Δημήτρης Μαριόλης
Παρακολουθώντας την εξαιρετική διαδικτυακή ενημέρωση από δικηγόρους του κινήματος που πραγματοποίησαν Σύλλογοι Εκπαιδευτικών και ΕΛΜΕ στις 28 Σεπτέμβρη, με θέμα τις νίκες του καλοκαιριού στα πειθαρχικά συμβούλια και την ερμηνεία των δικαστικών αποφάσεων, ένα ερώτημα έμοιαζε να πλανάται πάνω από τη διαδικτυακή σφαίρα: Διαβάζουν Κάφκα εκεί στο Υπουργείο; Σύμφωνα με τον Ντελέζ, στη Δίκη, ο Κάφκα διακρίνει δύο τύπους αθώωσης διαθέσιμους στον κατηγορούμενο. Η σαφής και πλήρης αθώωση δεν είναι πια δυνατή, αν ήταν ποτέ. Οι δύο εναπομείνασες επιλογές είναι:
(α) η φαινομενική αθώωση, στην οποία ο κατηγορούμενος αθωώνεται αναφορικά με όλους τους σκοπούς και τις προθέσεις αλλά μπορεί αργότερα, σε κάποια απροσδιόριστη στιγμή, να αντιμετωπίσει τις ίδιες κατηγορίες σε όλη τους την έκταση, ή,
(β) η «επ’ αόριστον αναβολή», στην οποία ο κατηγορούμενος εμπλέκεται σε μια παρατεταμένη νομική διαδικασία (η οποία ευελπιστεί να διαρκέσει επ’ άπειρον), οπότε η επίφοβη τελική κρίση φαίνεται τελικά απίθανο να έρθει.
Για εμάς, οι αθωωτικές αποφάσεις αποτελούν νίκες, (ας σκεφτούμε μόνο για μια στιγμή να είχαμε χάσει όλα τα πειθαρχικά και να είχαν επιβληθεί ποινές) τα δε σκεπτικά τους δεν σκορπίζουν προφανώς τον ενθουσιασμό, πρέπει να μελετηθούν με προσοχή. Όμως, εδώ τα πράγματα είναι πιο σύνθετα για το κράτος. Η μάχη της αξιολόγησης στην Ελλάδα, αποτελεί διεθνής παραφωνία. Ακόμα κι αν αφήσουμε στην άκρη τα 44 χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών διαφορετικών κυβερνήσεων να περάσουν από την πόρτα ή το παράθυρο την αξιολόγηση ως μια παραλλαγή του επιθεωρητισμού ή έστω ως μια προετοιμασία γι’ αυτό, τα τελευταία πέντε χρόνια από μόνα τους, αποτελούν διεθνές παράδειγμα προς μελέτη. Πουθενά αλλού στον κόσμο δεν υπάρχει προηγούμενο, επί πέντε χρόνια μία κυβέρνηση με σαφές ακροδεξιό στίγμα και με πλήρη απουσία αντιπολίτευσης να επιχειρεί να εφαρμόσει ένα σκληρό αγγλοσαξωνικό μοντέλο αξιολόγησης και τα σχέδιά της να μπλοκάρονται από τη σθεναρή αντίσταση του εκπαιδευτικού κινήματος. Οι αθωωτικές αποφάσεις των πειθαρχικών συμβουλίων, όπως και η απόφαση Ζαχαράκη για την επιστροφή της Χρύσας Χοτζόγλου στο σχολείο της, μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν νόημα. Η μαζικότητα της συμμετοχής στην απεργία-αποχή οδήγησε σε αδιέξοδο το Υπουργείο. Τα (περίπου) 2.500 πειθαρχικά που μοίρασε συνιστά έναν μη διαχειρίσιμο αριθμό. Οι δε νεοδιόριστοι που συνεχίζουν να κάνουν απεργία-αποχή, παρά την υποχώρηση του 2024 και την αντίστοιχη μετά το νέο πειθαρχικό, παραμένουν ένα υπολογίσιμο μέγεθος, ενώ εμφανίζεται και ένα νέο δυναμικό νεοδιόριστων νέων ετών που βγαίνει σε απεργία-αποχή. Εδώ θα πρέπει να προσθέσουμε ότι στο μεγαλύτερο μέρος της επικράτειας, η αξιολόγηση δεν έχει προχωρήσει στον πυρήνα των μονίμων, δεν συζητάμε για τους/τις αναπληρωτές/τριες.
Σε αυτό το τοπίο καταθέτουμε τις εξής σκέψεις:
- Η κυβέρνηση δεν έχει πετύχει κανέναν από τους στόχους της. Εκτός από έναν. Έχουν μπει οι αξιολογητές στα σχολεία. Η διαδικασία έχει ξεκινήσει, έστω ως φάρσα. Έχει όμως πολύ ανηφορικό δρόμο μπροστά της για να αποτελέσει κανονικότητα και να επηρεάσει τη σχολική ζωή.
- Η κυβέρνηση εκτίμησε ότι με το προηγούμενο πειθαρχικό δίκαιο δεν είχε καμία τύχη στην εκδίκαση πειθαρχικών αλλά και στο πραγματικό πεδίο της μάχης. Οπότε, δημιούργησε το έκτρωμα του νέου πειθαρχικού «δικαίου» με όσες γνωστές και αντισυνταγματικές διατάξεις προβλέπει. Τρόμος. Αυτό είναι το μόνο όπλο στο οποίο τελικά κατέφυγε το Υπουργείο. Σε συνδυασμό με τους μισθούς πείνας και το ασφυκτικό κλίμα φόβου, αναφορών, καταγγελιών, πλατφόρμας bullying, αύξησης της γραφειοκρατίας, μετακύλισης ευθυνών και κοινωνικής απαξίωσης, οδηγεί στο μεγαλύτερο κύμα φυγής από το επάγγελμα που έχει σημειωθεί ποτέ στη χώρα μας. Φαινόμενο που θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια.
- Το παραπάνω σημείο έχει ένα αποτέλεσμα: Η τακτική της καλλιέργειας «κουλτούρας αξιολόγησης» απέτυχε πλήρως. Η δε διαδικασία της αξιολόγησης αποκαλύφθηκε μεγαλειωδώς ως αυτό που πραγματικά είναι: μια θεατρική παράσταση, ένα γραφειοκρατικό φαίνεσθαι, ένα καθαρό χάσιμο χρόνου, πόρων, απώλεια κύρους της εκπαιδευτικής διαδικασίας στα μάτια των παιδιών, εργαλείο αποδόμησης και κατηγοριοποίησης του δημόσιου σχολείου και υποταγής της ζωντανής εκπαίδευσης στο management.
- Καθώς το καθεστώς τρόμου, δεν είχε σοβαρά αποτελέσματα, τουλάχιστον μέχρι το ΔΣ της ΔΟΕ (με ευθύνη της πλειοψηφίας) να εγκαταλείψει συγκαλυμμένα τον αγώνα, τα πειθαρχικά που μοιράστηκαν μέσα σε χρόνο ρεκόρ ξεπέρασαν τα 1.000 και πλέον έχουν ξεπεράσει και τα 2.000 συνολικά. Θα περίμενε κανείς, η τακτική της ομηρίας που ακολουθεί το Υπουργείο και η υποχώρηση ενός μέρους όσων παρέλαβαν πειθαρχικό να δημιουργεί ένα πλεονέκτημα για την επιχείρηση-αξιολόγηση. Από την άλλη, το γεγονός αυτό δημιουργεί μια εκκρεμοδικία που μοιάζει αδύνατον να διευθετηθεί ακόμα και με τις fast track διαδικασίες ομαδικών εκδικάσεων εξ αποστάσεως που προβλέπει το νέο πειθαρχικό. Άλλωστε, ακόμα δεν έχουν συγκροτηθεί τα νέα πειθαρχικά συμβούλια και πλησιάζουμε στο τέλος του 2026.
- Η μεταμέλεια την οποία απαιτεί ο μηχανισμός του Υπουργείου, με την υπεύθυνη δήλωση που αναφέρει ότι «αποσύρω τη συμμετοχή μου στην απεργία-αποχή» και η οποία ζητείται πάντοτε άτυπα, δηλαδή παράτυπα, καθώς και όλη η διαδικασία που ακολουθεί, βιώνεται ως παιδαγωγικός και ιδεολογικός βιασμός από τον/την εκπαιδευτικό. Αποτελεί μια διαβατήρια διαδικασία χωρίς τη συναίνεσή του, χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή του, άρα αδυνατεί να επιτύχει την ιδεολογική μεταστροφή του. Αντιθέτως, ωθεί σε αναζήτηση άλλων μορφών αντίστασης και συμμετοχής στον αγώνα. Αυτό ερμηνεύει γιατί ακόμα και εκπαιδευτικοί που υποχώρησαν σχετικά νωρίς υπό το κράτος του φόβου, συμμετέχουν σε συγκεντρώσεις αλληλεγγύης, πορείες κλπ.
- Η αρχαία σκουριά εκδοχών της εκπαιδευτικής αριστεράς που ομνύει στους «αλύγιστους» αγωνιστές και αντιμετωπίζει περίπου ως δηλωσίες όσους και όσες υποχώρησαν, προχωρώντας μάλιστα και σε αδιανόητες γενικεύσεις του τύπου «μιλάνε αυτοί που έχουν στο σχήμα τους αξιολογημένους» είναι και αποκρουστική και αναποτελεσματική. Δε βρισκόμαστε στο 1951, ούτε στο 1941. Ακόμα και τότε όμως, οι αγωνιστές κερδίζονταν και χάνονταν. Στη μακρά διάρκεια, στην πραγματική ζωή και όχι στους μύθους που κατασκευάζονται για συγκεκριμένους λόγους, οι πραγματικοί αγωνιστές και οι πραγματικές αγωνίστριες πέφτουν και ξανασηκώνονται. ΄
- Με βάση το παραπάνω σημείο, οφείλουμε σήμερα να απευθυνθούμε σε όσες και όσους αξιολογήθηκαν το προηγούμενο διάστημα, όχι από επιλογή αλλά υπό το κράτος του φόβου και να τους ζητήσουμε να υπογράψουν πάλι απεργία-αποχή από την αξιολόγηση. Η επιστροφή στο σκληρό μπλοκ της απεργίας-αποχής αξιολογημένων θα αυξήσει την αυτοπεποίθηση στο κίνημα και θα προκαλέσει πρόσθετους πονοκεφάλους στην κυβέρνηση.
- Ο πόλεμος της αξιολόγησης θα είναι μακρόχρονος, θα διαρκέσει τουλάχιστον μία γενιά εκπαιδευτικών, η μέτρηση της οποίας ξεκινά από το 2020. Θα περάσει κορυφώσεις και υφέσεις, υποχωρήσεις και ηρωικές μικρές ή μεγάλες εξεγέρσεις. Οι εναλλαγές κυβερνήσεων πιθανόν να σκληρύνουν ή να χαλαρώσουν τις πειθαρχικές διαδικασίες, να επιβραδύνουν, να παγώσουν ή να επιταχύνουν την επίθεση αλλά ο βασικός στόχος της αξιολόγησης-χειραγώγησης-κατηγοριοποίησης δε θα φύγει από το κάδρο. Το θεσμικό πλαίσιο θα μεταβληθεί όχι μία, αλλά πολλές φορές.
- Το μέτωπο πρέπει να μείνει ανοιχτό. Η απεργία-αποχή από την ατομική αξιολόγηση πρέπει να ενισχυθεί και να συνεχίσει να αξιοποιείται ως μορφή αγώνα. Ανεξάρτητα από τις όποιες ερμηνείες των αθωωτικών αποφάσεων, η μαζικότητα διαμορφώνει πάντα τους συσχετισμούς και καθορίζει και το αποτέλεσμα. Η απεργία-αποχή αντλεί τη δύναμή της από τα κινήματα πολιτικής ανυπακοής ανεξάρτητα εάν δε χρησιμοποιούμε τον όρο στην υπηρεσιακή μας στάση. Και η πολιτική ανυπακοή προϋποθέτει μαζικότητα, διαθεσιμότητα, επίγνωση των κινδύνων και αποφασιστικότητα. Το κίνημα οφείλει να έχει συνέχεια και μνήμη. Συνέπεια και αποφασιστικότητα. Να οικοδομήσει νέες δομές που θα στηρίζονται στη βάση και θα απαιτούν αποφάσεις από τις ηγεσίες, σε καμία (ανεξαιρέτως) από τις οποίες δε θα πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη. Γιατί οι συνδικαλιστικές ηγεσίες έχουν την εγγενή ροπή, ότι πολιτικό πρόσημο και να έχουν, να κλίνουν προς τη γραφειοκρατικοποίηση. Μόνο αυτές οι δομές θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν τη διάρκεια του αγώνα και να εγγυηθούν την αγωνιστική ενότητα και όχι η αυταπάτη ότι οι μικροπαραταξιακές σκοπιμότητες και οι μικροϋπολογισμοί των δυνάμεων που συμμετέχουν στον αγώνα θα παραμεριστούν από κάποιες πεφωτισμένες ηγεσίες στο όνομα της απαραίτητης ενότητας και του αγώνα. Η αγωνιστική ενότητα μπορεί μόνο να επιβληθεί από τη βάση στις ηγεσίες και όχι να αναμένεται παθητικά μια στάση ευνοϊκή για το κίνημα.
- Ο πόλεμος της αξιολόγησης θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα του κινήματος να βγει στον ανοιχτό χώρο. Μέχρι στιγμής οι ήχοι του κινήματος μοιάζουν με μουσική δωματίου, κινούνται εντός των σχολικών μονάδων. Η μουσική δωματίου πρέπει να βρει τον τρόπο να επικοινωνήσει με τον λαϊκό παράγοντα και τα υλικά του συμφέροντα ώστε να γίνει μεγάλη λαϊκή συναυλία. Γιατί μόνο τότε θα έχει πιθανότητες νίκης.
- Μια μόνο πλευρά του παραπάνω σημείου, είναι η αντιπαράθεση του management απέναντι στη ζωντανή εκπαίδευση. Εμείς είμαστε οι εκπαιδευτικοί της πρώτης γραμμής, οι πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες της διδακτικής πράξης. Χωρίς τη δική μας διαμεσολάβηση καμιά παιδαγωγική δεν αποκτά νόημα. Εκείνοι/ες είναι ο μηχανισμός, διοικητικός, ελεγκτικός και παιδαγωγικός. Ακόμα και ο παιδαγωγικός μηχανισμός (σχολικοί σύμβουλοι) απέχει εκατοντάδες χιλιόμετρα από την γραμμή της καθημερινής διδασκαλίας. Ο στόχος μας πρέπει να είναι η ιδεολογική ηγεμονία της ζωντανής εκπαίδευσης επί του management. Και αυτό μόνο με την ενίσχυση του ρεύματος της κριτικής παιδαγωγικής μπορεί να συμβεί. Σε αυτό το πλαίσιο, νέα αιτήματα πρέπει να έρθουν στην επιφάνεια, όπως η κατάργηση ολόκληρου του μηχανισμού αξιολόγησης και των προγραμμάτων του και η διάθεση του προσωπικού του και των αντίστοιχων οικονομικών πόρων στις σχολικές μονάδες. Οι οποίες τα έχουν απόλυτη ανάγκη. Ο νεοφιλελευθερισμός υποτίθεται ότι θα απάλλασσε το κράτος από την ατελείωτη γραφειοκρατία που χαρακτήριζε τα αντίπαλα κοινωνικά συστήματα. Αντίθετα, η γραφειοκρατία που δημιούργησε είναι αδιανόητα τερατώδης και οικονομικά ασύμφορη. Αυτό αποτελεί ένα αδύνατο σημείο του αντιπάλου που έχει περάσει απαρατήρητο.
Σε αυτόν τον μακρόχρονο αγώνα, ας είμαστε όπως το νερό: Ισχυροί και ασταμάτητοι, ρευστοί και απρόβλεπτοι, αδύνατο να μας σταματήσουν!
