταν στη χουντική ορολογία οι «εξαφανισμένοι») του πραξικοπήματος του Βιντέλα. Είναι ακόμα η ιστορία ενός καινούριου ζευγαριού παπουτσιών που κλάπηκαν από τον Ισαούρο το ίδιο βράδυ, ίσως η πρώτη πράξη της λεηλασίας του αργεντίνικου πλούτου στην οποία επιδόθηκε η δικτατορία. Έτσι λοιπόν, στο πρακτικό αναφοράς της αστυνομίας, πέρα από τις εκατό σφαίρες στο σώμα του δασκάλου καταγράφηκε και η εξαφάνιση ενός καινούργιου ζευγαριού παπουτσιών μάρκας Delgado που του είχαν χαρίσει οι αδελφές του ειδικά για το μνημόσυνο της μητέρας του.

Είναι η ιστορία του ιστορικού στελέχους ενός από τα πιο μαζικά και δυναμικά αργεντίνικα σωματεία εκπαιδευτικών των ταραγμένων δεκαετιών 1950-70, η ιστορία ενός μαχητικού συνδικαλιστή με εντυπωσιακή ευρύτητα βλέμματος και ταξική στάση, ενός ενεργού δασκάλου που κήρυττε στους δασκάλους ότι αν ζούσαν σε συνθήκες ζωώδεις δεν θα μπορούσαν να διδάξουν σαν άνθρωποι, ότι θα πρέπει να κατορθώσεις να είσαι ελεύθερος για να διαδώσεις την ελευθερία, ότι ο δάσκαλος δεν θα πρέπει να εκπαιδεύει μόνο, θα πρέπει και να οργίζεται, ότι τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται για να σκέφτονται και να αλλάζουν τη ζωή και όχι για να την απαγγέλλουν, ότι χωρίς εκπαίδευση δεν υπάρχει απελευθέρωση. Σε μια εποχή όπου η αξιολόγηση-εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης προϋποθέτει την ψυχική, κοινωνική και παιδαγωγική υποδούλωση, ένα είδος πνευματικού θανάτου κάθε δασκάλας και δασκάλου αυτής της χώρας, η ιστορία του Ισαούρο είναι εξαιρετικά διδακτική για όσες και όσους σέβονται και υπερασπίζουν τον παιδαγωγικό και κοινωνικό τους ρόλο.

Μια ιστορία που μας την αφηγείται με λατινοαμερικάνικο ταπεραμέντο ο Eduardo Rosenzvaig στο βιβλίο του Η κάμπια πάνω στον μαυροπίνακα, εκδόσεις Πανοπτικόν, παίζοντας ανάμεσα στα όρια της βιογραφίας, του ιστορικού ντοκουμέντου, της μαρτυρίας, των αναφορών στην παιδαγωγική του Φρέιρε και του μυθιστορήματος και αναδεικνύοντας τη μορφή του δασκάλου-πολιτικού αγωνιστή με τη νοηματοδότηση την οποία ο Πάουλο Φρέιρε όρισε. Μέσα από την αφήγηση των τελευταίων ωρών της ζωής του Ισαούρο και την ταλάντευσή του να περάσει τη νύχτα του στα γραφεία του συνδικάτου, παρ’ ότι ήξερε πως μάλλον θα ήταν η νύχτα του πραξικοπήματος και πως ο ίδιος θα αποτελούσε στόχο των χουντικών, μέσα από διαρκείς μετακινήσεις στο χρονικό άξονα που ξεπερνούν το όριο της μεταμυθοπλασίας, ξεδιπλώνεται η σύγχρονη ιστορία των εκπαιδευτικών και κοινωνικών αγώνων της Αργεντινής μέχρι το αιμοσταγές πραξικόπημα του Βιντέλα. Ο Eduardo Rosenzvaig, πέρα από μυθιστοριογράφος, υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς δοκιμιογράφους της Λατινικής Αμερικής και φίλος του Eduardo Galeano. Στο δεύτερο παράρτημα του βιβλίου του, σε ένα εξαιρετικό κείμενο με τίτλο «Οι όροι ύπαρξης του συγγραφέα στην ύστερη αποικιοκρατία», ο Rosenzvaig ξεδιπλώνει τη σκέψη του, μιλάει για το μοντέλο διάλυσης της κοινωνίας σε ένα άθροισμα καταναλωτών, για αργεντίνικα περιοδικά όπου σχεδόν δεν έχουν τυπωμένα γράμματα, αφού ο κόσμος «δε διαβάζει, μονάχα βλέπει» και αναρωτιέται: αν η δημόσια εκπαίδευση κατεβαίνει μέχρι τα υπόγεια της δημόσιας ταπείνωσης, τότε ποιο θα είναι το κοινό των συγγραφέων; Τέλος, κλείνει θαρραλέα με το συμπέρασμα: «ο συγγραφέας πρέπει να κοιτάξει τον ήλιο χωρίς να πεταρίσει τα βλέφαρά του. Ακόμη κι αν έτσι κινδυνεύει να τυφλωθεί».

Το βιβλίο συνοδεύεται από ένα διαφωτιστικό πρόλογο του Βασίλη Αλεξίου (που ανέλαβε και τη μετάφρασή του), σύμφωνα με τον οποίο η εργασία του αυτή αποτελούσε ένα προσωπικό χρέος του προς το συγγραφέα. Όπως αναφέρεται και στο οπισθόφυλλο, το βιβλίο «είναι μια προσπάθεια να ξαναπάρουμε από τους φυγόδικους εγκληματίες τα κλεμμένα παπούτσια. Για να τα ξαναδώσουμε στον Ισάουρο. Δεν είναι καθόλου σωστό ένας δάσκαλος να περπατάει ξυπόλυτος στους ουρανούς».

The post Η κάμπια πάνω στον μαυροπίνακα: ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όσοι αντιστέκονται στην αξιολόγηση first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης με το βιβλίο του «Δωσίλογοι. Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής», εκδ. Αλεξάνδρεια, αγγίζει ένα θέμα που ακόμη και σήμερα, ογδόντα χρόνια μετά τη λήξη του Β΄.Π.Π., εξακολουθεί να αποτελεί ταμπού καθώς δεν έχει απασχολήσει τη δημόσια σφαίρα με τη βαρύτητα που φέρει.

Το συγκεκριμένο βιβλίο επιχειρεί να διαρρήξει το πέπλο της θεσμικά επιβεβλημένης σιωπής και συσκότισης και να άρει, στο μέτρο που του αναλογεί, το συνεπαγόμενο καθεστώς συλλογικής άγνοιας που επικρατεί για το ζήτημα της συνεργασίας των Ελλήνων με τους κατακτητές την περίοδο 1941-1944.

Ένα πέπλο σιωπής που επιβλήθηκε στο δημόσιο βίο όχι μόνο γιατί σημαντικό τμήμα των συνεργατών του κατακτητή αποτελούσε οργανικό κομμάτι της πολιτικά κυρίαρχης, μεταπολεμικά, παράταξης των εθνικοφρόνων της μοναρχικής Δεξιάς, αλλά και γιατί εξυπηρετούσε το στρατηγικό στόχο του πολιτικού αποκλεισμού και της δίωξης της Αριστεράς. Ο στόχος αυτός υπηρετήθηκε με συνέπεια από όλες τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις τόσο της Δεξιάς όσο και του Κέντρου, οι οποίες τόσο με τις θεσμικές πρόνοιες που έλαβαν, τη μη εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού, κυρίως όμως με την πολιτική χειραγώγηση της Δικαιοσύνης και τη μετατροπή της σε μηχανισμό ατιμωρησίας επέβαλαν ένα καθεστώς τεχνητής αμνησίας και αμνήστευσης που όμως ήταν αδύνατον να καλύψει τη χαίνουσα πληγή της ηθικής και πολιτικής αδικίας στο σώμα της ελληνικής κοινωνίας.

Ο Χαραλαμπίδης συστηματικά και τεκμηριωμένα ανοίγει κι ερευνά όλη τη βεντάλια των παραμέτρων που απαρτίζουν το φαινόμενο της συνεργασίας με τον κατακτητή, όπως αυτή εκδηλώθηκε στο νομό Αττικής καθ’ όλη τη διάρκεια της ιταλογερμανικής κατοχής (Απρίλιος 1941-Οκτώβριος 1944). Σε τρία ξεχωριστά μέρη εξετάζει τις πτυχές της πολιτικής συνεργασίας (κυβερνήσεις συνεργασίας), της οικονομικής συνεργασίας (δουλεύοντας με/για τους Γερμανούς), της ένοπλης συνεργασίας (Ελληνικά Σώματα Ασφαλείας, Ευζωνικά Τάγματα Ασφαλείας Αθηνών, Μπλόκα της Κατοχής)· περιγράφει τη δράση των συνεργατών και αναδεικνύει τόσο τις διαδικασίες εμφάνισης και ανάπτυξης του φαινομένου της συνεργασίας όσο και το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου έλαβε χώρα.

Το πολύ σημαντικό στο βιβλίο του Χαραλαμπίδη είναι ότι εξετάζει το φαινόμενο της συνεργασίας όχι ως μια προκατασκευασμένη κι αναλλοίωτη συνθήκη που επιβλήθηκε από τον κατακτητή στον κατακτημένο, αλλά  ως μια εξελισσόμενη διαδικασία εκατέρωθεν πρωτοβουλιών κι ανταποκρίσεων που διαμόρφωναν σταδιακά το κατάλληλο πλαίσιο για ολοένα αυξανόμενου βαθμού σχέσεων αλληλεξάρτησης και αλληλοεξυπηρέτησης.

Ο Χαραλαμπίδης υποστηρίζει ότι η συναίνεση, κυρίως, και όχι ο εξαναγκασμός αποτέλεσε τη βάση της συνεργασίας. Τα κοινά πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα των δύο πλευρών ήταν αυτά που εξαρχής παρουσίαζαν τη συνεργασία ως μονόδρομο και διαμόρφωναν σταδιακά το πλαίσιο της υλοποίησής της σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης και διοίκησης. Ενώ η παροχή από την πλευρά του κατακτητή οικονομικών κινήτρων και καθεστώτος ασυλίας σε συγκυρία γενικευμένης οικονομικής και κοινωνικής κατάρρευσης, διαμόρφωσαν το γόνιμο έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκε η συνεργασία σε ατομική βάση.

Η εξ’ αρχής κρατική-διοικητική συνεργασία με τον κατακτητή υπονόμευσε τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας, εξασθένησε τις αντιστάσεις της στη στρατιωτική κατοχή και καλλιέργησε ένα κλίμα γενικευμένης συνεργασίας με τον κατακτητή τα δύο πρώτα χρόνια της Κατοχής. Το γεγονός ότι η ανατροπή αυτού του κλίματος υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετώπισε το αντιστασιακό κίνημα, υπογραμμίζει ότι το κυρίαρχο αφήγημα για την ύπαρξη μόνο μιας μικρής μειοψηφίας Ελλήνων που συνεργάστηκε με τους κατακτητές, δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

Για τον Χαραλαμπίδη είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι η συνεργασία σε επίπεδο κυβέρνησης / διοίκησης είχε σαφές πολιτικό και ιδεολογικό πρόσημο κι ότι ο διχασμός της ελληνικής κοινωνίας δεν προέκυψε με την εμφάνιση, την ενδυνάμωση και τη δράση του αντιστασιακού κινήματος αλλά από το καθεστώς και τα φαινόμενα συνεργασίας με τον κατακτητή.

Τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής η ελληνική κυβέρνηση ευθυγραμμίζεται με τον αντικομουνιστικό αγώνα της ναζιστικής Γερμανίας κι επικαλούμενη τον κίνδυνο ανατροπής του κοινωνικού καθεστώτος αναλαμβάνει, επωμιζόμενη το κύριο βάρος της βίας, την εξόντωση του εσωτερικού αντιπάλου (ΕΑΜ) με την κάλυψη που της πρόσφερε η παρουσία του ξένου στρατιωτικού κατακτητή. Τα φονικά μπλόκα σε Κοκκινιά, Καλογρέζα, Ταμπούρια, Δουργούτι από το Μάρτιο μέχρι τον Αύγουστο του 1944 με πρωταγωνιστικό ρόλο των Ελλήνων συνεργατών αποτελούν τις κορυφώσεις της αιματηρής δράσης των δωσιλογικών οργάνων και τις ανεξίτηλες μνημονικές αναφορές για το επελθόν συλλογικό τραύμα.

Διαβάζοντας για τη δράση των συνεργατών και τη μετέπειτα τύχη που τους επιφύλαξε η ελληνική πολιτεία, δια της ελληνικής Δικαιοσύνης, δεν είναι λίγες οι φορές που σταματάς το διάβασμα και κλείνεις το βιβλίο γιατί σε κατακλύζει η οργή κι η αγανάκτηση, όσο κι αν είσαι προϊδεασμένη από μια σχετική γνώση της, περιορισμένης για το θέμα, βιβλιογραφίας. Ωστόσο συνεχίζεις γιατί θέλεις και πρέπει να μάθεις, βαθύτερα και πλατύτερα· κι όταν έχεις διαβάσει και την τελευταία γραμμή είσαι βέβαιος ότι το βιβλίο πετυχαίνει και τη σιωπή να σπάσει και την άγνοια να περιορίσει και το μέγεθος του ανεπούλωτου τραύματος και της συντελεσμένης αδικίας να αναδείξει.

The post Αδικαίωτη μνήμη first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.