Η Εκπαιδευτική Λέσχη σας καλεί σε μια ξεχωριστή βραδιά. Προβάλουμε το ντοκιμαντέρ του Γιόχαν Γκριμονπρέζ Soundtrack για ένα πραξικόπημα, το Σάββατο 14 Μαρτίου στις 19:00 στην αίθουσα της ΔΟΕ (Ξενοφώντος 15Α, 3ος όροφος, Σύνταγμα, είσοδος ελεύθερη).

Το Soundtrack για ένα πραξικόπημα, από τον τρομερό τίτλο του και το ρυθμικό πάντρεμα της τζαζ με την πολιτική ως το συγκλονιστικό φινάλε της εισβολής στον δολοφονικά κίβδηλο ΟΗΕ υπό τους ήχους του ανατριχιαστικού «We insist», είναι ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ, αισθητικά άψογο, μια συναρπαστική κραυγή για την ελευθερία, που δεν πρέπει να χάσετε. Η επιλογή μας δεν είναι τυχαία. Οι αναλογίες αλλά και οι διαφορές με το παρόν που βιώνουμε είναι εξαιρετικά έκδηλες.

Ποτάκι, χαλαρή συζήτηση, μεζέδες ρεφενέ και κοπή πίτας.

Σας περιμένουμε…

The post Εκδήλωση-Προβολή ταινίας: Soundtrack για ένα πραξικόπημα, του Γιόχαν Γκριμονπρέζ, 14/3, 19:00, αίθουσα ΔΟΕ  first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Εκδήλωση-Προβολή ταινίας: Soundtrack για ένα πραξικόπημα, του Γιόχαν Γκριμονπρέζ, 14/3, 19:00, αίθουσα ΔΟΕ  εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Σε εποχές ανυδρίας λογοτεχνικού αλλά και κοινωνικού-πολιτικού λόγου, η έκδοση και η κυκλοφορία ενός λογοτεχνικού περιοδικού στην επαρχία είναι από μόνη της ένα αξιοπρόσεκτο γεγονός, αλλά και ένα στοίχημα που αξίζει να στηριχτεί. Το λογοτεχνικό περιοδικό “Βόρεια Βορειοανατολικά. Κείμενα Παραμεθορίου”, σύμφωνα με το σχετικό σημείωμα στην ιστοσελίδα του, είναι ένα νέο λογοτεχνικό περιοδικό με έδρα τη Μυτιλήνη. «Εμπνεύστηκε από τις ανησυχίες και τους δημιουργικούς ορίζοντες των ανθρώπων που ζουν και βιοπορίζονται εκεί, ανθρώπων διαφορετικών καταβολών και προσανατολισμών[…]Επιδιώκει να δημιουργήσει τις συνθήκες παραγωγής θεωρητικού λόγου γύρω από τη λογοτεχνία και συνεπώς επικεντρώνεται στο λογοτεχνικό δοκίμιο, είδος που κατά γενική ομολογία απουσιάζει από τη σύγχρονη εκδοτική παραγωγή».

Το 8^ο τεύχος του περιοδικού θα κυκλοφορήσει σύντομα στα βιβλιοπωλεία της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και της Λέσβου με την πολύ ενδιαφέρουσα θεματική «Εμφύλιος και Λογοτεχνία».

Παραθέτουμε εδώ ένα απόσπασμα από το σημείωμα της συντακτικής ομάδας:

«Ο εικοστός αιώνας μάς δίδαξε ότι ο άνθρωπος σε όλα μπορεί να συνηθίσει, όλα μπορεί να τα ανεχτεί, στα πάντα μπορεί να υποταχθεί. Ο εικοστός αιώνας μάς δίδαξε ότι ο άνθρωπος είναι απόλυτα ικανός να συναινέσει, ο ίδιος, στον εκμηδενισμό του, στην απανθρωποποίησή του, στη σκουληκίσια υποταγή του. Στον αντίποδα όμως, μας δίδαξε και ότι είναι απόλυτα ικανός να σταθεί με το ισχνό αποτύπωμά του απέναντι σε όλες τις Εξουσίες. Να ορθώσει το ανάστημά του. Να αρνηθεί ό,τι του στερεί την ανθρωπινότητά του. Να τολμήσει να οραματιστεί. Βαστώντας κάγκελα και τραγουδώντας μαζί με άλλους ή στέκοντας μόνος, με τα χέρια ανοιχτά, απέναντι σε τανκς. […]

Το παρόν τεύχος είναι αφιερωμένο σ’ αυτή τη γενιά που πέρασε μέσα από τις Θερμοπύλες αυτού του ανελέητου δεκαπενταετούς εμφυλίου, κατά τη διάρκεια του οποίου συγκρούστηκαν για τελευταία φορά οι δύο Ελλάδες που συμβιώνουν σ’ αυτόν τον τόπο εδώ και διακόσια χρόνια. Κυρίως, είναι αφιερωμένο στους ανθρώπους εκείνους που επέλεξαν να περισώσουν ό,τι το ανθρώπινο, αντιμαχόμενοι με κάθε τρόπο τον φασισμό. Εκείνοι και εκείνες που μεταγενέστερα τάχθηκαν στο πλευρό της τροπαιούχας Εξουσίας, για όποιον ο καθένας και η καθεμία, λόγο, μπορούν να τους μέμφονται όσο θέλουν. Μπορούν να μειώνουν τα γραφόμενά τους χαρακτηρίζοντάς τα ως «εκδίκηση της μνήμης», ωσάν να επρόκειτο για την αγρύπνια κάποιου νεκρού. Ίσως επειδή γνωρίζουν πως η ιστορική μνήμη ούτε νεκρή είναι, ούτε πεθαίνει, αλλά ξαναβιώνεται πάντοτε στο παρόν. Όσες «εθνικές συμφιλιώσεις», όσα μπάζα κι ερείπια κι αν σωρεύσουν επάνω της οι εφήμερες Εξουσίες. Η Εξουσία πάντοτε θ’ αλαζονεύεται και θα προχωρά μπαζώνοντας. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, πρέπει να ελέγχεται και να λογοδοτεί.

Το τεύχος αυτό είναι μια προσπάθεια αναψηλάφησης της ιστορικής μνήμης μέσα από το λογοτεχνικό αποτύπωμά της· μια προσπάθεια αναβίωσής της στο παρόν· μια προσπάθεια κατανόησης ηθικών, κυρίως, στάσεων ζωής και επιλογών σε μια εποχή καταιγίδας».

Τα περιεχόμενα του νέου τεύχους:

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Κ. / Για το μυθιστόρημα Το ’48 χωρίς

φεγγάρι του Μιχάλη Λιαρούτσου

ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΟΥΜΗΣ (1920-2008) / Ημερολόγιον

Μέσης Ανατολής

Ζ. Δ. ΑΪΝΑΛΗΣ / Κομμουνισμός και αντι-εξουσία:

Δομή και πεδία εξουσίας στις Ακυβέρνητες Πολιτείες

του Στρατή Τσίρκα

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΡΤΙΝΗΣ / Ποτέ σε τόσο λίγο χρονι-

κό διάστημα τόσο λίγοι άνθρωποι δεν έφαγαν τόσο 

πολύ ξύλο: Σχόλιο για τον Μανούσο Φάσση

ΝΑΤΑΣΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ / Δύο ποιήματα

ΜΑΡΙΑ Ν. ΨΑΧΟΥ / Πώς μ’ ένα αστέρι η νύχτα γίνε-

ται πλωτή. Το αποτύπωμα του Εμφυλίου στην πρώτη μεταπολεμική ποιητική γενιά

ΧΡΥΣΗ ΚΑΡΠΑΘΙΩΤΑΚΗ / Μαμά & Λέξεις

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΡΤΙΝΗΣ / Reparaţia

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ / Εμιγκρενιάδα

Ζ. Δ. ΑΪΝΑΛΗΣ / Δύο ποιήματα

ΚΩΣΤΗΣ ΖΟΥΛΙΑΤΗΣ / Δάφνες στα κυπαρίσσια.

Η λόγια μουσική δημιουργία στα χρόνια του

σπαραγμού

ΔΑΝΑΗ ΒΑΗ / Πράξη από χαρτί

ΠΑΝΟΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ / Τρία ελληνικά κόμικς για τον

Εμφύλιο

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΜΑΚΟΣ / Τρεις σφαίρες

ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ / Λύκαινα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΡΓΟΣ / Η άγνωστη ιστορία του κορεάτη

ποιητή Hakiro Keidjo

ΝΙΚΟΣ ΣΦΑΜΕΝΟΣ / Δύο ποιήματα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ / Θείος Γιώργης

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ / Από χώμα και άλλες ιστορίες

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ / Αστιγματισμός στο σούρουπο: Διαβάζοντας ξανά το …καλά εσύ σκοτώθηκες νωρίς

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ / Δύο ποιήματα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΟΡΡΕ / Το μυθιστόρημα του Παρισιού

ΚΛΕΑ ΣΠΑΧΙΟΥ / Βαλς του πολέμου

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΜΑΚΟΣ / Ματωμένη Πρωτοχρονιά

Ζ. Δ. ΑΪΝΑΛΗΣ / Η πολιτική λειτουργία της καλλιτεχνικής δημιουργίας ή το καλλιτεχνικό έργο ως πράξη

ΕΛΕΝΗ ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ / Λοιμός

Διαβάστε αποσπάσματα από τα προηγούμενα τεύχη στην ανανεωμένη σελίδα.

https://vvanatolika.gr

The post Εμφύλιος και λογοτεχνία first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Εμφύλιος και λογοτεχνία εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Τα Τεφτέρια είναι μια συλλογή 12 διηγημάτων του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου, συναδέλφου και παλιού συμφοιτητή. Όταν έμαθα για την έκδοση του βιβλίου του Μανόλη χάρηκα. Το αγόρασα μόλις ξεκίνησαν οι πραγματικές διακοπές μου, όχι από υποχρέωση σε έναν παλιό φίλο ούτε από περιέργεια. Ως απαιτητικός αναγνώστης, ήμουν βέβαιος ότι θα μου άρεσε. Είχα, καιρό πριν, διαβάσει δύο ή τρία διηγήματα του Μανόλη στο διαδίκτυο, οπότε ήξερα πάνω κάτω τι να περιμένω. Το πρώτο διήγημα του βιβλίου που (κατά τύχη) διάβασα, στην ουρά του βιβλιοπωλείου, φέρει τον τίτλο «Πλεχτά». Μέχρι να έρθει η σειρά μου στο ταμείο το είχα τελειώσει και κοιτούσα αφηρημένος την ταμία που κάτι με ρωτούσε – δυσκολευόμουν να βγω από το μικρό σύμπαν του σύντομου αλλά τόσο μεστού διηγήματος, που έμοιαζε να ξετυλίγει την ιστορία αυτής της χώρας όπως το κουβάρι με το οποίο έπλεκε η παλιά δασκάλα μέσα στο άδειο πια και εγκαταλειμμένο σχολείο. Πόσα επίπεδα ανάγνωσης και τι πλούτος συναισθημάτων.

Το διήγημα είναι δύσκολο είδος, μέσα σε ένα περιορισμένο πλαίσιο πρέπει να αφηγηθείς μια ιστορία, να δημιουργήσεις χαρακτήρες, να τους δώσεις υπόσταση, να υφάνεις τις σχέσεις τους, να ορθώσεις ένα πρόβλημα και να δώσεις μια λύση. Ή να επιλέξεις να το αφήσεις άλυτο. Ο Μανόλης διαχειρίζεται τη δύσκολη φόρμα του διηγήματος με ανεπιτήδευτη άνεση, γλωσσική απλότητα, λαϊκότητα, ρέουσα αφήγηση. Δημιουργεί χαρακτήρες με πάθη και με λάθη, όχι ιδανικούς και τέλειους, χαρακτήρες με αδυναμίες, που εντάσσονται αρμονικά στο χωροχρονικό πλαίσιο κάθε διηγήματος.

Δώδεκα διηγήματα, δώδεκα ιστορίες. Η εξαφάνιση ενός πολιτευτή στα Χανιά κι ένας ασφαλίτης που τον αναζητεί πίνοντας μπίρες ινκόγνιτο στην κατάληψη «Pandiera Rosa» – οι λογαριασμοί του εμφυλίου είναι ακόμα ανοιχτοί – ένας υιοθετημένος πρόσφυγας που επιστρέφει στην οικογένεια που τον μεγάλωσε, ένας ερωτευμένος νεοδιόριστος δάσκαλος, το «βρισκούμενο» και οι δύο εκδοχές της φιλοξενίας, το πλεχτό της ογοντάχρονης δασκάλας, ένας καφετζής ναυτικός που δεν ταξίδεψε ποτέ, δυο χωριανοί που ταξιδεύουν στο χρόνο, μια παλιά αγάπη που χάθηκε στο πλήθος της μητρόπολης και μια άλλη που θα ξανασυναντηθεί υπό τους ήχους μιας κερκυραϊκής φιλαρμονικής, οι πίνακες μιας έκθεσης που για κάποιο μεταφυσικό λόγο αλλάζουν, εικόνες και ήχοι από τη λαϊκή αγορά του Κολωνακίου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το πρώτο διήγημα, τα Τεφτέρια, από το οποίο πήρε το όνομά του και το βιβλίο. Ατμόσφαιρα νουάρ, σε διαφορετικό αφηγηματικό ύφος από τα υπόλοιπα, αναζητείται ο ένοχος της εξαφάνισης ενός πολιτευτή στα Χανιά. Το πρώτο διήγημα, μαζί με το τελευταίο, τη ΛΟΥΞ ξεχωρίζουν κατά τη γνώμη μου. Αποτελούν δείγματα γραφής που δημιουργούν προσδοκίες, κάτι σαν ασκήσεις ύφους, σαν χαμηλές πτήσεις ενός δημιουργού που ετοιμάζεται να ανοίξει τα φτερά του. Οι χαρακτήρες πλάθονται με ευκρίνεια και τοποθετούνται στο κοινωνικό και πολιτισμικό τους περίγυρο, στη συγκυρία του χρόνου και την ιδιαιτερότητα του τόπου. Η πλοκή ρέει και κλιμακώνεται, δημιουργεί τη σύμβαση του χρόνου και του τόπου που εξελίσσεται το αφήγημα, έως ότου, σε αναπάντεχα σημεία και όχι πάντοτε στο τέλος του διηγήματος, το μυστήριο αποκαλύπτεται, τόσο προφανές αλλά και τόσο αναπάντεχο. Τόσο συγκινητικό, που σταματάς την ανάγνωση και αναστοχάζεσαι. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, ο συγγραφέας επιλέγει να τοποθετήσει τη λύση του προβλήματος μετά το τέλος του διηγήματος – είναι πια αυτονόητη και απομένει στο φαντασιακό του αναγνώστη να την ιχνηλατήσει.

Υ.Γ. Με τον Μανόλη γνωριστήκαμε το 1985 στην Παιδαγωγική Ακαδημία Μυτιλήνης. Ρηγάς αυτός, κνίτης εγώ, παιδιά 18 χρονών, πριν καλά καλά το καταλάβουμε, βρεθήκαμε στο ΔΣ του Συλλόγου να συγκροτούμε μια πλειοψηφία σε πολλά ζητήματα αλλά και να διαφωνούμε σε κάποια άλλα. Μετά τη Μυτιλήνη χαθήκαμε, έμεινε μόνο η ανάμνηση ενός ευγενούς, μαχητικού και έντιμου Ρηγά. Εξαιτίας του πέρασα δια περιπάτου την Εξελικτική Ψυχολογία στο Α΄ έτος, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία. Συναντηθήκαμε ξανά όταν κατέβηκα για συνδικαλιστικούς λόγους στα Χανιά και είχα τη χαρά να τον δω μετά από δεκαετίες. Μανόλη, στο έστειλα και με μήνυμα και προφανώς δεν ήμουν κι ο μόνος. Το επαναλαμβάνω εδώ. Προχώρα, το έχεις. Κριτικός λογοτεχνίας δεν είμαι, ως μανιώδης βιβλιοφάγος σου δηλώνω ενστικτωδώς ότι έχεις ήδη ένα αναγνωστικό κοινό που έχει προσδοκίες και απαιτήσεις. Συνέχισε αυτό που αγαπάς και κάνεις, το πρώτο βιβλίο σου ήδη ταξιδεύει και κάνει τις ζωές μας πιο όμορφες. Και βέβαια, καμαρώνουμε παλιέ μου φίλε, η ζωή δε στάθηκε ευγενική μαζί μας αλλά να που δεν το βάλαμε κάτω, τα όνειρά μας ταξιδεύουν πια και αφήνουν ανεξίτηλα ίχνη.

The post «Τεφτέρια» του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου, εκδ. Θεμέλιο first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο «Τεφτέρια» του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου, εκδ. Θεμέλιο εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 95 ετών, ο Λάκης Κουρετζής, ο σπουδαίος δάσκαλος, εμπνευστής και πρωτοπόρος του θεατρικού παιχνιδιού στην Ελλάδα.

Ο Λάκης Κουρετζής σπούδασε Ψυχολογία της Παιδαγωγικής, Αισθητική αγωγή και έκφραση του παιδιού, Θέατρο, Παιδαγωγική θεάτρου, Σωματική έκφραση και Ψυχοδυναμική του ηθοποιού, Σημειολογική και αισθητική ανάλυση της θεατρικής πράξης – στην Αυστρία, Γερμανία και Ελβετία.

Υπήρξε Παιδαγωγός-Σκηνοθέτης-Συγγραφέας και Επίτιμος Διδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ, σε θέματα Αισθητικής παιδείας και παιδευτικής θεατρικής έκφρασης. Δίδαξε στην μετεκπαίδευση δασκάλων και νηπιαγωγών στο Μαράσλειο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης, σε εργαστήρια μακρόχρονης εκπαίδευσης εκπαιδευτικών, σε διάφορα περιφερειακά Επιμορφωτικά Κέντρα, σε εκπαιδευτικά και γονεϊκά σεμινάρια, σε Συλλόγους Εκπαιδευτικών Π.Ε, και στο Εργαστήρι Παιδαγωγικής Θεάτρου – Θεατρικού Παιχνιδιού του Θεάτρου της Ημέρας, του οποίου ήταν βασικός Εμψυχωτής.

Ήταν μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών και Θεατρικών Συγγραφέων, του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου και από τα ιδρυτικά μέλη του Ελληνικού Κέντρου που ασχολείται με το θέατρο για παιδιά και νέους.

Τα τελευταία 50 χρόνια ο Λάκης Κουρετζής οργάνωσε και ανέπτυξε τη θεωρία και την πρακτική του θεατρικού παιχνιδιού, εμψύχωσε χιλιάδες εκπαιδευτικούς μέσα από τη διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο και το Μαράσλειο Διδασκαλείο, μέσα από εργαστήρια και σεμινάρια σε Συλλόγους εκπαιδευτικών και γονέων, μέσα από τα βιβλία που έγραψε. Άφησε λοιπόν, ένα σημαντικό αποτύπωμα σε όλες και όλους που προσπαθούν να αναπτύξουν μια ριζοσπαστική παιδαγωγική που συνενώνει τη ζωή με την εκπαίδευση, τη σωματική έκφραση με τη νόηση, την αισθητική καλλιέργεια με την τεχνική, τη συνεργατική αντίληψη με το ψυχοθεραπευτικό βάθος, το βλέμμα με την κίνηση, τον Εαυτό με τον Άλλο, την προσωπικότητα με την ομάδα, τη χαρά με τη δημιουργία, τα υλικά με τη φαντασία, τη μουσική με την αναζήτηση, τα χρώματα με τα όνειρα, τα συναισθήματα με την ελεύθερη έκφραση.

Ο τρόπος που προσεγγίζουμε σήμερα την εκπαιδευτική και παιδαγωγική μας λειτουργία, μέσα και έξω από την τάξη, η μεθοδολογία μας και οι πρακτικές μας κουβαλούν ένα κομμάτι αυτού του αποτυπώματος, όπου το θεατρικό παιχνίδι δεν είναι ξεχωριστό «μάθημα» ή μια ξεχωριστή εξειδικευμένη ώρα. Είναι συνδετικός ιστός ενός όλου, είναι μια διαπεραστική και συνεκτική αντίληψη της παιδαγωγικής, είναι μια γραμμή που γίνεται κύκλος και ένα επίπεδο που μετατρέπεται σε πολυσχηματικό σώμα.

Πολλές και πολλοί από εμάς είχαμε τη χαρά να βιώσουμε εργαστήρια του Λάκη, στην αρχή αμήχανοι/ες, και διστακτικοί/ες, με το βλέμμα μας να δυσκολεύεται να συναντήσει το απέναντι βλέμμα, το σώμα μας να συστρέφεται γρήγορα για να αποφύγει την επαφή με ένα άλλο σώμα, τα πόδια μας να βρίσκονται βιδωμένα στο πάτωμα… Και μετά αυτή η ευγενικά επιβλητική φωνή, οι μουσικές που γεμίζαν τον αέρα, οι εναλλασσόμενοι ρόλοι, τα ευρηματικά παιχνίδια, τα διάχυτα πανιά, μάς οδηγούσαν σε απελευθερωτική κίνηση, σε εσωτερικά ταξίδια, σε απροσδόκητους συμβολισμούς, σε έναν ψυχοθεραπευτικό διάλογο της προσωπικής μας ιστορίας με τις προσδοκίες μας, σε έναν μεταγνωστικό κύκλο συζήτησης με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Μια διάσπαρτη συγκέντρωση ανθρώπων να μεταβάλλεται σε ομάδα και κοινότητα.

Το 1991-1992 είχαμε μαζευτεί μια ομάδα 20 περίπου δασκάλες και δάσκαλοι και είχαμε ξεκινήσει ένα εργαστήρι με τον Λάκη Κουρετζή, στο θέατρο της Ημέρας. Ήταν εποχές που η συμμετοχή μας σε εκπαιδευτικά ή παιδαγωγικά εργαστήρια δεν συνδεόταν ούτε με μοριοδοτήσεις ούτε με βεβαιώσεις σπουδών, παρά μόνο με την ανάγκη και την επιθυμία μας.

Ένα βράδυ του Δεκεμβρίου του 1991, όπου η ομάδα βρισκόταν σε κύκλο και συζητούσε, κλείνοντας το εργαστήρι εκείνης της ημέρας. Λίγο πριν είχε ξηλωθεί ένα κομμάτι κλωστής από την μπλούζα μου, με το οποίο έπαιζα, κάνοντάς του ένα κόμπο στην μία άκρη. Μπροστά μου βρισκόταν ένα ταμπουρίνο και ασυναίσθητα χτύπησα τον μικρό βαμβακερό κόμπο της κλωστής πάνω στο τεντωμένο δέρμα. Βγήκε ένα μικρός-μικρός ήχος με μια αιχμηρή τονικότητα, την ώρα που μιλούσε ο Λάκης. Επανέλαβα το χτύπημα για δεύτερη φορά και μετά τρίτη. Στην τρίτη κρούση ο Λάκης Κουρετζής άκουσε μια «σταγόνα βροχής»… Πώς ξαναβρεθήκαμε όρθιοι/ες προσπαθώντας να αποφύγουμε τη μπόρα και πώς ξαφνικά ο Λάκης ζωγράφισε στον αέρα μια πόρτα που έπρεπε να ανοίξουμε και να διαβούμε. Τι έβλεπε ο καθένας μας πίσω από αυτή την πόρτα; Φως, σκοτάδι, αχτίδα ήλιου, θάλασσα, ουρανό;

Αυτή η πόρτα μετατράπηκε για εμένα σε μια πραγματική πόρτα που άνοιξε διάπλατα, εκεί που δεν την έβλεπα. Και τη διάβηκα. Από το βράδυ εκείνο, είδα τη δουλειά μου στο σχολείο, τους/τις μαθητές/τριές  μου, την προσωπική μου στάση, με διαφορετικό τρόπο.

Ο αποχαιρετισμός μας στον Λάκη Κουρετζή είναι ταυτόχρονα και μια υπόσχεση να συνεχίσουμε σε αυτό το δρόμο με τα παιδιά στο σχολείο και στην τάξη. Είναι μια υπόσχεση να ξαναδούμε την ολότητα της παιδαγωγικής σε όλες της τις διαστάσεις και με όλες της τις διασυνδέσεις.

Η κηδεία θα πραγματοποιηθεί στο Κοιμητήριο του Βύρωνα την Τετάρτη 4 Σεπτεμβρίου και ώρα 12:30.

The post Αποχαιρετισμός στον Λάκη Κουρετζή first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Αποχαιρετισμός στον Λάκη Κουρετζή εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το Πέδρο Πάραμο είναι το μοναδικό μυθιστόρημα του Μεξικανού συγγραφέα Χουάν Ρούλφο. Πρόκειται για ένα έργο με φυγόκεντρη, θρυμματισμένη αφήγηση, που περιστρέφεται γύρω από τη ζωή ενός φεουδάρχη σε απομακρυσμένο χωριό – μια κυριολεκτική πόλη-φάντασμα – της μεξικανικής ενδοχώρας. Κάθε απόσπασμα αποτελεί ένα θραύσμα του χρόνου, ένας σιγανός απόηχος κάποιας φωνής, ένα υπόκωφο μουρμουρητό που προσπαθεί να εξηγήσει τη θέση του στην ιστορία.

Με άλλα λόγια, στο Πέδρο Πάραμο κυριαρχεί η πολυφωνία της σιωπής, με μια κοινότητα χαρακτήρων που αλληλεπιδρούν ή απομονώνονται, αφηγούνται και νοσταλγούν, όντας ζωντανοί-νεκροί, θαμμένοι μέσα στο καυτό χωριό τους, μέσα στον ίδιον τον χρόνο. Η αφήγηση ξεδιπλώνεται αργά, νωχελικά, δημιουργώντας εύκολα ένα υποβλητικό κλίμα που σε μαγεύει, σε αιχμαλωτίζει. Ανά στιγμές, η ένταση κλιμακώνεται απροσδόκητα, με περιστατικά φονικών, βιασμού, εξέγερσης. Άλλοτε πάλι, τα θραύσματα ενώνονται, οι συνάψεις εκπλήσσουν, η τραγική ειρωνεία αφήνει μια πικρή γεύση στο μυαλό. Ύστερα, η ένταση υποχωρεί, ο ίδιος νωχελικός ρυθμός, τα ανεκπλήρωτα όνειρα, οι μάταιες αναζητήσεις, η σιωπή και η ζέστη.

Διάβασα το Πέδρο Πάραμο πριν από μερικές μέρες, με καύσωνα στο κέντρο της Αθήνας. Κατά την ανάγνωση, αισθάνθηκα μια περίεργη αντιστοιχία με τους κατοίκους της Κομάλα. Βρισκόμουν κι εγώ σχεδόν θαμμένος στο διαμέρισμά μου, με κλειστά παντζούρια κι έναν μισοχαλασμένο ανεμιστήρα, ανήμπορος να κινηθώ από τη λάβρα της πόλης, μέσα σε μια ράθυμα σιωπηλή γειτονιά. Ακόμα περισσότερο, σκεφτόμουν ανθρώπους εκεί έξω, εργαζόμενους ή τουρίστες, μέσα στο ανυπόφορο τηγάνι – αυτό σημαίνει Κομάλα, το όνομα της πόλης-φαντάσματος στο Πέδρο Πάραμο – των τσιμέντων της Αθήνας, με τις τόσο διαφορετικές φωνές, προσδοκίες και προοπτικές, να μοιράζονται ουσιαστικά μια ξεθωριασμένη σιωπή, να κινούνται αυτόματα στο πρόγραμμά τους, ζωντανοί-νεκροί στο καλοκαίρι.

(η φωτογραφία είναι του Χουάν Ρούλφο, ταιριαστή με το κλίμα του μυθιστορήματός του)

The post Πέδρο Πάραμο: Η πολυφωνία της σιωπής (ή πεθαίνοντας στη ζέστη) first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Πέδρο Πάραμο: Η πολυφωνία της σιωπής (ή πεθαίνοντας στη ζέστη) εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Αυτή είναι η ιστορία του Ισαούρο, του αργεντινού δασκάλου και συνδικαλιστή της ATEP (Σωματείο Επαρχιακών Εκπαιδευτικών του Τουκουμάν), ο οποίος δολοφονήθηκε τα ξημερώματα της 24^ης Μαρτίου του 1976, ένας από τους πρώτους εκτελεσμένους («κατεσβεσμένους», όπως αποκαλούνταν στη χουντική ορολογία οι «εξαφανισμένοι») του πραξικοπήματος του Βιντέλα. Είναι ακόμα η ιστορία ενός καινούριου ζευγαριού παπουτσιών που κλάπηκαν από τον Ισαούρο το ίδιο βράδυ, ίσως η πρώτη πράξη της λεηλασίας του αργεντίνικου πλούτου στην οποία επιδόθηκε η δικτατορία. Έτσι λοιπόν, στο πρακτικό αναφοράς της αστυνομίας, πέρα από τις εκατό σφαίρες στο σώμα του δασκάλου καταγράφηκε και η εξαφάνιση ενός καινούργιου ζευγαριού παπουτσιών μάρκας Delgado που του είχαν χαρίσει οι αδελφές του ειδικά για το μνημόσυνο της μητέρας του.

Είναι η ιστορία του ιστορικού στελέχους ενός από τα πιο μαζικά και δυναμικά αργεντίνικα σωματεία εκπαιδευτικών των ταραγμένων δεκαετιών 1950-70, η ιστορία ενός μαχητικού συνδικαλιστή με εντυπωσιακή ευρύτητα βλέμματος και ταξική στάση, ενός ενεργού δασκάλου που κήρυττε στους δασκάλους ότι αν ζούσαν σε συνθήκες ζωώδεις δεν θα μπορούσαν να διδάξουν σαν άνθρωποι, ότι θα πρέπει να κατορθώσεις να είσαι ελεύθερος για να διαδώσεις την ελευθερία, ότι ο δάσκαλος δεν θα πρέπει να εκπαιδεύει μόνο, θα πρέπει και να οργίζεται, ότι τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται για να σκέφτονται και να αλλάζουν τη ζωή και όχι για να την απαγγέλλουν, ότι χωρίς εκπαίδευση δεν υπάρχει απελευθέρωση. Σε μια εποχή όπου η αξιολόγηση-εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης προϋποθέτει την ψυχική, κοινωνική και παιδαγωγική υποδούλωση, ένα είδος πνευματικού θανάτου κάθε δασκάλας και δασκάλου αυτής της χώρας, η ιστορία του Ισαούρο είναι εξαιρετικά διδακτική για όσες και όσους σέβονται και υπερασπίζουν τον παιδαγωγικό και κοινωνικό τους ρόλο.

Μια ιστορία που μας την αφηγείται με λατινοαμερικάνικο ταπεραμέντο ο Eduardo Rosenzvaig στο βιβλίο του Η κάμπια πάνω στον μαυροπίνακα, εκδόσεις Πανοπτικόν, παίζοντας ανάμεσα στα όρια της βιογραφίας, του ιστορικού ντοκουμέντου, της μαρτυρίας, των αναφορών στην παιδαγωγική του Φρέιρε και του μυθιστορήματος και αναδεικνύοντας τη μορφή του δασκάλου-πολιτικού αγωνιστή με τη νοηματοδότηση την οποία ο Πάουλο Φρέιρε όρισε. Μέσα από την αφήγηση των τελευταίων ωρών της ζωής του Ισαούρο και την ταλάντευσή του να περάσει τη νύχτα του στα γραφεία του συνδικάτου, παρ’ ότι ήξερε πως μάλλον θα ήταν η νύχτα του πραξικοπήματος και πως ο ίδιος θα αποτελούσε στόχο των χουντικών, μέσα από διαρκείς μετακινήσεις στο χρονικό άξονα που ξεπερνούν το όριο της μεταμυθοπλασίας, ξεδιπλώνεται η σύγχρονη ιστορία των εκπαιδευτικών και κοινωνικών αγώνων της Αργεντινής μέχρι το αιμοσταγές πραξικόπημα του Βιντέλα. Ο Eduardo Rosenzvaig, πέρα από μυθιστοριογράφος, υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς δοκιμιογράφους της Λατινικής Αμερικής και φίλος του Eduardo Galeano. Στο δεύτερο παράρτημα του βιβλίου του, σε ένα εξαιρετικό κείμενο με τίτλο «Οι όροι ύπαρξης του συγγραφέα στην ύστερη αποικιοκρατία», ο Rosenzvaig ξεδιπλώνει τη σκέψη του, μιλάει για το μοντέλο διάλυσης της κοινωνίας σε ένα άθροισμα καταναλωτών, για αργεντίνικα περιοδικά όπου σχεδόν δεν έχουν τυπωμένα γράμματα, αφού ο κόσμος «δε διαβάζει, μονάχα βλέπει» και αναρωτιέται: αν η δημόσια εκπαίδευση κατεβαίνει μέχρι τα υπόγεια της δημόσιας ταπείνωσης, τότε ποιο θα είναι το κοινό των συγγραφέων; Τέλος, κλείνει θαρραλέα με το συμπέρασμα: «ο συγγραφέας πρέπει να κοιτάξει τον ήλιο χωρίς να πεταρίσει τα βλέφαρά του. Ακόμη κι αν έτσι κινδυνεύει να τυφλωθεί».

Το βιβλίο συνοδεύεται από ένα διαφωτιστικό πρόλογο του Βασίλη Αλεξίου (που ανέλαβε και τη μετάφρασή του), σύμφωνα με τον οποίο η εργασία του αυτή αποτελούσε ένα προσωπικό χρέος του προς το συγγραφέα. Όπως αναφέρεται και στο οπισθόφυλλο, το βιβλίο «είναι μια προσπάθεια να ξαναπάρουμε από τους φυγόδικους εγκληματίες τα κλεμμένα παπούτσια. Για να τα ξαναδώσουμε στον Ισάουρο. Δεν είναι καθόλου σωστό ένας δάσκαλος να περπατάει ξυπόλυτος στους ουρανούς».

The post Η κάμπια πάνω στον μαυροπίνακα: ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όσοι αντιστέκονται στην αξιολόγηση first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Η κάμπια πάνω στον μαυροπίνακα: ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όσοι αντιστέκονται στην αξιολόγηση εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης με το βιβλίο του «Δωσίλογοι. Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής», εκδ. Αλεξάνδρεια, αγγίζει ένα θέμα που ακόμη και σήμερα, ογδόντα χρόνια μετά τη λήξη του Β΄.Π.Π., εξακολουθεί να αποτελεί ταμπού καθώς δεν έχει απασχολήσει τη δημόσια σφαίρα με τη βαρύτητα που φέρει.

Το συγκεκριμένο βιβλίο επιχειρεί να διαρρήξει το πέπλο της θεσμικά επιβεβλημένης σιωπής και συσκότισης και να άρει, στο μέτρο που του αναλογεί, το συνεπαγόμενο καθεστώς συλλογικής άγνοιας που επικρατεί για το ζήτημα της συνεργασίας των Ελλήνων με τους κατακτητές την περίοδο 1941-1944.

Ένα πέπλο σιωπής που επιβλήθηκε στο δημόσιο βίο όχι μόνο γιατί σημαντικό τμήμα των συνεργατών του κατακτητή αποτελούσε οργανικό κομμάτι της πολιτικά κυρίαρχης, μεταπολεμικά, παράταξης των εθνικοφρόνων της μοναρχικής Δεξιάς, αλλά και γιατί εξυπηρετούσε το στρατηγικό στόχο του πολιτικού αποκλεισμού και της δίωξης της Αριστεράς. Ο στόχος αυτός υπηρετήθηκε με συνέπεια από όλες τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις τόσο της Δεξιάς όσο και του Κέντρου, οι οποίες τόσο με τις θεσμικές πρόνοιες που έλαβαν, τη μη εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού, κυρίως όμως με την πολιτική χειραγώγηση της Δικαιοσύνης και τη μετατροπή της σε μηχανισμό ατιμωρησίας επέβαλαν ένα καθεστώς τεχνητής αμνησίας και αμνήστευσης που όμως ήταν αδύνατον να καλύψει τη χαίνουσα πληγή της ηθικής και πολιτικής αδικίας στο σώμα της ελληνικής κοινωνίας.

Ο Χαραλαμπίδης συστηματικά και τεκμηριωμένα ανοίγει κι ερευνά όλη τη βεντάλια των παραμέτρων που απαρτίζουν το φαινόμενο της συνεργασίας με τον κατακτητή, όπως αυτή εκδηλώθηκε στο νομό Αττικής καθ’ όλη τη διάρκεια της ιταλογερμανικής κατοχής (Απρίλιος 1941-Οκτώβριος 1944). Σε τρία ξεχωριστά μέρη εξετάζει τις πτυχές της πολιτικής συνεργασίας (κυβερνήσεις συνεργασίας), της οικονομικής συνεργασίας (δουλεύοντας με/για τους Γερμανούς), της ένοπλης συνεργασίας (Ελληνικά Σώματα Ασφαλείας, Ευζωνικά Τάγματα Ασφαλείας Αθηνών, Μπλόκα της Κατοχής)· περιγράφει τη δράση των συνεργατών και αναδεικνύει τόσο τις διαδικασίες εμφάνισης και ανάπτυξης του φαινομένου της συνεργασίας όσο και το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου έλαβε χώρα.

Το πολύ σημαντικό στο βιβλίο του Χαραλαμπίδη είναι ότι εξετάζει το φαινόμενο της συνεργασίας όχι ως μια προκατασκευασμένη κι αναλλοίωτη συνθήκη που επιβλήθηκε από τον κατακτητή στον κατακτημένο, αλλά  ως μια εξελισσόμενη διαδικασία εκατέρωθεν πρωτοβουλιών κι ανταποκρίσεων που διαμόρφωναν σταδιακά το κατάλληλο πλαίσιο για ολοένα αυξανόμενου βαθμού σχέσεων αλληλεξάρτησης και αλληλοεξυπηρέτησης.

Ο Χαραλαμπίδης υποστηρίζει ότι η συναίνεση, κυρίως, και όχι ο εξαναγκασμός αποτέλεσε τη βάση της συνεργασίας. Τα κοινά πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα των δύο πλευρών ήταν αυτά που εξαρχής παρουσίαζαν τη συνεργασία ως μονόδρομο και διαμόρφωναν σταδιακά το πλαίσιο της υλοποίησής της σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης και διοίκησης. Ενώ η παροχή από την πλευρά του κατακτητή οικονομικών κινήτρων και καθεστώτος ασυλίας σε συγκυρία γενικευμένης οικονομικής και κοινωνικής κατάρρευσης, διαμόρφωσαν το γόνιμο έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκε η συνεργασία σε ατομική βάση.

Η εξ’ αρχής κρατική-διοικητική συνεργασία με τον κατακτητή υπονόμευσε τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας, εξασθένησε τις αντιστάσεις της στη στρατιωτική κατοχή και καλλιέργησε ένα κλίμα γενικευμένης συνεργασίας με τον κατακτητή τα δύο πρώτα χρόνια της Κατοχής. Το γεγονός ότι η ανατροπή αυτού του κλίματος υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετώπισε το αντιστασιακό κίνημα, υπογραμμίζει ότι το κυρίαρχο αφήγημα για την ύπαρξη μόνο μιας μικρής μειοψηφίας Ελλήνων που συνεργάστηκε με τους κατακτητές, δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

Για τον Χαραλαμπίδη είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι η συνεργασία σε επίπεδο κυβέρνησης / διοίκησης είχε σαφές πολιτικό και ιδεολογικό πρόσημο κι ότι ο διχασμός της ελληνικής κοινωνίας δεν προέκυψε με την εμφάνιση, την ενδυνάμωση και τη δράση του αντιστασιακού κινήματος αλλά από το καθεστώς και τα φαινόμενα συνεργασίας με τον κατακτητή.

Τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής η ελληνική κυβέρνηση ευθυγραμμίζεται με τον αντικομουνιστικό αγώνα της ναζιστικής Γερμανίας κι επικαλούμενη τον κίνδυνο ανατροπής του κοινωνικού καθεστώτος αναλαμβάνει, επωμιζόμενη το κύριο βάρος της βίας, την εξόντωση του εσωτερικού αντιπάλου (ΕΑΜ) με την κάλυψη που της πρόσφερε η παρουσία του ξένου στρατιωτικού κατακτητή. Τα φονικά μπλόκα σε Κοκκινιά, Καλογρέζα, Ταμπούρια, Δουργούτι από το Μάρτιο μέχρι τον Αύγουστο του 1944 με πρωταγωνιστικό ρόλο των Ελλήνων συνεργατών αποτελούν τις κορυφώσεις της αιματηρής δράσης των δωσιλογικών οργάνων και τις ανεξίτηλες μνημονικές αναφορές για το επελθόν συλλογικό τραύμα.

Διαβάζοντας για τη δράση των συνεργατών και τη μετέπειτα τύχη που τους επιφύλαξε η ελληνική πολιτεία, δια της ελληνικής Δικαιοσύνης, δεν είναι λίγες οι φορές που σταματάς το διάβασμα και κλείνεις το βιβλίο γιατί σε κατακλύζει η οργή κι η αγανάκτηση, όσο κι αν είσαι προϊδεασμένη από μια σχετική γνώση της, περιορισμένης για το θέμα, βιβλιογραφίας. Ωστόσο συνεχίζεις γιατί θέλεις και πρέπει να μάθεις, βαθύτερα και πλατύτερα· κι όταν έχεις διαβάσει και την τελευταία γραμμή είσαι βέβαιος ότι το βιβλίο πετυχαίνει και τη σιωπή να σπάσει και την άγνοια να περιορίσει και το μέγεθος του ανεπούλωτου τραύματος και της συντελεσμένης αδικίας να αναδείξει.

The post Αδικαίωτη μνήμη first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Αδικαίωτη μνήμη εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Ήμασταν στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου και ανεβαίναμε μέχρι την οδό Μεθώνης, όπου βρισκόταν ο εκπολιτιστικός Σύλλογος Εξαρχείων και παίζαμε πιγκ-πογκ, μέχρι τελικής πτώσεως. Στην ίδια πολυκατοικία στο διπλανό ημιισόγειο βρίσκονταν τα γραφεία του σκηνοθέτη Ντίνου Κατσουρίδη. Κάθε φορά που πηγαίναμε στον Πολιτιστικό Σύλλογο, βλέπαμε συχνά εκεί, τη γεμάτη ενέργεια, καλοσύνη και χαμόγελο φιγούρα του Θανάση Βέγγου. Έμενε άλλωστε μερικά τετράγωνα πιο κάτω, κοντά στα σπίτια μας, στην οδό Πολυβίου στα Εξάρχεια.

Είτε σερβιτόρος φιλόσοφος είτε ποιητής, μαθητής ή μυστικός πράκτωρ, τρεχάλας βιοπαλαιστής ή τσιγγάνος βιολιστής, φορτηγατζής ή θυρωρός, κουρέας ή απεργός πείνας, άτεγκτος εφοριακός που κυνηγάει τον καπιταλιστή Ξεζουμίδη ή βοθρατζής που παλεύει για να σπουδάσει η αδερφή του, ξεναγός που δεν ξέρει γρι εγγλέζικα ή ταβερνιάρης με αμνησία, πωλητής οικιακών συσκευών και κυνηγημένος από την πεθερά του ή τον χασάπη αδερφό της μνηστής του, σχεδιάζοντας με τους γαμπρούς του την απαγωγή της νύφης ή κάνοντας χρηματικούς πολλαπλασιασμούς για να κάνει «βασίλισσα την Ελενίτσα του», θηροφύλακας ή μοναχικός συνταξιούχος, παπατρέχας ή αντιστασιακός, Σαρλώ ή Καραγκιόζης… Πόσοι χαρακτήρες που η αύρα τους και η «ζώνη» τους, μας άγγιξε.

Για μας που μεγαλώναμε στις δεκαετίες του ΄60 και του ΄70, ήταν και παραμένει ένα κομμάτι της λαϊκής μας κουλτούρας, μέρος της νεανικής μας συγκρότησης, δίνοντας έναν ιδιαίτερο τόνο στην ύστερη μεταπολίτευσή μας. Διαμόρφωσε τον τρόπο που λειτουργούσαμε στις παρέες μας, απελευθέρωσε το σουρεαλισμό που είχαμε εντός μας, έβαλε φωτιά στις γκριμάτσες μας και έδωσε πνοή στις ατάκες μας, διαλύοντας τη σοβαροφάνεια και προσδίδοντας αντικομφορμισμό στην κοινωνικότητά μας.

Με την αναβλύζουσα ανθρωπιά των χαρακτήρων του, αποδομούσε κάθε πτυχή του νεοφιλελεύθερου ωφελιμισμού που κουβαλούσε η εποχή του ανατέλλοντος θατσερισμού. Μάς έδωσε την αξία μιας γνήσιας λαϊκότητας, που προσπαθεί, που παλεύει, που δεν το βάζει κάτω, που προσφέρει ανιδιοτελώς.

Μαζί του μοιράσαμε το φαΐ μας, παίξαμε τουρτοπόλεμο, ξεπεταχτήκαμε από καταπακτές, παράθυρα και ντουλάπες, διαπεράσαμε τζαμαρίες.

Νιώσαμε τη δύναμη του γέλιου ως μορφής αντίστασης, τη δύναμη που έχει ένα βλέμμα κουβαλώντας ένα όλον, που τα λόγια υστερούν να διατυπώσουν.

Περνάνε τα χρόνια, αλλά οι μνήμες μας τραγουδάνε ακόμα μέσα μας.

Δεν είναι μόνο μνήμες, είναι διαμορφωμένη συνείδηση ζωής.

*Θανάσης Βέγγος, 29 Μαΐου 1927 – 3 Μαΐου 2011

The post Μήπως ξέρεις από βέσπα; first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Μήπως ξέρεις από βέσπα; εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

ΜΕΡΟΣ 1

Αντιγράφω από την ηλεκτρονική έκδοση του “Πριν”, σχόλιο με τίτλο “Ο Μητσοτάκης νεκρανασταίνει όψεις της χούντας”:

«Το απειλητικό “μήνυμα” του Κυρ. Μητσοτάκη περί διαγραφών φοιτητών επειδή συμμετείχαν σε ένα “δήθεν πάρτι” στη Θεσσαλονίκη, φέρει ανατριχιαστική ομοιότητα με ένα απόρρητο έγγραφο που είχε στείλει η στρατιωτική αστυνομία ΕΑΤ-ΕΣΑ στο υπουργείο Παιδείας τον Δεκέμβριο του 1973. Το έγγραφο αυτό, που το υπέγραφε ο διοικητής της ΕΣΑ ταγματάρχης Αν. Σπανός, ζητούσε να μην πάρουν πτυχίο 79 φοιτητές που είχαν πάρει ενεργό μέρος στην κατάληψη της Νομικής και στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Όπως μας θύμισε πριν λίγα χρόνια η “Μηχανή του Χρόνου”, εκείνο το έγγραφο έλεγε:

“Έχομεν την τιμήν […] να διαβιβάσωμεν συνημμένως καταστάσεις φοιτητών και σπουδαστών κατά Σχολήν, εις τους οποίους δέον όπως απαγορευθή η χορήγησις παντός είδους πιστοποιητικού σπουδών”.

Από τους 79 φοιτητές, οι 27 ήταν της Νομικής, 9 της Ιατρικής, 9 της Φυσικομαθηματικής, 7 της Οδοντιατρικής, ένας της Φαρμακευτικής, ένας της Φιλοσοφικής, 16 του Πολυτεχνείου, τρεις της Ανωτάτης Εμπορικής, τρεις της Παντείου, ένας της Γεωπονικής, ένας της Βιομηχανικής Πειραιά και ένας της Φιλοσοφικής Ιωαννίνων. Ανάμεσά στους 79 υπάρχουν και πολλά γνωστά ονόματα (π.χ., Ιωάννα Καρυστιάνη, Μαρία Δαμανάκη, Κώστας Λαλιώτης, Αλέκος Αλαβάνος, Όλγα Τρέμη, Παύλος Τσίμας).

Το συγκεκριμένο έγγραφο έφερε στο φως πριν από πολλά χρόνια ο αείμνηστος Ανδρέας Λεντάκης, που την περίοδο της χούντας φυλακίστηκε επί 4 χρόνια, του αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια και τον βασάνισαν φρικτά (“το μεσημέρι χτυπάνε τον Αντρέα…”).

Σίγουρα “η χούντα δεν τελείωσε το ‘73” (μόνο χάριν ομοιοκαταληξίας το λέγαμε αυτό), όμως κάποιες πρακτικές της φαίνεται ότι ΔΕΝ τελείωσαν το ‘74 με την πτώση της.

ΜΕΡΟΣ 2

Κάποτε στην Ελλάδα υπήρχαν οι “διωκόμενοι” κομμουνιστές, οι διωκόμενοι αριστεροί και γενικά οι διωκόμενοι δημοκράτες. Επί ημερών Νέας Δημοκρατίας πολλαπλασιάζονται οι διωκόμενοι εκπαιδευτικοί. Δεν διώκονται για παραπτώματα που σχετίζονται με το εκπαιδευτικό, το παιδαγωγικό τους έργο αλλά για τη συμμετοχή τους σε κάποιον κοινωνικό ή συνδικαλιστικό αγώνα.

Δάσκαλοι και καθηγητές καλούνται για να απολογηθούν με έγγραφες εξηγήσεις στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, απειλούνται με ΕΔΕ ή καλούνται σε αστυνομικά τμήματα γιατί συμμετείχαν σε απεργία ενώ, οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα εκπαιδευτικοί απλώς (και συχνά) απολύονται. Ακόμα και για «κακόβουλη κριτική κατά της κυβέρνησης», έχουν κατατεθεί δύο διώξεις, γιατί εκπαιδευτικοί-συνδικαλιστές άσκησαν στο διαδίκτυο κριτική στην πολιτική της κυβέρνησης. Τα τελευταία χρόνια έχουν ασκηθεί 22 τέτοιες διώξεις – μια ιδιότυπη μορφή μακαρθισμού με ελληνικά χρώματα.

Σαν να ζωντανεύουν μέρες της χούντας, όταν αγωνιστές φοιτητές λάβαιναν γραπτή ειδοποίηση να παρουσιαστούν στην Ασφάλεια της Μεσογείων “διά υπόθεσίν των”.

Μέχρι και Επιτροπή Πρωτοβουλίας Διωκόμενων στο χώρο της Εκπαίδευσης” έχει συσταθεί, που καλεί σε συγκέντρωση σήμερα το απόγευμα στην πλατεία του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Αν δεν υπάρξει αντίδραση, την τύχη των εκπαιδευτικών μπορεί να έχουν και άλλοι εργαζόμενοι – ήδη είναι πολλοί οι διωκόμενοι δημοσιογράφοι. Διωκόμενοι φοιτητές, διωκόμενοι γιατροί, ίσως διωκόμενοι στρατιώτες που αρνούνται να πάρουν μέρους στους νέους βρόμικους πολέμους, διωκόμενοι απεργοί… ποιοι άλλοι έχουν σειρά;

Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί η πρόσφατη απειλή-προειδοποίηση του Κυριάκου Μητσοτάκη: “Δεν γίνεται να μη διαγράφονται φοιτητές που προχωρούν σε έκνομες πράξεις στα πανεπιστήμια”, όπου “έκνομες πράξεις” μπορεί να είναι οι καταλήψεις σχολών μέχρι και ένα υπαίθριο πάρτι.

Ζωντανεύουν μέρες της χούντας; Εντάξει, δεν υπάρχουν επαναλήψεις, υπάρχουν όμως αναλογίες και δυσάρεστοι συνειρμοί.

ΜΕΡΟΣ 3

Οι διώξεις κατά εκπαιδευτικών, όπως και η πρόσφατη πρωθυπουργική απειλή περί διαγραφών φοιτητών θυμίζουν ένα εκπληκτικό και άλλο τόσο ξεχασμένο τραγούδι του Στέλιου Καζαντζίδη που φωνογραφήθηκε το 1958, το “Με κυνηγούν οι νόμοι” (μουσική Μπάμπη Μπακάλη, στίχοι Κώστα Βίρβου).

Με κυνηγούν οι νόμοι

με τρών’ οι μαύροι δρόμοι

και ποιος να ξέρει ακόμα

τι άλλο θα με βρει.

Η πρώτη στροφή συγκλονίζει, μια ηφαιστειακή, προμηθεϊκή φωνή κοινωνικής διαμαρτυρίας, σκέφτεσαι, όμως στη συνέχεια διαπιστώνουμε ότι ο κυνηγημένος δεν τα έχει βάλει με τους νόμους και το κράτος αλλά με μια “κακιά γυναίκα και κολασμένη” που όμως “τα κρίματά της όλα θα πληρωθούν εδώ”. Αν το τραγούδι συνέχιζε καταγγέλλοντας τους νόμους, θα κοβόταν από τη λογοκρισία, κι έτσι ο στιχουργός το γύρισε στην ερωτική προδοσία και στην ποθητή εκδίκηση.

Αν όμως σήμερα, στη θέση της κακιάς γυναίκας, βάλουμε την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, θα δούμε ότι βγαίνει νόημα: “Με την ψυχή στο στόμα / θα κρατηθώ ακόμα / το μαύρο σου το τέλος / ας δω και ας χαθώ”. Και φυσικά η τωρινή κυβέρνηση δεν θα βουλιάζει αυτόματα στη θάλασσα των ανομημάτων της, αν και το γυαλί της εξουσίας της φαίνεται να ραγίζει. (Και οι ραγισματιές μάλλον ακροδεξιά κατεύθυνση ακολουθούν.)

Στο τραγούδι αυτό δεν συναντάμε την “κλάψα” ή το αιώνιο “παράπονο” για τα οποία έχει συχνά επικριθεί ο Στέλιος Καζαντζίδης. Το σίγουρο είναι ότι κανένας άλλος τραγουδιστής δεν θα μπορούσε να ερμηνεύσει αυτό το δύσκολο τραγούδι με το πάθος, την κρυστάλλινη άρθρωση, τις ανυπέρβλητες φωνητικές ικανότητες και την ψυχή του Στέλιου – και να μη μιλά μόνο για τη μακρινή δεκαετία του ’50, αλλά και για την τρίτη δεκαετία του 21ού αιώνα.

The post Με κυνηγούν οι νόμοι first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Με κυνηγούν οι νόμοι εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.

Συνήθως, η ιστορική έρευνα, αλλά και το ενδιαφέρον των αναγνωστών για τη συγκεκριμένη περίοδο, στρέφεται στα πολεμικά γεγονότα, τη συγκρότηση της αντίστασης, το διεθνές ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε και τις οργανωτικές μορφές που συγκρότησαν το αντίπαλο δέος στον κατακτητή, παραμελώντας τις βαθύτερες κοινωνικές διεργασίες. Με αυτή την έννοια, το βιβλίο του Πέτρου Φύτρου αναλαμβάνει να αναμετρηθεί με ένα κενό της ιστοριογραφίας της δεκαετίας του 1940. Κρίσιμο εγχείρημα που εντάσσεται σε ένα ευρύτερο τοπίο ιδεολογικής και πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από την πυκνή σε γεγονότα και κοινωνικές/πολιτικές εξελίξεις δεκαετία του 1940. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει στον περιεκτικό και εξαιρετικά πυκνό πρόλογό του ο Προκόπης Παπαστράτης, σήμερα, η γερμανική παρέμβαση είναι ιδιαίτερα συστηματική στο πεδίο της ιδεολογίας και της διαμόρφωσης της ιστορικής μνήμης της ελληνικής κοινωνίας για τη συγκεκριμένη περίοδο με τη συνεργασία του Υπουργείου Παιδείας αλλά και μερίδας ακαδημαϊκών.

Γραμμένη από έναν ενεργό εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και βασισμένη στην επεξεργασία ενός μεγάλου όγκου ιστορικού υλικού, η συγκεκριμένη μελέτη επιχειρεί να εξετάσει πώς λειτούργησε το ελληνικό κράτος εντός των ορίων που έθεσαν οι κατοχικές δυνάμεις και ειδικότερα την πρώτη κατοχική περίοδο, από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Δεκέμβριο του 1942. Η περίοδος αυτή ταυτίζεται με την πρώτη κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου και έχει ως κοινό παρανομαστή τη συνέχεια της λειτουργίας του κράτους σε συνθήκες Κατοχής, όταν η Γερμανία ήταν ακόμα αήττητη και βασικός στόχος μεγάλου μέρους του αστικού πολιτικού κόσμου, των αξιωματικών του στρατού αλλά και της αστικής τάξης ήταν η αναζήτηση της νέας θέσης της Ελλάδας εντός της κατεχόμενης από τον Άξονα Ευρώπης. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Πέτρος Φύτρος, η επόμενη περίοδος, με την κυβέρνηση Ράλλη στο τιμόνι του δωσιλογικού κράτους, χαρακτηρίζεται από μια διαφορετική προτεραιότητα της αστικής τάξης, δηλαδή, την αντιμετώπιση του εσωτερικού εχθρού, αφού ο πόλεμος πλέον είχε κριθεί και το εαμικό κίνημα ισχυροποιούνταν επικίνδυνα.

Ελληνική Πολιτεία ήταν το όνομα που δόθηκε στο ελληνικό κράτος, στο οποίο ωστόσο δεν ανήκαν τα νησιά του Ιονίου, οι Κυκλάδες και οι Σποράδες που ενσωματώθηκαν στην Ιταλία και τα εδάφη ανατολικά του Στρυμόνα που ενσωματώθηκαν στη Βουλγαρία. Ένα κράτος με όλες τις δεσμεύσεις της Κατοχής και την επιβολή της πολιτικής των Γερμανών στην οικονομία και την παραγωγή, χωρίς στρατό, με αστυνομία ολοένα και περισσότερο διαβρωμένη από το ΕΑΜ, με σημαντικά περιορισμένη εδαφική επικράτεια, που συρρικνώθηκε περισσότερο μετά το 1943 λόγω της δράσης της αντίστασης. Η συνέχεια της λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού, οι τομές αλλά και οι συνέχειες με το μεταξικό καθεστώς, οι 2.000 νόμοι που θεσπίστηκαν σε αυτό το διάστημα, αναλύονται διεξοδικά από τον συγγραφέα.

Έχει ένα ενδιαφέρον να κατανοήσουμε τη στάση του αστικού πολιτικού κόσμου και την τακτική που ακολούθησε σε όλη τη διάρκεια της κατοχής. Από τη μία πλευρά, ο βασιλιάς αρνήθηκε τις προτάσεις των Βρετανών να σχηματίσει κυβέρνηση από όλα τα αστικά κόμματα μετά τον θάνατο του Μεταξά, από την άλλη, η μεγάλη πλειοψηφία του αστικού πολιτικού προσωπικού απέφυγε να ακολουθήσει την εξόριστη κυβέρνηση Τσουδερού, απηύθυνε αυστηρότατες προειδοποιήσεις στις συναντήσεις που είχε με το ΕΑΜ να μην τολμήσουν να συγκροτήσουν αντιστασιακές οργανώσεις και επιπλέον, συμμετείχε μέσω των επιφανέστερων εκπροσώπων του (Θεόδωρος Πάγκαλος, Γεώργιος Παπανδρέου, Στυλιανός Γονατάς, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Περικλής Ράλλης κ.α.) σε συνάντηση με τον πρωθυπουργό της δωσιλογικής κυβέρνησης Τσολάκογλου αναγνωρίζοντας την ανάγκη κυβέρνησης «εθνικής ανάγκης», λίγες μόλις ημέρες μετά την ομιλία του για τον νέο ρόλο της Ελλάδας στη Νέα Πανευρώπη του Άξονα και την προσαρμογή της στο εθνικοσοσιαλιστικό οικονομικό σύστημα. Όπως σχολιάζει ο Παπαστράτης στον πρόλογο «αυτό που παρουσιάστηκε αρχικά ως προσπάθεια να διασωθεί ότι ήταν δυνατόν, εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε στυγνή αιματηρή συνεργασία με στόχο τη φυσική εξόντωση των πολιτικά αντιφρονούντων». Το στίγμα της συνεργασίας το απέφυγε βεβαίως, επιμελώς, ο παλαιός αστικός πολιτικός κόσμος, ο οποίος με τον πρωτοφανή καιροσκοπισμό του, σε όλο το διάστημα της κατοχής απέμεινε να καιροφυλακτεί στο περιθώριο, έτσι ώστε, την κατάλληλη στιγμή, με τη βοήθεια του βρετανικού παράγοντα, παρ’ όλη την πολιτική του απαξίωση και την πρωτοφανή του αδράνεια, να βγει στο κεντρικό προσκήνιο και να αναλάβει τη συνέχεια του κράτους παραγκωνίζοντας τους πρωταγωνιστές της αντίστασης.

Το βιβλίο δεν ακολουθεί μια χρονική σειρά αλλά μια θεματική ανάλυση των κεντρικών ζητημάτων της περιόδου: ο κρατικός μηχανισμός και η ανασυγκρότησή του, η επισιτιστική κρίση και ο λιμός του 1941-42, η πολιτική συγκέντρωσης της παραγωγής και η λεηλασία της ελληνικής οικονομίας από τις κατοχικές δυνάμεις, η μαύρη αγορά και η ανασύσταση του κοινωνικού σχηματισμού με τον πλουτισμό των μεγαλομαυραγοριτών και τη βίαιη φτωχοποίηση ευρύτατων κοινωνικών στρωμάτων, ο αποτυχημένος πόλεμος της κυβέρνησης ενάντια στη μαύρη αγορά με βασικό χαρακτηριστικό την ταξική μεροληψία προς όφελος των βιομήχανων και των μεγαλεμπόρων, η κοινωνική πρόνοια και η εργατική πολιτική αναλύονται διεισδυτικά και διεξοδικά, με βασικό εργαλείο τον ταξικό ανταγωνισμό και μια ευρύτερη ματιά που συνδέει το μερικό με το κοινωνικό/πολιτικό και διεθνές περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται.

Έτσι, έχουμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε μέσα από την οικονομική και κοινωνική ανάλυση του Φύτρου τις συνθήκες και τις υπόγειες διαδρομές μέσα από τις οποίες συγκροτήθηκε στο συγκεκριμένο διάστημα η αντίσταση, απαντώντας στις υλικές ανάγκες και τα ταξικά συμφέροντα των υποτελών τάξεων, γιατί είναι η πραγματικότητα που διαμορφώνει συνειδήσεις και όχι το αντίστροφο (και βεβαίως κομβικός ο ρόλος του πολιτικού υποκειμένου και της παρέμβασής του στην ταξική πάλη). Το σημαντικότερο όμως είναι ότι, όπως υποστηρίζει ορθά ο συγγραφέας, οι δωσιλογικές κυβερνήσεις δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως υποτελή ενεργούμενα των κατακτητών αλλά ερευνάται ο βαθμός αυτενέργειάς τους, η ιδεολογία και τα κίνητρά τους, τα πολιτικά τους σχέδια, έτσι ώστε να κατανοήσουμε πως επηρέασαν τις εξελίξεις κατά τη διάρκεια της Κατοχής αλλά και μετά από αυτήν.

Το βιβλίο του Φύτρου εντάσσεται στην πλούσια βιβλιοπαραγωγή και τη δημοσίευση μελετών και ερευνών από μια νέα γενιά ιστορικών ερευνητών με κοινό παρανομαστή, σε αρκετές περιπτώσεις, τις σπουδές στο ΠΜΣ Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου, τα αναλυτικά εργαλεία του ταξικού ανταγωνισμού και τη συνεπή αντιπαράθεση με τον ιστορικό αναθεωρητισμό.  

*Πέτρος Φύτρος, Ελληνική Πολιτεία 1941-1942. Το κράτος υπό ξένη κατοχή, Αθήνα, Εκδόσεις Εκτός Γραμμής, 2023.

The post Το δωσιλογικό καθεστώς Τσολάκογλου. Για το βιβλίο του Πέτρου Φύτρου, “Ελληνική Πολιτεία 1941-1942. Το κράτος υπό ξένη κατοχή”* first appeared on Εκπαιδευτική Λέσχη.

Το άρθρο Το δωσιλογικό καθεστώς Τσολάκογλου. Για το βιβλίο του Πέτρου Φύτρου, “Ελληνική Πολιτεία 1941-1942. Το κράτος υπό ξένη κατοχή”* εμφανίστηκε πρώτα στο Εκπαιδευτική Λέσχη.